به گزارش روز سهشنبه خبرنگار ایرنا، ولادیمیر پوتین در قامت رئیس یک دولت «دوست و متحد» چین در این سفر به دنبال توسعه مناسبات است، برخلاف دونالد ترامپ که در حالت خوشبینانه در قامت یک «رقیب» و با رؤیای حفظ کدخدایی جهان به پکن سفر کرد.
دستیار رئیسجمهور روسیه، ارتباطی بین سفرهای پوتین و ترامپ قائل نیست، میگوید که تعویق سفر رئیسجمهور آمریکا از فروردین به اردیبهشت به خاطر «حماسه» ایران و مقاومت خارج از تصور و محاسبات تهران بوده است و قبلاً مسکو و پکن، ساعتها را برای ملاقات رهبران خود تنظیم کرده بودند.
البته این نزدیکی زمانی چندان برای دو متحد – پکن و مسکو- بیثمر نیست، آنجا که به گفته سخنگوی کرملین، هیأت روسی در چین از جزئیات سفر ترامپ مطلع خواهد شد و از این رو، پوتین و شی جین پینگ قادر خواهند بود که توسعه مناسبات و گذر از رقم ۲۴۰ میلیارد دلاری مبادلات تجاری در سال ۲۰۲۵ میلادی را به شکل مناسبتری طرحریزی کنند.
این روزها در حالی پکن به ایستگاه دیپلماسی قدرتهای بزرگ تبدیل شده است که جهان به دنبال اقدامات دولت کنونی آمریکا دستخوش تنشها و درگیریهایی بوده است.
تأکید مقامات مسکو و پکن به عنوان دو شریک راهبردی بر انطباق حداکثری مواضع در موضوعات بینالمللی است.
اگر ترامپ با پروندههای در دست اقدام مداخله و یا در آستانه اقدام در ونزوئلا، ایران، کوبا، گرینلد و در ادامه، کانادا – به زعم کارشناسان- به پکن سفر کرد، روسیه و چین همواره در طول مناقشات اخیر، موضعی همسو اتخاذ و سعی کردند به عنوان دو عضو دائم شورای امنیت، جهان را به ریل قانون بازگردانند.
مأموریت بازگرداندن جهان به ریل قانون
پکن و مسکو که حدود ۸۱ سال قبل به همراه متحدان آن زمان خود اردوگاه نازیسم را شکست دادند و سنگ بنای سازمان ملل را نهادند، این روزها نظارهگر اقدامات سه متحد سابق خود در آن جنگ خانمانسوز: آمریکا، انگیس و فرانسه هستند که اقداماتی خارج از منشور سازمان ملل متحد را دنبال میکنند و به عبارت صریحتر، دولتی همچون ایالات متحده – به زعم کارشناسان و حقوقدانان- با اقدامات مداخلهای خود در امور کشورهای مستقل، این منشور و نیز حقوق بینالملل را لگدمال کرده است.
اینجاست که یکی از ابعاد سفر پوتین به پکن جلوهگر میشود: یادآوری مسئولیت روسیه و چین در بازگرداندن جهان به ریل قانون؛ جلوگیری از حکومت قانون جنگل. بیجهت نیست که یوری اوشاکوف دستیار رئیسجمهور روسیه روز دوشنبه در جمع خبرنگاران افزود: پوتین و شی رئیس جمهور چین، روز چهارشنبه اعلامیهای در مورد ایجاد جهانی چندقطبی و نوع جدیدی از روابط بینالملل تصویب خواهند کرد.
یکی از اقدامات هماهنگ مسکو و پکن در ماههای اخیر و در بحبوحه بررسی پیشنویس قطعنامه ضدایرانی در شورای امنیت صورت گرفت. روسیه و چین در آن زمان صراحتاً اعلام کردند که این قطعنامه ضد ایرانی همزمان با تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران موجب تنش بیشتر و افزایش بیثباتی میشود. اینگونه بود که مسکو و پکن در تصمیم قاطعی با وتوی قطعنامه ضدایرانی، جلوی سوءاستفاده از شورای امنیت سازمان ملل برای پیشبرد اهداف مغایر منشور ملل متحد را گرفتند.
