به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، مراسم رونمایی از مجموعه گرانسنگ «منظومه فکری آیتالله مکارم شیرازی» صبح امروز با حضور آیت الله کریمی جهرمی، حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، آیت الله علی اکبر رشاد و جمعی از علما و فضلای حوزه در سالن جلسات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد.
حجت الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه در این مراسم توضیحات مبسوطی درباره روند تألیف، ساختار و محتوای این اثر ارزشمند ارائه داد.
روش تدوین؛ نه مجموعه مقاله، بلکه نظاممندسازی اندیشه
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه در ابتدا با تأکید بر اینکه این مجموعه حاصل جمعآوری مقالات نیست، گفت: ممکن است برخی گمان کنند عناوینی آماده و به نویسندگان سفارش داده شده است، اما واقعیت این است که یک سال تمام، کل آثار حضرت آیتالله مکارم شیرازی، اعم از آثار معرفتی، فقهی، اصولی و تفسیری، مطالعه شد تا بتوانیم یک پرونده علمی تشکیل دهیم و ساختار تعریف کنیم.
وی افزود: پس از مطالعه کامل آثار و جمعبندی مباحث استاد، مشخص شد که حتی ساختار مباحث ذیل هر مدخل را نیز باید آماده میکردیم و نحوه ورود و خروج به هر بحث را به نویسندگان ارائه دهیم. شورای علمی نیز بر این فرآیند نظارت و آن را تکمیل میکرد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: محققین این پروژه، برخی از شاگردان حضرت آیتالله مکارم شیرازی و برخی دیگر نیز از کسانی بودند که با آثار استاد آشنایی و ارتباط داشتند. این کار سه چهار سال به طول انجامید و در ایامی که مسئولیتهای اجرایی بر دوش نبود، از ابتدای سحر تا شب پیگیری میشد.
شخصیت علمی، سلوکی و اجتماعی؛ الگویی برای طلاب
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه در تشریح ساختار ششبخشی کتاب اظهار داشت: بخش اول به شخصیت علمی، سلوکی و اجتماعی حضرت آیت الله مکارم اختصاص دارد که خود شامل سه فصل زیستنامه علمی و سیر تطور فکری، خدمات فرهنگی اجتماعی و منش و سلوک سیاسی است.
وی تأکید کرد: این سه فصل یک الگوی کامل برای تحصیل، تدریس و طی کردن مسیر از ابتدا تا مقام مرجعیت به طلاب ارائه میدهد و نشان میدهد چگونه یک طلبه میتواند این مسیر را طی کند. در این بخش به تمام خدمات علمی، فرهنگی، اجتماعی و همچنین فعالیتهای سیاسی حضرت آیت الله مکارم شیرازی پیش از انقلاب، از جمله نامههای اعتراضی به سران رژیم پهلوی در دفاع از امام خمینی(ره) و نقش ایشان در تدوین قانون اساسی پرداخته شده است.
روششناسی اجتهاد با الگوریتم گامبهگام
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی به بخش دوم کتاب با عنوان «منطق اسلامشناسی، معرفتشناسی و روششناسیها» اشاره کرد و گفت: اگر کسی با شرکت در ۲۰ یا ۳۰ سال درس خارج یک استاد به اجتهاد برسد، با شناخت روششناسی اجتهاد میتواند در عرض ۶ سال به این مهم دست یابد. شناخت روششناسی کارهای علمی بزرگان، کار مهم و در عین حال دشوار است، زیرا بسیاری از بزرگان به صراحت روششناسی خود را بیان نکردهاند.
وی افزود: خوشبختانه آثار حضرت آیتالله مکارم شیرازی ویژگی دارد که محقق را به زحمت نمیاندازد. در این کتاب مقالهای ۱۰۰ صفحهای درباره روششناسی اجتهاد تدوین شده است که بنده و سه محقق دیگر در تألیف آن نقش داشتیم. در این مقاله، الگوریتم اجتهاد این مرجع تقلید را تحت عنوان گامهای عملی روششناسی ارائه کردهایم که نشان میدهد از کجا شروع کند تا بتواند یک مسئله را حل کند.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به اهمیت این بخش گفت: خود حضرت آیتالله مکارم شیرازی نیز تشخیص دادند که باید هفت، هشت جلسه مستقلاً در این خصوص بحث ارائه کنند و به آثار خود اکتفا نکردند و روش اجتهاد خویش را در چند جلسه برای تدوین این اثر بیان کردند. روشهای کلامی و تفسیری نیز در این بخش مورد توجه قرار گرفته است.
