به گزارش ایرنا، جنگ تحمیلی عراق علیه ایران در شرایطی آغاز شد که با هدف براندازی نظام جمهوری اسلامی و تسخیر سریع کشور طی چند روز، از سوی قدرتهای جهانی و با محوریت رژیم بعث عراق طراحی شده بود. اما این طرح با مقاومت ملت ایران و حضور همهجانبه مردم در کنار نیروهای مسلح، از همان آغاز با شکست مواجه شد. مردمی که با وجود کمبود امکانات نظامی، با ارادهای پولادین و تبعیت از رهبری انقلاب، بیمحابا در برابر دشمن ایستادند و صحنههایی ماندگار از ایثار و مقاومت را رقم زدند.
در ادامه جنگ، آنچه بیش از هر چیز توجه تحلیلگران نظامی جهان را به خود جلب کرد، نحوه اجرای عملیاتهای بزرگ در جبهههای مختلف بود. بسیاری از کارشناسان نظامی غربی پس از بررسی میدانی این نبردها، از میزان شجاعت، ابتکار و هوشیاری رزمندگان ایرانی شگفتزده شدند؛ چراکه به باور آنان، اجرای چنین عملیاتهایی با حداقل امکانات، در چارچوب محاسبات کلاسیک نظامی غیرممکن به نظر میرسید.
با این حال، عامل تعیینکننده در سرنوشت جنگ، اتحاد و همدلی ملت ایران بود، اتحادی که توانست هشت سال دفاع مقدس را به یکی از مهمترین مقاطع تاریخی کشور تبدیل کند. در این مسیر، هزاران شهید، جانباز و آزاده تقدیم شد و تاریخ مقاومت ایران با برگهایی درخشان ثبت گردید.
در میان این حماسهها، عملیات بیتالمقدس و آزادسازی خرمشهر جایگاهی ویژه دارد، عملیاتی که در سوم خرداد ۱۳۶۱ به ثمر نشست و در اوج ناباوری رژیم بعث عراق و حامیان بینالمللی آن، معادلات جنگ را بهطور کامل تغییر داد. خرمشهر که پس از ۳۵ روز مقاومت در چهارم آبان ۱۳۵۹ به اشغال دشمن درآمده بود، پس از ۱۹ ماه اشغال، بار دیگر به آغوش میهن بازگشت و رزمندگان اسلام به شکرانه این پیروزی، نماز شکر را در مسجد جامع خرمشهر اقامه کردند.
شکوه این عملیات چنان گسترده بود که به گفته ناظران و تحلیلگران نظامی، بیش از ۳۶ کشور حامی رژیم بعث را با شوکی جدی مواجه کرد و حتی در روند تصمیمگیریهای نظامی دشمن نیز اثر مستقیم گذاشت. این شکست سنگین، به عقبنشینی گسترده نیروهای عراقی و تغییر معادلات میدان جنگ انجامید.
در نگاه پیشکسوتان و رزمندگان دوران دفاع مقدس، فتح خرمشهر نهتنها یک پیروزی نظامی، بلکه نقطه عطفی در تاریخ جنگ تحمیلی و نماد اقتدار ملی ایران به شمار میرود که در حافظه تاریخی ملت ایران بهعنوان جلوهای از ایمان، غیرت و ایستادگی ثبت شده است.
فتح خرمشهر، نقطه عطفی در یکپارچگی قدرت ایران
همرزم شهید چمران و از رزمندگان پیشکسوت دوران دفاع مقدس در تشریح ابعاد مختلف عملیات بیتالمقدس و سالروز آزادسازی خرمشهر اظهار کرد: با فتح خرمشهر، دشمن غافلگیر شد، توان ارتش ایران تقویت شد و کشور به یکپارچگی قدرت رسید. این موضوع برای دشمنان قابل باور نبود.
وی افزود: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در مقطعی خدمت سربازی از دو سال به یک سال کاهش یافت و همین موضوع موجب شد بخشی از پادگانها، پاسگاههای مرزی و یگانهای ارتش با کمبود نیرو مواجه شوند. در چنین شرایطی و همزمان با آغاز تجاوز عراق، این مردم و جوانان بودند که به میدان آمدند و زمینهساز آزادسازی خرمشهر شدند.
اسدالهی با تأکید بر اینکه فتح خرمشهر، بهویژه با وجود محدودیتهای شدید امکاناتی، یک حماسه بینظیر ملی بود، تصریح کرد: پس از این پیروزی، صدام و حامیانش بهخوبی دریافتند که با قدرتی مردمی و غیرقابل پیشبینی روبهرو هستند و همین مسئله موجب احساس خطر جدی در جبهه دشمن شد.