البته دیپلماتهای مسکو، پکن و تهران پیشازاین نیز طی یکسال اخیر تلاشهای هماهنگی را برای جلوگیری از اقدامات ضدایرانی غرب به ویژه در موضوع اسنپبک و تلاش سه کشور اروپایی انگلیس، فرانسه و آلمان در بازگرداندن تحریمهای ایران دنبال کردند و نشستهایی نیز در این چارچوب برگزار کردند که گویای اهمیت نقش این سه کشور در تحقق جهان چندقطبی بود.
اهمیت موضوع ایران در مذاکرات رهبران چین و روسیه
هرچند پررنگ بودن بخش تجاری و اقتصادی دولتی و خصوصی در هیأت پرشمار همراه رئیسجمهور روسیه، از طرحریزی حداکثری برای توسعه تجارت دو کشور حکایت دارد، با این حال، این موضوع از اهمیت رایزنیهای روسیه و چین در موضوع ایران پس از تجاوز نظامی اخیر نمیکاهد.
قبل از جنگ تحمیلی «رمضان»، دستیار رئیسجمهور روسیه در امور سیاست خارجی ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ گفت: رهبران روسیه و چین در تماس تلفنی خود، توجه ویژهای به برخی تنشها در عرصه بینالمللی درباره ایران داشتند.
اوشاکوف در آن زمان درباره جزئیات این تماس تلفنی به خبرنگاران گفت: پوتین، رئیسجمهور چین را از گفتوگوی ۱۰ بهمن ماه خود در کرملین با (شهید) علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، مطلع کرد.
دو روز قبل از تماس تلفنی پوتین و شی، دبیر شورای امنیت روسیه ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ در دیدار با وزیر امور خارجه چین در پکن گفت که بنا به دستور رئیسجمهوری روسیه و برای مذاکره درباره مسائل مهم و فوریتی به چین سفر کرده است.
سرگئی شویگو در آغاز دیدار با وانگ یی افزود: سال ۲۰۲۶ واقعاً بسیار پویا آغاز شده است؛ ما شاهد تغییرات عمیقی در کل نظم جهانی هستیم و اوضاع در مناطق مختلف جهان همچنان رو به وخامت است.
وزیر امور خارجه چین نیز ۲۵ فروردین ۱۴۰۴ در دیدار با سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه که به چین سفر کرده بود، گفت: هژمونی و آسیبهای ناشی از برتریطلبی برخی کشورها در جهان به طور فزایندهای آشکار میشود و با توجه به اینکه سیستم حکومت جهانی در حال بازسازی عمیق است، آرمان صلح و توسعه انسانی همچنان با چالشهای جدی روبرو است.
با وجود گذشت بیش از دو ماه از آغاز فصل جدید تقابل و خصومت واشنگتن و تلآویو با تهران – که نهم اسفند ۱۴۰۴ با عملیات نظامی دیگری شکل گرفت- و هنوز با وجود آتشبس، به دلیل زیادهخواهی طرف آمریکایی در مذاکرات با ایران، از شرایط شبه جنگی خارج نشده است، مذاکرات سران چین و روسیه در پکن اهمیت خاصی در این موضوع خواهد داشت.
پوتین و شی در پکن علاوه بر مذاکرات دوجانبه در قالبهای محدود و گسترده، این سفر را با میهمانی غیررسمی صرف چای پایان خواهند داد، جایی که به گفته اوشاکوف دستیار پوتین، این دیدار غیررسمی- پس از شام رسمی - به صورت محرمانه، پشت درهای بسته، به شیوهای دوستانه و همراه با صراحت کلام خواهد بود، جایی که رهبران روسیه و چین فرصت دارند درباره دفاع از آرمانها و ایدههای خود برای خروج جهان از سلطه آمریکا و تحقق جهان چندقطبی به تبادل نظر بپردازند.
