به گزارش خبرگزاری تسنیم از تبریز، تحریمها اگر چه چالشهایی جدی در مسیر توسعه زیرساختها هستند، اما فرصتی استراتژیک برای گذار از «اقتصاد مصرفکننده» به «اقتصاد تولیدکننده» ایجاد کردهاند. در این میان، صنعت ریلی به عنوان شریان حیاتی جابهجایی کالا و مسافر، بیش از هر بخش دیگری به دانش بومی و فناوریهای دانش بنیان نیاز دارد تا در برابر نوسانات سیاسی و اقتصادی، تابآوری خود را حفظ کند.
بحران یا فرصت؟
صنعت ریلی ایران در سالهای اخیر تحت فشار مستقیم تحریمهای بینالمللی، با چالشهای جدی در تأمین ادوات زیرساختی مانند سوزن، قطعات یدکی، فناوریهای سیگنالینگ و تولید لوکوموتیو و واگنهای مدرن روبهرو بوده است. وابستگی به تکنولوژیهای خارجی در این حوزه، نهتنها هزینههای ارزی را افزایش داده، بلکه امنیت ملی در حوزه حملونقل را نیز با ریسک قطع زنجیره تأمین مواجه کرده است. اما در دل این بحران، یک راهکار بنیادین نهفته است: خودکفایی مبتنیبر دانش.
دانشبنیان؛ معنای واقعی تابآوری
تابآوری، در صنعت ریلی به معنای توانایی سیستم برای ادامه فعالیت و بازسازی سریع پس از وقوع شوکهای خارجی است. برخلاف صنایع سنتی که تنها بر پایه کپیبرداری یا مونتاژ عمل میکنند، صنایع دانشبنیان با تکیه بر تحقیق و توسعه (R&D)، «خالق» فناوری هستند.
وقتی یک شرکت دانشبنیان داخلی، سوزن و ادوات ریلی، سیستمهای کنترل هوشمند یا قطعات حساس الکترونیکی را بر اساس نیازهای بومی و با دانش مهندسی خود تولید میکند، زنجیره تأمین از "خارجی" به "داخلی" تغییر ماهیت میدهد. در این حالت، تحریم دیگر نه یک بنبست، بلکه تنها یک مانع گذرا خواهد بود؛ چرا که کلید حل مسئله در اختیار خود صنعت قرار دارد.
سه محور اصلی گذار به صنعت ریلی مستقل
برای تبدیل صنایع دانش بنیان به ستونهای اصلی اقتصاد ریلی، تمرکز بر سه حوزهٔ حیاتی ضروری است:
1. فناوریهای دیجیتال و هوشمندسازی (Signaling & Control): سیستمهای ایمنی و کنترل حرکت قطار، قلب تپنده راهآهن هستند. اتکا به شرکتهای دانشبنیان در تولید سیستمهای سیگنالینگ بومی، وابستگی از طریق نرمافزار و سختافزار را به حداقل میرساند.
2. متالورژی و تولید ادوات زیرساختی مانند سوزن ریلی: تولید سوزن و قطعات زیرساختی با استفاده از آلیاژهای نوین و دانش مواد، باعث افزایش طول عمر تجهیزات و کاهش هزینههای نگهداری در بلندمدت میشود. که در این راستا شرکت دانش بنیان گسترش صنایع ریلی ایران دستاوردهای ممتازی را داشته است.
3. تولید قطعات حساس الکترونیکی: جایگزینی قطعات وارداتی با نمونههای بومی که تحت استانداردهای بینالمللی اما با دانش داخلی ساخته شدهاند، ضامن استمرار حرکت قطارها در شرایط فشار اقتصادی است.
نقش دولت و اکوسیستم نوآوری
دستیابی به این هدف، تنها در گرو تلاش شرکتها نیست؛ دولت و سیاستگذاران باید با ایجاد بسترهای حمایتی، تسهیلات ارزی برای تحقیق و توسعه و ایجاد حلقههای اتصال میان دانشگاهها و صنایع، این اکوسیستم را تقویت کنند. حمایت از استارتآپهای مهندسی و شرکتهای دانشبنیان در حوزه حملونقل، سرمایهگذاری بر روی «امنیت ملی» است، نه صرفاً یک حمایت اقتصادی ساده.
سخن پایانی
صنعت ریلی ایران در آستانهٔ یک تصمیم تاریخی قرار دارد: یا ادامه مسیر وابستگی که در برابر هر تحریم جدیدی به لرزه میافتد، یا سرمایهگذاری سنگین بر روی مغزهای متفکر داخلی. اتکا به صنایع دانشبنیان، تنها راه رسیدن به صنعتی است که نه تنها در برابر تحریمها ایستادگی میکند، بلکه با تکیه بر دانش خود، در بازارهای جهانی نیز رقابتپذیر خواهد بود. تابآوری، محصول دانش است، نه صرفاً مقاومت.
یادداشت: محمد کلامی، مدیرعامل شرکت دانشبنیان گسترش صنایع ریلی ایران(ایرید) و عضو هیئتعلمی دانشگاه.
انتهای پیام/