به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، خانم دکتر نجمه تکلو، مشاور و مدیر واحد سنجش مرکز مشاوره حوزه علمیه خراسان، در اولین وبینار علمی مشترک با عنوان زیباترین پیوند با محوریت نگاهی به الگوی ازدواج موفق در سیره علوی–فاطمی که به صورت مجازی برگزار شد، به تبیین علل تعارض در زندگی مشترک و راهکارهای پیشگیری و مدیریت آن پرداخت.
تکلو در ابتدای سخنان خود با اشاره به اینکه زندگی کردن نیاز به مهارت دارد، اظهار داشت: اگر من این مهارتها را در جعبه ابزار خود از قبل کسب کرده باشم، داشتن یک زندگی پایدار و سالم را پیشبینی میکند. پس یک انتخاب خوب به تنهایی پیشبین یک زندگی خوب نیست؛ بلکه باید مهارتهای لازم را نیز قبل از ازدواج یاد بگیریم.
تفاوت با تعارض متفاوت است؛ تعارض یعنی تنش دائمی
مدیر واحد سنجش مرکز مشاوره خراسان با تمایز قائل شدن بین «تفاوت» و «تعارض» گفت: تفاوت طبیعی است؛ ما از خانوادههای مختلف، با سبک تربیتی متفاوت، حساسیتهای متفاوت و نگاههای متفاوت به زندگی در کنار هم قرار میگیریم. این تفاوتها بد نیستند، اما آنچه نیاز است، درک این تفاوتها و جلوگیری از تبدیل شدن آن به بحران است.
وی افزود: تعارض در لغت به معنای اختلاف نظر است. در اصطلاح، تعارض موقعیتی است که فرد نتوانسته با تفاوتها کنار بیاید و این تفاوتها با تنش و آشفتگی همراه شده و استمرار پیدا کرده است. نشانه اصلی تعارض، «تنش دائمی در رابطه» است.
تکلو با ذکر مثال گفت: اگر همسرم یک شب دیر به خانه بیاید و من ناراحت شوم، این یک اختلاف است. اما اگر هر شب بر سر دیر آمدن ایشان دچار تنش باشیم، اینجا تعارض شکل گرفته است.
علل تعارض؛ از تفاوتهای شخصیتی تا جنگ قدرت
مدیر واحد سنجش مرکز مشاوره خراسان چهار علت اصلی تعارض در زندگی مشترک را برشمرد:
۱. تفاوت در اهداف، نگرشها و فرهنگها:
وی اولین دلیل را تفاوت در اهداف دانست و گفت: هرچه تفاوتها در نگرش مذهبی، سیاسی، فرهنگی و اهداف زندگی (متعالی یا مادی) بیشتر باشد، احتمال تعارض افزایش مییابد.
۲. تفاوتهای شخصیتی:
مشاور و مدیر واحد سنجش مرکز مشاوره حوزه علمیه خراسان، دومین علت را تفاوت های شخصیتی مطرح کرد و بیان داشت: به عنوان مثال، خانمی برونگرا که دوست دارد آخر هفته به مهمانی برود و آقایی درونگرا که ترجیح میدهد به کوه و خلوت برود. اگر نتوانند با این تفاوت شخصیتی کنار بیایند، تعارض شکل میگیرد.
۳. جنگ قدرت و تعارض نقشها:
وی جنگ قدرت را دلیل سوم دانست و افزود: اگر هر دو نفر قدرتطلبی کنند و هر کسی مسئولیت نقش خود را به عهده نگیرد، زندگی به کارزاری جنگی تبدیل میشود. در خانوادهدرمانی میگوییم اگر نقشها جابجا شده باشد، سیستم خانواده به هم ریخته است.
۴. عدم هماهنگی در تأمین نیازها:
تکلو چهارمین دلیل را عدم تامین نیاز ها دانست و تصریح کرد: گاهی زوجین در اتاق مشاوره بر سر مسائل به ظاهر کوچک گیر میدهند، اما در بررسی ریشهها مشخص میشود که نیازهای اصلی دیده نشده است. مثلاً خانمی نیاز به توجه و محبت دارد که تأمین نشده، و این مشکل خود را در تربیت فرزندان یا رابطه زناشویی نشان میدهد. یا آقایی نیاز به احترام و تکریم و اقتدار مردانه دارد که خانم آن را نادیده گرفته است.