در این میان، نوع رویکردها و اقدامات آتی روسیه و چین در قبال موضوعات مختلف از جمله ایران – کشوری که همچون دو قدرت شرقی دیگر- خواهان تحقق جهان چندقطبی است، مرور خواهد شد.
روسیه و چین پیشتر در بیانیههای خود مقابله با سیاستهای نظام یکجانبهگرا در عرصه بینالمللی را زیر سؤال بردهاند و به نظر میرسد در این مقطع حساس و سرنوشتساز که معادلات بینالمللی آینده را ترسیم میکند، رهبران مسکو و پکن با درک نتایج تحولات اخیر از جمله از دست رفتن منابع انرژی ونزوئلا برای چین، برای از دست ندادن دیگر کارتها و برگههای برنده در نظام بینالملل تدبیر کنند.
مسکو و پکن و بیعملی اتحادهای اوراسیایی
اینک که سازوکارهای منطقهای که توسط روسیه و چین بنیانگذاری شده است، همچون بریکس و شانگهای –به دلیل لزوم اجماع کشورهای عضو این سازمانها در بیانیهها و اقدامات عملی- از ارائه هرگونه ابتکار عمل جدی در حل و فصل جنگ تحمیلی غرب به ایران بازماندهاند، باید منتظر بود و دید که پوتین و شی در ملاقاتهای رسمی و خصوصی خود چه تدبیری برای حفظ این اتحادها که روزی برای موازنه در قبال غرب و ناتو ایجاد شدند، خواهند داشت.
روسیه و چین و تدبیر برای تجارت بدون آسیب از تحریمهای غیرقانونی
پوتین در حالی عصر امروز سهشنبه وارد چین خواهد شد که موضوع تحریمهای یکجانبه، همواره مورد انتقاد مسکو و پکن بوده است. از منظر این دو کشور متحد، تحریمهای یکجانبه و خارج از ترتیبات سازمان ملل، غیرقانونی و نامشروع هستند.
ماریا زاخارووا سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه با تأکید بر اینکه تحریمهای یکجانبه دخالت در منافع مشروع کشورهای مستقل است، از تصمیم چین برای نادیده گرفتن تحریمهای جدید ضدایرانی آمریکا علیه پنج شرکت چینی به دلیل تجارت نفت با ایران استقبال کرد.
در چنین شرایطی، مسکو و پکن تمام تجارت خود را برای مصون ماندن از دخالت عوامل خارجی بر مبنای ارزهای ملی خود – روبل روسیه و یوان چین- انجام میدهند؛ به گفته اوشاکوف دستیار پوتین اکنون همه معاملات دو کشور با ارزهای ملی انجام میشوند.
اوشاکوف در این زمینه از روسیه به عنوان تأمینکننده قابل اعتماد انرژی و از چین به عنوان مصرفکننده مسئول یاد کرد و گفت: عرضه نفت روسیه به چین از ابتدای سال ۲۰۲۶ میلادی تاکنون، بیش از یک سوم افزایش یافته و به ۳۱ میلیون تن رسیده است و علاوه بر این، روسیه همچنین یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز طبیعی به چین، از جمله گاز مایع است.
برنامههای پوتین در پکن
بنا بر اعلام، پوتین عصر امروز سهشنبه ۲۹ اردیبهشت پس از ورود به پکن با وانگ یی وزیر امور خارجه چین دیدار میکند.
بر این اساس، رئیسجمهور روسیه ساعت ۱۱ صبح فردا چهارشنبه به وقت محلی مورد استقبال همتای چینی خود در میدان مرکزی تیانآنمن پکن قرار خواهد گرفت.
به گفته دستیار پوتین، در مذاکرات رهبران روسیه و چین که در قالبهای محدود و گسترده برگزار خواهد شد، پوتین و شی درباره مهمترین مسائل، موضوعات مهم و حساس روابط بین دو کشور از جمله همکاریها در حوزه انرژی بحث میکنند.
