به گزارش ایرنا، کرمان اگرچه طی دهههای گذشته با بیتوجهی گستردهای نسبت به مواریث فرهنگی و بافتها و بناهای تاریخی و محوطههای باستانی روزگار گذرانده اما لااقل در ۱۰ سال اخیر میتوان نشانههای بسیاری یافت که از حساسیت و مطالبهگری جامعه نسبت به حفاظت از این داشتههای تمدنی و تاریخی و فرهنگی حکایت دارد.
این هوشیاری در جامعه تا بدانجاست که دیگر لودرها و بولدوزرهای شهرداریها بهراحتی نمیتوانند وارد بافتهای تاریخی شهرها بشوند و هرچه را که خواستند با خاک یکسان کنند و پروژههای ضدمیراثی هم نمیتوانند بهراحتی روی زمین بیایند. در همین حال، بسیاری از مالکان خانههای تاریخی نسبت به حفاظت و احیای بناهای در اختیار خود اقدام کردهاند.
با این وجود، نمیتوان کتمان کرد که وضعیت هنوز در حدی نیست که تخریب بناهای تاریخی بسیار دشوار شده باشد و مدیری که دست به چنین اقداماتی میزند یا از آن حمایت میکند، مجبور به کنارهگیری بشود یا بابت رسیدگی نکردن به بناها که صورت دیگری از تخریب است پاسخگو باشد اما تخریب آثار و بناهای تاریخی و باستانی در استان کرمان نسبت به گذشته پرهزینهتر شده است و دوستداران میراثفرهنگی، گروههایی از شهروندان و کارشناسان، مراقبت زیادی از آنچه که باقی مانده است میکنند؛ هرچند که توانشان مختصر باشد.
هماکنون، فهرست بلندی از مطالبات مردمی نیز در سراسر استان کرمان وجود دارد که انتظار دارند میراثفرهنگی بهعنوان متولی دولتی، برای رسیدگی به بناهای تاریخی بهطور فوری اقدام کند، موزه راهاندازی کند، کاوش باستانشناسی انجام دهد و بسیاری کارهای ضروری دیگر را به مرحله اجرا برساند.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان کرمان حالا در برابر این درخواستها قرار گرفته که یکی از پرتکرارترین آنها در هفتههای اخیر تعیینتکلیف پرونده ساختمان مالیاتی در بافت تاریخی شهر کرمان است که میخواست با ارتفاع غیرمجاز ساخته شود اما با مخالفت دوستداران میراثفرهنگی و کارشناسان جلوی ادامه این پروژه گرفته شد. اسکلت آبیرنگ آن اما همچنان باقی مانده و کوتاه نشده است.
با وجود این شرایط، سیدموید محسننژاد طی روزهای اخیر در موقعیتهای متعدد از مردم خواسته تا مطالبهگر باشند.
وی حتی در مراسم پاسداشت روز جهانی موزه و هفته میراثفرهنگی که عصر شنبه همین هفته در اتاق بازرگانی کرمان برگزار شد، سرنوشت ثبتجهانی بافت تاریخی شهر کرمان را به این مطالبهگری پیوند زد و گفت: «ثبت جهانی بافت تاریخی شهر کرمان در دست پیگیری است اما تا زمانی که خود مردم مطالبه نکنند و بافت تاریخی را حفظ نکنند ما موفق نخواهیم بود.»
اهمیت مطالبهگری مردم در حفظ میراثفرهنگی و نقشآفرینی عموم جامعه در این زمینه برکسی پوشیده نیست اما به نظر میرسد مدیرکل میراثفرهنگی استان کرمان بهجای دعوت به مطالبهگری، بهتر است بیشتر به فکر پاسخگویی به خواستههای جامعه باشد؛ خواستهها و انتظاراتی انباشتهشده که نهفقط در بخش میراثفرهنگی بلکه در حوزههای گردشگری و صنایعدستی وجود دارد.
