به گزارش روز دوشنبه ایرنا، همزمان با ۲۸ اردیبهشت، روز ملی بزرگداشت حکیم عمر خیام نیشابوری، منجم، ریاضی دان، فیلسوف و شاعر برجسته ایران زمین؛ نیشابور شاهد برگزاری برنامههای متنوعی است از نمایشگاه عکس «دمی با خیام» و نواختن زنگ خیام، تا برگزاری همایش ملی در دانشگاه نیشابور با حضور پژوهشگران داخلی و خارجی. در این میان، نگاهی به تاریخ زندگی، آثار علمی و رباعیات این دانشمند و شاعر نامدار ایرانی بر اهمیت گرامیداشت این روز افزوده است.
در سالروز ملی بزرگداشت حکیم ابوالفتح، غیاثالدین عمر بن ابراهیم خیام؛ نیشابور میزبان برنامههای پرشماری است که در ابعاد مختلف علمی، فرهنگی و هنری به معرفی و ترویج جایگاه این چهره برجسته ایرانی پرداخت. از نمایشگاه عکس گرفته تا همایشهای علمی و نگاهی به تاریخچه زندگی و آثار وی، همه و همه در راستای ارج نهادن به مقام این دانشمند و شاعر شهیر جهان است.
همزمان با گرامیداشت روز ملی خیام، نمایشگاه گروهی عکس «دمی با خیام» در باغ مصفای خیام گشایش یافت. این نمایشگاه که شامل ۱۵ قطعه عکس رنگی و سیاه و سفید با موضوع آزاد و رویکرد مفهومی به اندیشههای خیام است، آثار هنرمندان نیشابوری را به نمایش گذاشت.
همچنین زنگ خیام در دبیرستان ماندگار خیام نواخته شد و مراسمی با عنوان «آفتاب صبح نیشابور» با حضور مسئولان و دانشآموزان برگزار گردید. در این مراسم، برنامههای فرهنگی و هنری متنوعی اجرا شد و دکتر حجتالحق حسینی، پژوهشگر و خیامشناس در این زمینه سخنرانی کرد. گلباران آرامگاه حکیم عمر خیام و برگزاری کارگاههای هنری از دیگر برنامههای این روز بود.
دانشگاه نیشابور نیز میزبان پنجمین جشنواره و نهمین همایش ملی خیام بود. در این رویداد علمی که با حضور مسئولان، اساتید و خیامشناسان داخلی و خارجی برگزار شد، چهار مقاله علمی و پژوهشی ارائه شد.
دکتر ممیتالرشید از دانشگاه داکا بنگلادش با مقاله «تأثیر اشعار و آثار خیام بر ادبیات بنگالی»، دکتر فیروز اسعد از دانشگاه دمشق سوریه با موضوع «زمینههای تفاوت ترجمههای عربی رباعیات عمر خیام»، دکتر مهدی برزنونی با مقاله «کارکرد سیاسی-دیوانی اصلاحات تقویمی خیام در ساختار قدرت سلجوقیان» و شقایق جلیلی خیامپژوه جوان با مقاله «تبیین جایگاه علمی خیام در پرتو تاریخنگاری انتقادی روزنفلد و یوشکویچ» به ارائه یافتههای خود پرداختند. این همایش به صورت مجازی نیز برای علاقهمندان قابل دسترسی بود.
معاون استاندار و فرماندار ویژه نیشابور در این همایش گفت: ستاد بزرگداشت روز خیام تمام تلاش خود را کرد تا نیشابور را به عنوان شناسه فرهنگی ایران معرفی کند. هر چند نیشابور نیاز به معرفی ندارد و چهره هایی چون خیام در تمام جهان شناخته شدهاند؛ اما ما موظفیم برای بزرگداشت این چهره ها برنامه ریزی داشته باشیم.
مهدی دونده افزود: خیام های زمان خود را بشناسیم و به آن ها بی مهری نکنیم و از ظرفیت آنها برای عبور از بحران های کشور استفاده کنیم.
خیام نیشابوری به روایت تاریخ
در کنار برنامههای اجرایی، نگاهی به تاریخچه زندگی و آثار حکیم عمر خیام بر غنای این گرامیداشت افزود.
خیام، که نام کامل او ابوالفتح غیاثالدین عمر بن ابراهیم نیشابوری است، یکی از نامآورترین دانشمندان، ریاضیدانان، ستارهشناسان و شاعران ایران در سده پنجم و ششم هجری قمری به شمار میرود. نام «خیام» به احتمال زیاد به شغل پدرش خیمهدوزی بازمیگردد.
زندگی او با داستانهای گوناگونی آمیخته است اما تردیدی نیست که او در تهیه «زیج سلطانی» (۴۶۷ هجری قمری) نقش داشته است. قدیمیترین منابعی که به زندگی و آثار او اشاره کردهاند، شامل؛ نامهای منتسب به سنایی غزنوی، کتاب «میزان الحکمه» عبدالرحمان خازنی، «الزاجر للصغار» زمخشری، «چهار مقاله» نظامی عروضی سمرقندی و «تتمه صوان الحکمه» ابوالحسن بیهقی است.
بر اساس روایات، خیام به عراق و خراسان بزرگ سفر کرده و حتی به حج نیز مشرف شده است. او در رساله «کَون و تکلیف»، خود را شاگرد علمی ابوعلی سینا معرفی کرده و با دانشمندان برجستهای چون محمد غزالی دوستی داشته است. خیام بیشتر به حکمت و دانش ریاضیات علاقهمند بود و آثار علمی متعددی از او به یادگار مانده است، از جمله رساله جبر و مقابله در ۵۲ صفحه؛ رسالهای در شرح مشکلات اقلیدس؛ زیج ملکشاهی یا زیج جلالی؛ کتابی شامل؛ محاسبات نجومی که در سال ۴۶۷ هجری به تشویق نظامالملک وزیر سلجوقی تدوین شد.
با وجود آثار علمی ارزشمند، شهرت عمده خیام در جهان به خاطر رباعیات اوست. او تمایلی به پرگویی و تألیف آثار مفصل، چه در علم و چه در شعر، نداشته است. بسیاری معتقدند که او به دلیل پرداختن به فلسفه و ریاضیات، شعر را در شأن خود نمیدانسته و شهرت اولیه او نیز نه به خاطر شاعری، بلکه به خاطر دانش گستردهاش بوده است.
قدیمیترین منابعی که به رباعیات خیام اشاره کردهاند، شامل «نزهة الارواح و روضة الافراح (تاریخ الحکماء)» شهرزوری، «مرصاد العباد» نجمالدین رازی، «تاریخ جهانگشای» جوینی، «تاریخ گزیده» حمدالله مستوفی، «مونس الاحرار» بدرالدین جاجرمی و «نزهة المجالس» جمال خلیل شروانی است.