جهانبینی اسلامی با ترتیب کاملاً منطقی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه به بخش سوم کتاب که جلد اول را تشکیل میدهد اشاره کرد و گفت: این بخش با عنوان جهانبینی اسلامی، شامل مباحث خداشناسی، دینشناسی، اسلامشناسی، قرآنشناسی، حدیثشناسی، انسانشناسی، نبوتشناسی، امامت و مهدویتشناسی، جهانشناسی، طبیعتشناسی، دنیاشناسی و آخرتشناسی است که با ترتیب کاملاً منطقی چیده شدهاند.
وی خاطرنشان کرد: علاوه بر بخشهای معرفتی، نکات معرفتشناسانه و روششناسانه نیز در این مباحث گنجانده شده است. به عنوان مثال، در بحث قرآنشناسی، روش تفسیری حضرت آیتالله مکارم شیرازی و در بحث حدیثشناسی، مشرق حدیثشناسی شیعه ذکر شده است. جلد اول با این سه بخش و ۲۰ فصل به پایان میرسد.
از عبادتشناسی تا نظامهای اجتماعی
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به جلد دوم کتاب گفت: بخش چهارم با نظامهای منشی و رفتاری آغاز میشود که شامل عبادتشناسی با نگاه به انواع عبادت، آفات و موانع آن، گناهشناسی، نظام فقهی و احکام اسلام و فلسفه فقه است. همچنین نظام اخلاق اسلامی به صورت مفصل در این بخش بیان شده و نسبت اخلاق با فلسفه اخلاق، عرفان و فقه مورد بررسی قرار گرفته است.
وی در ادامه به بخش پنجم یعنی «نظامهای اجتماعی» پرداخت و تصریح کرد: نظام خانواده اسلامی یکی از مهمترین مدخلهاست که از صفحه ۳۵۷ تا ۴۲۴ کتاب را شامل میشود و میتواند برای مباحث خانواده بسیار مفید باشد. نظام اجتماعی اسلام، نظام فرهنگی اسلامی، نظام مدیریت اسلام، نظام سیاسی اسلام، نظام اقتصادی اسلام با تمام دیدگاههای فقهی حضرت آیتالله مکارم شیرازی، نظام حقوقی اسلام، نظام سلامت در اسلام که معمولاً علما کمتر به آن میپردازند و شامل انواع سلامت جسمی، جنسی، روحی و معنوی است، نظام قضایی اسلام و نظام امنیتی دفاعی اسلام از دیگر مدخلهای این بخش است.
نظام غایی؛ از رفاه تا قرب الهی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی بخش ششم و پایانی کتاب را «نظام غایی و غایتشناسی اسلام» معرفی کرد و گفت: این بخش به مباحثی چون رفاه اجتماعی، عدالت، پیشرفت و تمدن اسلامی، حیات طیبه، کمال و قرب الهی میپردازد.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه در پایان با اشاره به اینکه این مجموعه شامل ۴۰ مدخل نظاممند است، اظهار داشت: این ۴۰ مدخل از مباحث متدولوژی و روششناسی اندیشه حضرت آیتالله مکارم شیرازی تا نظام جهانبینی، نظام رفتاری و اخلاقی، نظامهای اجتماعی و غایتی که نظام به آن منتهی میشود را در بر میگیرد. این کتاب یک نظام تعلیم و تربیت و تبلیغ اسلامی نیز محسوب میشود.
خاطره شخصی از تأثیر تفسیر نمونه
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه با بیان خاطرهای شخصی از دوران نوجوانی خود گفت: من در دوره اول و دوم راهنمایی بودم که شبهات اعتقادی زیادی ذهنم را مشغول کرده بود. معلم دینی ما جلد اول تفسیر نمونه حضرت آیت الله مکارم شیرازی را در اختیار ما گذاشت و به ما کمک کرد تا کتاب را بفهمیم. همان جلد اول بسیار کمک کرد تا شبهات اعتقادی من برطرف شود. پس از آن، آثار شهید مطهری و جدیدترین آثار حضرت آیتالله مکارم شیرازی بود که به نوجوانان و جوانان قبل از انقلاب جهت میداد و فکر آنها را سامان میبخشید.
وی در پایان خواستار ترجمه این کتاب به زبانهای عربی و انگلیسی شد و افزود: دنیای امروز تشنه این نوع معارف است، اهل سنت هم از آن بهره میبرند و حتی مسیحی، یهودی و پیروان ادیان مختلف غیرایرانی نیز قطعاً از این مباحث استفاده خواهند کرد.