اگر هم مدیرکل میراثفرهنگی استان کرمان واقعا حوصلهای برای شنیدن مطالبات دارد، علاوه بر کوتاه کردن هرچه زودتر ارتفاع ساختمان متخلف مالیاتی کنار میدان ارگ، از وی درخواست میشود که برای احیای «قبه سبز»، پروژه ناتمام پیشین را زنده کند و پی آن را بگیرد تا این دانشگاه تاریخی ۷۰۰ ساله از زیر غبار سنگین فراموشی خارج شود.
همچنین، از او میخواهیم تا به خانه «لطفی» در بازار تاریخی شهر کرمان و حمام «ته باغ لله» که مالکیت آن در اختیار دیگران است، رسیدگی کند. اگر این درخواستها شنیده شد، خوب است که جناب مدیرکل، هم از سرنوشت مرمت باغ تاریخی سالار کلانتر و آخرین وضعیت پروژه ساخت موزه جیرفت به مردم گزارشی بدهد و هم بگوید آن ۲۰ روزی که وعده داده بود درهای باغ تاریخی بیرمآباد بهروی عموم باز میشود، چرا به ۳۴ روز رسیده و درهای باغ باز نشده است؟
در حالی مدیرکل میراثفرهنگی استان کرمان از مردم کرمان انتظار مطالبهگری بیشتر دارد که خودِ این سازمان با موانع پیچیدهای روبهروست که نیازمند راهحلهای اساسی است.
محسننژاد در آیین پاسداشت روز جهانی موزه و هفته میراثفرهنگی، اظهار کرد: ما در استان کرمان، با حجم بزرگی از مسئولیت روبهرو هستیم. بیش از ۸۰۰ اثر ثبت ملی و ۶۰۰ اثر منقول و غیرمنقول در حوزه میراثفرهنگی و همچنین بناها، بافتها و قلعهها و محوطههای تاریخی و شمار زیادی از آثار ناملموس و طبیعی را داریم که هریک نیازمند برنامهریزی ویژه است.
وی بیان کرد: چالش بزرگ ما اینجاست که بسیاری از این آثار، تحت مالکیت میراثفرهنگی نیست بلکه در اختیار سایر ارگانهاست و این پراکندگی مالکیت، مدیریت یکپارچه را دشوار کرده است.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان کرمان با بیان اینکه تمامی ارگانها باید به این رویکرد مشترک برسند که میراثفرهنگی نه یک بار اضافی بلکه سرمایهای است که با مدیریت مشارکتی و احیای هوشمندانه میتواند به بهرهوری و اعتبار همان نهاد بیافزاید، ادامه داد: آنچه که امروز در دستور کار ما قرار دارد ارتقای شیوه مدیریت این سرمایههای عظیم، از مدیریت سنتی به مدلهای نوین و مدیریت مشارکتی است.
محسننژاد توضیح داد: ما معتقدیم بناهای تاریخی که تحت مالکیت دستگاههای دولتی و نهادهای عمومی قرار دارند فرصتهایی بیبدیل برای تعالی ساختار اداری و سازمانی استان هستند. در این راستا، سیاست ما بر این است که با همافزایی دستگاهها، این بناها را به بهترین شکل احیا کنیم.
وی گفت: راهبرد ما در این مسیر، استقرار یک نظام عملیاتی منسجم است. در این الگوی جدید، میراثفرهنگی بهعنوان بازوی تخصصی و سیاستگذار، زمینههای لازم را برای مستندسازی، آسیبشناسی و تدوین نقشههای اجرایی مرمت فراهم میکند.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان کرمان توضیح داد: در پی آن هستیم که با تشکیل کارگروههای مشترک و تنظیم تفاهمنامههای اجرایی، نقش تسهیلگر تخصصی را برای تمامی نهادها ایفا کنیم. این فرایند به گونهای طراحی شده که ضمن رعایت اصول صیانت از آثار، امکان تعریف کاربریهای سازگار و بهرهور را فراهم میکند؛ کاربریهایی که علاوه بر حفظ کالبد تاریخی، ارزشافزوده پایدار برای سازمان مالک ایجاد کند و فضای کاری یا عمومی متفاوتی برای مردم و دستگاههای دولتی خلق کند؛ نمونه آن مرکز خدمات سرمایهگذاری در شهر کرمان است که در ساختمان قدیم فرمانداری مستقر است.