این رزمنده دوران دفاع مقدس ادامه داد: در میان تمام عملیاتهای دوران جنگ، عملیات بیتالمقدس از نظر میزان همبستگی و وحدت نیروهای عملکننده کمنظیر بود، بهگونهای که سپاه، ارتش، بسیج، ژاندارمری و نیروهای مردمی در کنار یکدیگر و در قالب یک ساختار منسجم در میدان حضور داشتند.
وی همچنین خاطرنشان کرد: پس از آزادسازی خرمشهر، دشمن درخواست آتشبس را مطرح کرد، اما این درخواست در آن مقطع پذیرفته نشد، زیرا شرایط میدانی و تداوم اشغال بخشهایی از خاک کشور، پذیرش آتشبس را به صلاح کشور نشان نمیداد.
صلح بعد از فتح خرمشهر به صلاح نبود
اسدالهی در پاسخ به این سوال که چرا پس از فتح خرمشهر صلح برقرار نشد، گفت: هنوز بخشهایی از خاک کشور مانند نفت شهر و مهران در دست دشمن بود و قبول صلح فرصتی برای دشمن بود تا دوباره خود را تقویت کند.
وی افزود: برخی ندانسته و برخی آگاهانه و هدایت شده روی این مساله ( برقراری صلح ) پافشاری میکردند زیرا آنان از جمله افرادی بودند که به دنبال سهم خواهی از انقلاب بودند و چون موفق به این کار نشده بودند، میخواستند اهداف دشمن را در کشور پیاده کنند اما امام راحل(ره) با یک جمله که «مگر ما برای خاک جنگیدهایم که با فتح خرمشهر دیگر مبارزه نکنیم» به فشارهای آنان خاتمه دادند.
فتح خرمشهر روحیه نیروهای عراقی را تضعیف کرد
رزمنده دوران دفاع مقدس ادامه داد: فتح خرمشهر روحیه مردم را بالا برد و روحیه نیروهای عراقی را تضعیف کرد، چنانکه هلیکوپتر عراقی قدرت پایین آمدن به خاک خرمشهر را پیدا نکرد و سقوط کرد و نیروهای عراقی به محاصره افتاده و بصورت زمینی نتوانستند فرار کنند و مجبور به فرار از طریق آب ( اروند رود) شدند.
وی با بیان اینکه نیروهای عراقی و فرماندهانشان هنگام فرار از آب، صدام را مورد لعن و نفرین قرار دادند، افزود: ۱۹ هزار اسیر عراقی در فتح خرمشهر گرفته شد که این عدد کمی نیست.
جنگ تحمیلی گزینه آخر دشمنان بود
رزمنده دوران دفاع مقدس یادآور شد: دشمنان پس از پیروزی انقلاب اسلامی برای نابودی انقلاب چندین گزینه را طراحی کردند که مهمترین آنها جنگهای داخلی و تحریک قومیتها علیه یکدیگر، کودتای ارتش و درگیر کردن ایران در جنگ با کشورهای خارجی بود.
وی اظهار کرد: زمانی که جنگهای داخلی بینتیجه ماند و قومیتها به هویت دشمن پی بردند و همچنین کودتا نیز با هوشیاری ارتشیان عملی نشد، دشمنان دست به طراحی جنگ تحمیلی زده و با تحریک صدام او را وارد جنگ علیه ایران کردند.
همرزم شهید چمران ادامه داد: صدام قبل از آغاز جنگ به برژینسکی گفته بود باید نسل شیعه را از روی زمین بردارم و برژینسکی در جواب این گفته صدام اظهار کرده بود که نیمی از نیروهای لشکر تو را شیعیان تشکیل میدهند در این صورت تو هم تلفات خواهی داد که صدام حسین اعلام کرده بود این بهترین فرصت است که شیعیان هر دو طرف کشته شوند.
وی اضافه کرد: دشمنان وقوع جنگ را طراحی کرده بودند و صدام نیز از چنین جنگی با خبر بود بنابراین هدف آنها از این جنگ، جنگ طولانی مدت نبود بلکه جنگ کوتاهی بود که در عرض سه روز تا یک هفته، شاهد سقوط نظام اسلامی و انقلاب شوند.
اسدالهی افزود: اما اتحاد نیروهای مسلح اعم از ارتشی، سپاهی و بسیجی و حمایت بینظیر مردم باعث شد در شرایطی که جبهه اسلام با کمترین نیروهای نظامی مواجه بود و بسیاری از افسران ارشد ارتش بازنشسته یا برکنار شده بودند، رزمندگان اسلام با حداقل امکانات به جنگ تمام عیار با دشمن بپردازند.