مدیر واحد سنجش مرکز مشاوره خراسان خاطرنشان کرد: بسیاری از این تعارضها با استفاده از مشاورههای پیش از ازدواج، شناخت کامل طرف مقابل و تحلیل شخصیتها قبل از ازدواج قابل پیشگیری است. اگر بدانیم طرف مقابل چه شخصیتی دارد، میتوانیم از بروز بسیاری از تعارضها جلوگیری کنیم.
«ابهام در مرزها»، «جنگ قدرت» و «عدم رضایت جنسی» از ریشههای تعارض در زندگی مشترک
تکلو با اشاره به «ابهام در مرزها» به عنوان یکی از ریشههای تعارض گفت: مرزها باید مشخص باشند؛ مرز من با خانواده خودم، با خانواده همسرم و با خانواده پدر و مادری. خانمی که پس از ازدواج، همچنان خود را متعلق به خانواده اصلی خود میداند و اولویت برنامهریزیاش آنجاست، به مرزها آسیب میزند. اگر اطلاعاتی که باید در همین سیستم خانواده بماند، به بیرون (مثلاً مادر خانم) درز کند، زمینه تعارض فراهم میشود. مرزها مثل مرزهای یک کشور هستند که از ورود عوامل بیگانه جلوگیری میکنند و اگر نباشند، کشور هویت خود را از دست میدهد.
مشاور و مدیر واحد سنجش مرکز مشاوره حوزه علمیه خراسان، در ادامه سایر علل تعارض در زندگی مشترک را نیز برشمرد و گفت: از جمله «عدم رضایت جنسی» که به گفته وی یکی از مهمترین مسائل سرمنشأ تعارض است و در زوجدرمانی، آقایان غالباً با همین مشکل مراجعه میکنند.
وی «عدم هماهنگی در مسائل مالی و شغلی» را از دیگر علل تعارض دانست که باید قبل از ازدواج در مورد منبع درآمد، اشتغال خانم و توافقات شغلی صحبت شود. همچنین «روابط خویشاوندی، دوستان و فرزندان» شامل نحوه رفت و آمد با دوستان و تفاوت در سبک فرزندپروری (که گاهی پس از تولد فرزند خود را نشان میدهد) از دیگر عوامل تعارضزا محسوب میشود.
تکلو افزود: «اختلالات روانی» مانند اضطراب، افسردگی و نگاه پارانوئیدی نیز فرد را در موقعیتهای مختلف دچار مشکل کرده و زمینه تعارض را فراهم میآورد. «مشکلات ارتباطی و عاطفی» و عدم تأمین نیازهای عاطفی و نیز «تفاوتهای اخلاقی و مذهبی» از جمله تغییر عقاید مذهبی خانم یا عدم رعایت مسائل اخلاقی توسط آقا یا خانم از دیگر عواملی هستند که به تعارض در زندگی مشترک دامن میزنند.
پیامدهای تعارض حلنشده؛ از آسیب روانی تا طلاق
مشاور و مدیر واحد سنجش مرکز مشاوره حوزه علمیه خراسان، با هشدار نسبت به پیامدهای تعارض حلنشده، گفت: این مساله اولین آسیب را به خود زوجین میزند و باعث بروز اختلالات روانی مانند افسردگی، وسواس و اضطراب میشود. دوم، فرزندان آسیب میبینند؛ رابطه پدر و مادر تأثیر مستقیمی بر تربیت فرزندان دارد. سوم، بیماریهای جسمی مانند زخم معده، میگرن و بیماریهای قلبی بروز میکند.
وی افزود: وقتی تعارض حل نشود، به مرور زمان فاصله عاطفی ایجاد میشود و «طلاق عاطفی» اتفاق میافتد که پیشبینیکننده طلاق واقعی است. در مرحله بحران، ممکن است خشونت، خودکشی، دیگریکشی، اعتیاد یا خیانت رخ دهد و در نهایت زندگی به سمت فروپاشی و طلاق واقعی پیش رود.
