به گزارش روز دوشنبه ایرنا، نیجر با وجود کنترل سیاسی بر شرکت تولید کننده اورانیوم «سومیر» نمیتواند آزادانه ذخایر اورانیوم ملیشده خود را در بازار جهانی بفروشد و بیش از یک هزار و ۸۰۰ تن از این ماده همچنان مسدود شده و بدون خریدار باقی مانده است؛ وضعیتی از زمان ملی شدن این شرکت در ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد ۱۴۰۴) تا کنون ادامه دارد.
بیش از یک هزار و ۸۰۰ تن کنسانتره اورانیوم به ارزش تقریبی ۳۸۰ میلیون دلار در انبارهای کشور نیجر وجود دارد اما اقدامات حقوقی شرکت سوخت هستهای فرانسوی «اورانو»، فروشهای احتمالی را مسدود و خریداران جهانی این ماده را محتاط کرده است.
مقامات نیجر خرداد ماه سال گذشته شرکت سومیر را ملی اعلام کردند. اورانو پیش از این ۶۳.۴ درصد از سهام این شرکت را در اختیار داشت. این معدن یکی از مهمترین منابع معدنی این کشور از نظر سیاسی و اقتصادی است.
«عبدالرحمن چیانی» رئیس دولت انتقالی نیجر آذر ماه سال گذشته تاکید کرد که این کشور با اعمال کامل حق حاکمیت ملی، اورانیوم تولیدی شرکت ملی شده «سومیر» را در بازار جهانی به هر خریداری که بخواهد به فروش میرساند.
از لغو امتیاز تا ادعاهای زیستمحیطی؛ نیجر همچنان در نزاع با استعمارگر سابق
دولت نیجر اردیبهشت ماه امسال سیاستهای سختگیرانهتری را در پیش گرفت. شورای وزیران این کشور امتیاز شرکت اورانو در معدن «آرلیت» را لغو کرد؛ امتیازی که ابتدا در سال ۱۹۶۸ به کمیسیون انرژی اتمی فرانسه اعطا شده بود و یکی از قدیمیترین قراردادهای استخراج معدن خارجی در قاره آفریقا محسوب میشد.
نیجر با استناد به مالیاتهای پرداخت نشده زمین، لغو مجوز را توجیه کرد و همان زمان، یک شرکت ملی برای به دست گرفتن این عملیات تاسیس شد.
دولت نیامی اکنون اختلاف بر سر مالکیت و حقوق صادرات را با ادعاهای زیستمحیطی مرتبط کرده است. وزیر دادگستری نیجر چهارم فوریه ۲۰۲۶ (۱۵ بهمن ۱۴۰۴) از طرح دعوی علیه اورانو به دلیل «فاجعه زیستمحیطی» خبر داد. این دعوی ناشی از کشف ۴۰۰ بشکه مواد رادیواکتیو در یک سایت سابق در شهر آرلیت بود.
از سوی دیگر اما ، فرانسه و اورانو اختلاف خود با نیامی را به عرصه حقوقی بینالمللی کشاندهاند و این دادرسیها در مرکز بینالمللی حل و فصل اختلافات سرمایهگذاری در گروه «بانک جهانی» در حال انجام است.
شرکت اورانو ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۵ (اول مهر ۱۴۰۴) حکمی دریافت کرد که مقامات نیجر را از فروش، انتقال یا تسهیل انتقال اورانیوم تولید شده توسط شرکت سومیر به اشخاص ثالث منع میکرد. این شرکت از آن زمان تاکنون اقدامات حقوقی بیشتری را در همان دادگاه آغاز کرده است.
این انسداد و بلوکه شدن مستقیم بر بازار جهانی اورانیوم تأثیر میگذارد. خریداران در صورت معامله باید انتظار داشته باشند که درگیر یک اختلاف حقوقی بینالمللی شوند.
این وضعیت به دلیل جغرافیای نیجر کشور محصور در خشکی تشدید شده و نیجر برای صادرات مواد خام به مسیرهای ترانزیتی از طریق کشورهای همسایه متکی است. پس از اختلاف و سردی روابط با کشورهای بنین و توگو، دسترسی قابل اعتماد به بنادر منطقهای وجود ندارد. بنا به گزارشها، بخشی از ذخایر اورانیوم در فرودگاه بینالمللی نیامی نگهداری میشود.
گفته میشود نوامبر ۲۰۲۵، محموله ای به وزن حدود یکهزار تن اورانیوم از آرلیت و از طریق بورکینافاسو به سمت توگو در حرکت بوده که شرکت اورانو این اقدام را نقض دستور دادگاه توصیف کرده است.
رئیس دولت انتقالی نیجر فوریه ۲۰۲۶ (اسفند۱۴۰۴) پیشنهاد داد که حدود ۹۵ تن اورانیوم را به فرانسه تحویل دهد. این مقدار معادل سهم اورانو در پروژه سومیر است. این شرکت این اقدام را به عنوان نشانهای احتمالی برای مذاکرات تفسیر کرد اما از آن زمان تاکنون هیچ توافق رسمی اعلام نشده است.
به نوشته پایگاه خبری «فوکوس افریکا»، نیجر از نظر سیاسی کنترل امتیازات سومیر و آرلیت را در اختیار دارد اما از نظر اقتصادی، تا زمانی که مسیرهای حمل و نقل و رویههای داوری بینالمللی حل و فصل نشود، فضای مانور محدود است.
جلسه بعدی رسیدگی به پرونده در دیوان داوری هنوز به طور رسمی توسط طرفین درگیر تعیین نشده است. تا آن زمان، ذخایر اورانیوم نیجر مسدود باقی میماند، در حالی که نیامی و شرکت فرانسوی اورانو به اختلاف خود بر سر مالکیت، غرامت، مسئولیت زیستمحیطی و حقوق صادرات ادامه میدهند.
پایگاه خبری «موسسه تحقیقات سیاست خارجی» (اف پی آر آی) در گزارشی تاکید کرد که مساله ملیسازی اورانیوم نیجر و مشکلات بعدی آن بخشی از روایت نواستعماری فرانسه برای سلطه بر حیات سیاسی و اقتصادی کشورهای فرانسوی زبان آفریقا است.
بخش زیادی از احساسات ضد فرانسوی امروز در غرب آفریقا با ادامه نقش پاریس در حیات اقتصادی کشورهای منطقه مرتبط است. کودتاهای اخیر در برخی کشورهای غرب «ساحل» آفریقا حاکی از آن است که مردم این کشورها خواهان تغییرات جدی در روابط نواستعماری فرانسه با این کشورها هستند.