محسننژاد خاطرنشان کرد: با بهرهگیری از مدلهای واگذاری به بخش خصوصی واجد شرایط و ارائه بستههای حمایتی، بناهای تاریخی را از حالت انفعال خارج کرده و به چرخه اجتماعی باز میگردانیم.
وی با بیان اینکه هدف نهایی ما ایجاد شبکهای یکپارچه از همکاریهای بین دستگاهی است که در آن حفظ هویت تاریخی نه یک دغدغه فردی بلکه یک مسئولیت مشترک و افتخارآفرین در استان است، اظهار کرد: از تمامی مدیران استان دعوت میکنم با نگاهی آیندهنگر به بناهای تاریخی تحت اختیار خود، در این مسیر تحول آفرین با ما همراه شوند. یقین دارم که با این رویکرد مسئولانه و تخصصی، کرمان میتواند به الگویی موفق در کشور تبدیل شود.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان کرمان بیان کرد: ثبت جهانی بافت تاریخی شهر کرمان در دست پیگیری است اما تا زمانی که خود مردم مطالبه نکنند و بافت تاریخی را حفظ نکنند ما موفق نخواهیم بود.
این رویکرد مدیر کل میراثفرهنگی اگرچه امیدبخش است اما مادامی که در قالب برنامه و با زمانبندی و اولویتهای مشخص از طریق رسانهها در اختیار افکار عمومی قرار نگیرد، در بهترین حالت، از آن بهعنوان «یک سخنرانی خوب» و «شعارهای امیدوارکننده» تعبیر میشود.
انجام تحول واقعی در حوزه میراث فرهنگی کرمان، پیششرطها و اقدامات گستردهای میطلبد اما حتما یکی از عوامل زمینهساز آن این است که در کنار تشویق مردم به مطالبهگری، مسیر کنشگری و مطالبهگری حرفهای کاملا هموار شود. همچنین، اقدامات عملی و موثر سازمان متولی در حل مشکلات ساختاری، بهویژه مسئله پراکندگی مالکیت که از سوی محسننژاد بهعنوان «چالش بزرگ» معرفی شد، بهطور جدی در دستور کار قرار گیرد.
انتظار میرود مدیرکل میراثفرهنگی استان کرمان که وارد ششمین ماه حضور در این مسئولیت شده است، در روزهای آینده، درهای اتاق خود را برای نخستینبار هم که شده به روی خبرنگاران باز کند و در جمع رسانهها، از جزئیات برنامههای خود بگوید تا به گوش مردم و کنشگران میراثفرهنگی برسد. این تعامل، چنانچه در شکل حرفهای آن رخ بدهد خود یکی از نمودهای مطالبهگری جامعه خواهد شد که مدیرکل میراثفرهنگی آن را این روزها مطالبه کرده است.
نه فقط غنای تمدنی و تاریخی استان کرمان و پرمسئله بودن آن در حوزههای میراث و گردشگری و صنایعدستی مسئولیت محسننژاد را سنگین کرده بلکه رویکرد و جدیتی که محمدعلی طالبی استاندار کرمان برای بهبود شرایط در حوزه میراثفرهنگی و گردشگری دارد، وضعیتی را به وجود آورده که متولی دولتی میراثفرهنگی راهی جز این ندارد که در اندیشه و عمل، متفاوتتر از همه ادوار عمل کند و مراقب باشد تا در سیاهچاله روزمرگی و فرصتسوزی نیفتد.