سبکهای ناسالم مواجهه با تعارض
تکلو در ادامه به تشریح سه سبک ناسالم در مواجهه با تعارض پرداخت و سبک نخست را «اجتناب» دانست و افزود: در آن فرد میگوید «ولش کن، اصلاً کار ندارم» و موضوع را حل نمیکند. این سبک باعث «حبس هیجانی» میشود و به مرور زمان آسیب جدی به رابطه میزند.
وی افزود: سبک دوم «تسلیم» است که در آن فرد مدام کوتاه میآید و خود را نادیده میگیرد؛ این سبک به تدریج فرد را فرسوده کرده و احساس ناخوشایندی در او ایجاد میکند. سبک سوم «تهاجم» است که در آن فرد دنبال دعوا و پرخاشگری است و خانه به جای محل آرامش، به کارزار جنگ تبدیل میشود.
چهار سوار ویرانگر؛ پیشبینیکننده فروپاشی زندگی
تکلو در ادامه با اشاره به نظریه «گاتمن»، چهار سوار ویرانگر را عامل پیشبینی فروپاشی زندگی دانست.
مشاور و مدیر واحد سنجش مرکز مشاوره حوزه علمیه خراسان، در این خصوص، نخستین سوار را «انتقاد» دانست و گفت: یعنی بدون توجه به شرایط طرف مقابل، مدام از او ایراد بگیریم و او را با دیگران مقایسه کنیم.
وی دومین را «تحقیر» دانست و در خصوص سوار سوم گفت: سوم «حالت تدافعی» که در آن به جای حل مسئله، مدام از خود دفاع میکنیم و رابطه به یک پینگپونگ لفظی و بیحاصل تبدیل میشود و چهارم «سکوت» که همان سبک اجتناب از تعارض است که اگر این چهار سوار در رابطهای حضور داشته باشند، به راحتی میتوان فروپاشی آن را پیشبینی کرد.
مهارتهای حل تعارض؛ جعبه ابزار قبل از ازدواج
تکلو، مدیر واحد سنجش مرکز مشاوره حوزه علمیه خراسان، با تأکید بر اینکه قبل از ازدواج باید «جعبه ابزار مهارتی» خود را پر کنید، شش مهارت کلیدی حل تعارض را برشمرد.
مشاور و مدیر واحد سنجش مرکز مشاوره حوزه علمیه خراسان، اولین مهارت را «پذیرش تعارض» دانست و گفت: بپذیرید که ممکن است تعارض در زندگی مشترک به وجود بیاید و در مقابل آن قرار نگیرید؛ پذیرش فعال، نه پذیرش منفعلانه.
وی دومین مهارت را «تفسیرگویی» (خودگویی به جای دگرگویی) عنوان کرد و افزود: به جای پیامهای مبهم و کلی، از جانب خودتان صحبت کنید؛ به جای اینکه بگویید «تو آدم بیمسئولیتی هستی»، بگویید «من وقتی دیر به خانه میآیی احساس دلتنگی میکنم و به حضور تو نیاز دارم.»
تکلو سومین مهارت را «کنترل خشم» معرفی کرد و گفت: اگر سنسورهای هیجانی شما فعال شد، یک وقفه ایجاد کنید؛ مثلاً نیم ساعت پیادهروی کنید یا فضا را عوض کنید و گفتگو را به بعد موکول کنید.
وی چهارمین مهارت را «تشخیص دکمه تعارض و دکمه صمیمیت» دانست و اظهار داشت: حساسیتهای طرف مقابل را بشناسید و روی دکمه تعارض او دست نگذارید؛ آقا به اقتدار حساس است، خانم به توجه. در مقابل، دکمه صمیمیت را پیدا کنید؛ چیزهایی که شما را به هم نزدیک میکند (مانند گل گرفتن، آشپزی مشترک، چای آوردن به موقع) را به هم بگویید و در برنامه زندگی قرار دهید.