مجامع بین المللی پس از فتح خرمشهر پیشنهاد آتش بس دادند
وی با بیان اینکه فتح خرمشهر، ضربه بزرگی به دشمنان وارد کرد گفت: در این عملیات به دشمن ثابت شد نه تنها با ارتش، سپاه و نیروهای مسلح در مصاف است بلکه اقشار مختلف مردم ایران نیز با اقتدار تمام در میدان نبرد حضور دارند.
رزمنده دوران دفاع مقدس اضافه کرد: قبل از آزادسازی خرمشهر، موضعگیریهای مجامع بینالمللی به نفع دشمن بود ولی پس از فتح آن ۱۸۰ درجه از مواضع خود عقبنشینی کرده و پیشنهاد قبول قطعنامه و آتش بس را دادند.
اسداللهی افزود: در جنگ عراق علیه ایران ۵۱ کشور حضور داشتند و برخی بمبهای شیمیایی، بعضی سلاحهای جنگی و برخی دیگر نیروی نظامی در اختیار صدام گذاشتند.
وی ادامه داد: فتح خرمشهر نقطه عطف تاریخ دفاع مقدس است و اگر خرمشهر فتح نمیشد، دیگری خبری از انقلاب و نظام نبود.
هدیه مردم ارومیه به هموطنان خرمشهری
رییس اسبق بنیاد ایرانشناسی شعبه آذربایجان غربی در همین ارتباط به ایرنا گفت: پس از فتح خرمشهر مردم ارومیه هدیهای برای هموطنان خرمشهری خود ارسال کردند.
«محمد رضا محمد قلی زاد» افزود: در پی آزاد سازی خرمشهر در سوم خرداد سال ۱۳۶۱ که یکی از زیباترین جشنهای خودجوش مردمی در ایران برپا شد، اعضای انجمن اسلامی شهرداری ارومیه به مسوولین شهرداری پیشنهاد دادند که به مناسبت این جشن بزرگ ملی هدیهای از ارومیه به خرمشهر برده شود.
وی افزود: پس از رایزنیها تصمیم بر آن شد تا آرم استیل چهارنمای جمهوری اسلامی ایران که در میدان ورودی ارومیه نصب بود به خرمشهر برده شده تا در یکی از میادین شهر نصب شود.
وی اظهارکرد: بردن آرم جمهوری اسلامی به خرمشهر نماد بازگشت حاکمیت جمهوری اسلامی به این شهر بود. آرم توسط یک دستگاه کمپرسی حمل شد و در تاریخ ۷-۳-۱۳۶۱ (چهارمین روز پیروزی) به خرمشهر رسید و مورد توجه و استقبال فرماندار و شهردار قرار گرفت.
وی اضافه کرد: از آنجاکه شهر هنوز در برخی اوقات مورد هدف توپهای دوربرد دشمن قرار میگرفت و بیم آسیب رسیدن به آرم وجود داشت، با تدبیر شهردار خرمشهر آرم به آبادان برده شد تا در زمانی مناسب توسط شهرداری خرمشهر در یکی از میادین نصب شود.
محمد قلی زاد ادامه داد: این آرم سرانجام در میدان شهید مطهری خرمشهر که مردم اصطلاحا به آن «میدان الله» میگفتند نصب شد و یادگاری ماندگار از اهالی ارومیه به هموطنان خونگرم خرمشهری شد.
وی افزود: کسانی که این آرم را به خرمشهر بردند عبارت بوده اند از: ابوالفضل نقیبی، محمد کرملو ، محمدرضا محمدقلی زاد و الیشا چهره گشا(رانندگی کمپرسی) و از هموطنان مسیحی بود.
فتح خرمشهر از نگاه رسانههای خارجی و شخصیتها
به گزارش ایرنا، همزمان با اجرای عملیات بیتالمقدس و آزادسازی خرمشهر، بسیاری از کارشناسان نظامی و تحلیلگران رسانههای خارجی در برابر سرعت عمل و ویژگیهای عملیاتی نیروهای ایرانی غافلگیر و شگفتزده شدند. آنان معتقد بودند بازپسگیری چنین منطقهای با آن حجم از درگیری و استحکامات دفاعی، در مدت زمانی کوتاه، خارج از پیشبینیهای متعارف نظامی است.