پوتین و شی همچنین در مورد خط لوله گاز «قدرت سیبری ۲» به تفصیل گفتوگو خواهند کرد. به گفته اوشاکوف، روسیه و چین در طول این سفر حدود ۴۰ سند همکاری امضا خواهند کرد.
وی افزود: رهبران روسیه و چین، بیانیه مشترکی درباره تقویت بیشتر مشارکت جامع و تعامل استراتژیک دو کشور و همچنین عمقبخشی بیشتر به همکاریها و روابط حسن همجواری نیز امضا خواهند کرد.
اوشاکوف اظهار داشت: این بیانیه، یک سند سیاستگذاری بسیار گسترده و در حدود ۴۷ صفحه است که مسیرهای اصلی توسعه روابط دو کشور را تعیین و دیدگاه مشترک دو کشور را درباره مسائل بینالمللی و قالبهای اصلی تعامل مسکو و پکن در امور جهان را تعریف میکند.
بنا بر این گزارش، رئیس جمهوری روسیه همچنین با نخست وزیر چین، دیدار خواهد کرد. سفر پوتین به چین با یک مهمانی چای غیررسمی با همتای چینی وی به پایان خواهد رسید.
اوشاکوف ادامه داد: ما برای این دیدار غیررسمی رهبران دو کشور آماده میشویم زیرا هر آنچه که باید به صورت محرمانه، پشت درهای بسته، به شیوهای دوستانه و صریح مورد بحث قرار گیرد، در این جلسه هنگام صرف چای، پس از شام رسمی، مورد بحث قرار خواهد گرفت.
فهرست همراهان پوتین
دستیار پوتین افزود: هیأت همراه رئیسجمهور روسیه، مقاماتی از جمله پنج معاون نخستوزیر این کشور و هشت وزیر (امور خارجه، کشاورزی، فرهنگ، حملونقل، توسعه اقتصادی، دارایی، ساخت و ساز و آموزش) را شامل میشود.
به گفته وی، رئیس کل بانک مرکزی، استانداران و رؤسای چندین منطقه فدراسیون روسیه،مدیران برخی شرکتهای دولتی، رؤسای بانکهای بزرگ و فعالان تجاری روس نیز به همین منظور راهی پکن میشوند.
توسعه مناسبات در حوزههای گردشگری و تبادلات فرهنگی
آمارها گویای آن است که روند توسعه مناسبات چین و روسیه فراتر از حوزههای اقتصادی است و وارد ابعاد گردشگری و مردمی نیز شده است.
به گفته دستیار پوتین، اجرای مقررات تردد گردشگران دو کشور بدون نیاز به روادید که به ابتکار پکن معرفی شد، به ۲ میلیون روس اجازه بازدید از چین و به یک میلیون چینی اجازه سفر به روسیه را داده است و تبادلات علمی، فرهنگی و مردمی دو کشور در حال افزایش است.
آخرین بار، پوتین رئیسجمهور روسیه شهریور ۱۴۰۴ سفری پنج روزه به چین داشت، سفری که با حضور در اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای در تیانجین آغاز شد و در ادامه در پکن با مذاکرات دوجانبه و شرکت در رژه سالگرد پیروزی بر ژاپن نظامیگرا و پایان جنگ جهانی دوم ادامه یافت.
ملاقات روز چهارشنبه رهبران چین و روسیه آخرین دیدار آنها در سال ۲۰۲۶ میلادی نخواهد بود. بنا بر اعلام کرملین، دیدارهای آتی پوتین و شی در حاشیه اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای (۹ و ۱۰ شهریور۱۴۰۵) در بیشکک قرقیزستان، اجلاس سران گروه بریکس (اواخر آبان ۱۴۰۵) در دهلینو هند و نشست سران سازمان همکاریهای اقتصادی آسیا-پاسفیک در شنژن چین نیز برنامهریزی شده است.