تکلو پنجمین مهارت را «قاببندی مجدد» (Reframing) عنوان کرد و خاطرنشان ساخت: برخی تعارضها به دلیل خطاهای شناختی و اسنادی است؛ مانند خطای «همیشه و هیچکجا» (همیشه بیمسئولیتی، هیچوقت توجه نمیکنی). با اصلاح این خطاها و بازتعریف موقعیت، میتوان از تعارض جلوگیری کرد.
مشاور و مدیر واحد سنجش مرکز مشاوره حوزه علمیه خراسان، ششمین مهارت را «مذاکره و حل مسئله» دانست و تأکید کرد: بهترین روش حل تعارض، روش حل مسئله است؛ دو طرف راهحلهای مختلف را بررسی، سود و زیان هرکدام را ارزیابی و بهترین راهحل را انتخاب میکنند.
سیره فاطمی و علوی «همدلی در سختی» را بیاموزیم
وی در بخش پایانی نشست تخصصی «ازدواج پایدار و مهارت حل تعارض» به ارائه الگوی عملی از زندگی حضرت زهرا(س) و حضرت علی(ع) و جمعبندی مباحث حل تعارض پرداخت.
تکلو با اشاره به اینکه ما الگوی عملی حل تعارض را در زندگی حضرت زهرا(س) و حضرت علی(ع) مشاهده میکنیم، گفت: در زندگی این دو بزرگوار، «احترام متقابل» را میبینیم؛ نوع خطابها محترمانه و همراه با حفظ کرامت انسانی است و این احترام متقابل خود باعث پایداری زندگی میشود.
مدیر واحد سنجش مرکز مشاوره خراسان افزود: پیامبر(ص) نقشها را در زندگی تعیین کرد و حضرت زهرا(س) از این تقسیم نقش ابراز خوشحالی کردند. علاوه بر تقسیم نقشها، «همکاری در مسئولیتها» را هم داریم؛ پیامبر(ص) وقتی دید حضرت علی(ع) در انجام کارهای منزل به حضرت زهرا(س) کمک میکند، ابراز خوشحالی و دعای خیر کردند.
همدلی در سختیها؛ درس بزرگ از حضرت زهرا(س)
تکلو با اشاره به یکی از مهمترین درسهای زندگی حضرت زهرا(س) گفت: حضرت علی(ع) فرمودند چرا چیزی در خانه نداری و این مطلب را عنوان نکردی؟ حضرت زهرا(س) پاسخ دادند: «خجالت میکشم چیزی را بگویم که تو در توانت نیست که آن را تهیه کنی.» این یعنی «همدلی در سختی و فشار».
وی افزود: متأسفانه گاهی خانمی در جلسه مشاوره انواع درخواستها را از آقا دارد، در حالی که در وسع مالی او نیست و باعث شرمندگی و تعارض میشود. در حالی که الگوی ما در زندگی حضرت زهرا(س) چیز دیگری است.
مدیر واحد سنجش مرکز مشاوره خراسان تصریح کرد: نظام خانواده در اسلام بر پایه اخلاق و معنویت پایهگذاری شده و با نگاه غربی به خانواده کاملاً متفاوت است. معنویت تابآوری میآورد و تحمل سختی را به همراه دارد و باعث پایداری رابطه میشود.
فرمول طلایی حل تعارض
تکلو در جمعبندی مباحث، فرمول طلایی برای رسیدن به رابطه پایدار اشاره کرد و افزود: رابطه پایدار زمانی اتفاق میافتد که من بدانم این تفاوت را دارم، به این تفاوتها احترام بگذارم، در مورد مسائلم با طرف مقابل گفتگو کنم، بتوانم هیجاناتم را مدیریت کنم و در نهایت به حل مسئله درست برسم.
وی در پایان تأکید کرد: بسیاری از عشقها و زندگیها به خاطر کمبود محبت از بین نمیروند، بلکه به خاطر «نداشتن مهارت» است. مهارت حل تعارض یعنی: «دکمه تعارض را مهار کن و دکمه صمیمیت را فعال کن.»