رادیو دولتی انگلستان که در شامگاه نهم اردیبهشت ۱۳۶۱ اعلام می کرد: «چنانچه ایرانیان در صدد بازپس گرفتن خرمشهر برآیند، سخت ترین «گردو» را برای شکستن برگزیده اند»، سرانجام ناچار شد سکوت خود را بشکند و طی گفتاری در روز پنجم خردادماه سال ۶۱ یعنی دو روز پس از فتح خرمشهر توسط رزمندگان ایران اسلامی، حیرت زده اعلام کند: «از زمانی که خبرنگاران غربی از نیروهای عراقی در خرمشهر دیدن کرده و از روحیه خوب آنها گزارش داده اند، بیش از سه یا چهار روز نمی گذرد که ناگهان همه شهر از دست عراقیها بیرون کشیده شد.»
در ساعت ۱۰:۵۵ دقیقه بامداد چهارشنبه، چهارم خرداد ،۱۳۶۱ خبرگزاریهای بین المللی، در گزارشهایی که با عنوان «بسیار مهم» از بغداد به سراسر جهان مخابره کردند، برای نخستین بار ضمن استناد به بیانیه نظامی صادره از سوی حکام بغداد، اعلام داشتند که عراق «تلویحاً» به شکست خود اعتراف کرده است.
رادیو دولتی صدای آمریکا پس از پنج شبانه روز سکوت و امتناع از انعکاس خبر فتح خرمشهر توسط نیروهای ایرانی، سرانجام در «گزارش ویژه» ۱۳۶۱/۳/۸ خود می گوید:«به رغم مشکلات تدارکاتی، نا آرامی های ناشی از انقلاب و کاهش تدریجی قدرت عملیات نیروی هوایی ایران، ماشین نظامی ایران به گونه ای اعجاب آور عمل کرد.».
روزنامه گاردین چاپ انگلستان درباره فتح خرمشهر می نویسد: «سقوط خرمشهر یعنی سقوط آخرین و مهمترین افتخار جنگی عراق که ایرانی ها با بازپس گرفتن آن، این برگ برنده را که به وسیله آن عراق می کوشید ایران را به پای میز مذاکره بکشاند، از دست بغداد ربودند.»
علی اکبر ولایتی در کتاب تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران (صفحه۱۰۴) با اشاره به تبلیغات سران دشمن می نویسد: «عراق به صراحت شکست خود را اعتراف نکرد و حتی مدعی بود که گوشمالی لازم را به انقلاب اسلامی ایران داده است و درنتیجه، چون ضرورتی احساس نمی کرد که نیروهایش بیشتر در خرمشهر بمانند، آنها را با درگیری به عقب کشیده است.»
پس از پخش گزارشهای مستند و خبری و تصاویر تهیه شده از جبهه خرمشهر توسط رسانه های ایرانی و خارجی که در آنها شکست نیروهای عراقی درقالب صفوف هزاران نفره اسرا و انبوه ادوات و تجهیزات منهدم شده یا به غنیمت درآمده دشمن، به گویاترین وجهی به نمایش درآمد، دیگر حتی کشورهای جنوب خلیج فارس نیز که همواره از صدام حمایت می کردند به واهی بودن دعاوی حکام بغداد اذعان داشتند.
احمد متوسلیان، در تاریخ ۱۳۶۱/۳/۷ در جلسه رده های مختلف فرماندهی تیپ ۲۷ محمدرسول الله(ص)، در قرارگاه تاکتیکی تیپ ۲۷ «دارخوین» این چنین به جمع بندی دستاوردهای عملیات «الی بیت المقدس» می پردازد: «در مورد عملیات اخیر گفتنی زیاد است؛ لیکن در یک تحلیل فشرده باید گفت که از لحظه سقوط رژیم طاغوت تا به امروز به تعبیر تمام خبرگزاریهای عمده، سابقه نداشت که چنین ضربه سیاسی مهلکی به منافع آمریکا وارد شود. فتح خرمشهر باعث شد توازن نظامی که آمریکا در منطقه برقرار کرده بود، به شدت به ضرر غرب برهم بخورد.»
در نهایت، عملیات بیتالمقدس که از ساعت ۳۰ دقیقه بامداد ۱۰ اردیبهشت ۱۳۶۱ با رمز «بسمالله الرحمن الرحیم، بسمالله القاصم الجبارین، یا علی ابن ابیطالب» آغاز شد، پس از حدود سه هفته نبرد سنگین در محور اهواز، خرمشهر و دشت آزادگان، به آزادسازی خرمشهر در سوم خرداد ۱۳۶۱ انجامید و یکی از مهمترین نقاط عطف دفاع مقدس را رقم زد.