به گزارش ایرنا، آمارهای منتشر شده تایید میکنند که استان بوشهر در ۶۰ درصد از دوره ۱۵ ساله اخیر و ۵۷ درصد از دوره آماری بلندمدت درگیر خشکسالی بودهاست و واقعیت اقلیمی این استان، باید مبنای تصمیم گیریها در زمینه اقتصاد، معیشت و توسعه شهری و روستایی باشد.
کاهش شدید بارش و افت ذخایر سدها، استان بوشهر را در آستانه شرایطی شکننده در مدیریت منابع آب قرار داده است طوریکه بررسیهای شرکت آب منطقهای بوشهر نشان میدهد تراز منابع آب سطحی و زیرزمینی در سال آبی گذشته به کمترین میزان خود طی چند دهه اخیر رسیده و برای سازگاری با این وضعیت، باید تصمیمهایی سریع و اثرگذار در حوزه تولید و مصرف گرفت.
یکی از استانهایی که بیشترین میزان کاهش بارندگی در سال ۱۴۰۳–۱۴۰۴ را تجربه کرد، استان بوشهر بود. کاهش ۵۴درصدی بارش، کاهش آورد ۸۵ درصدی رودخانه و افت ۳متری سطح آبهای زیرزمینی در برخی از دشتهای این استان، تصویری واضح از شرایط سخت سال آبی گذشته را ارائه میدهد.
براساس بررسیهای انجام شده، مجموع مصارف کنونی آب استان بوشهر از منابع سطحی، زیرزمینی و نمکزدایی بیش از یک میلیارد مترمکعب در سال است که تا افق ۱۴۰۷ به حدود ۱.۳ میلیارد مترمکعب میرسد؛ این افزایش به معنای فشار مضاعف بر منابع آب تجدیدپذیر خواهد بود.
هماکنون به دلیل برداشت غیراصولی و خشکسالیهای متوالی هرسال سطح سفرههای زیرزمینی آب استان بوشهر یک متر پایینتر میرود که باعث کسری مخزن سالانه ۳۰ میلیون متر مکعب در دشتها میشود، این وضعیت باعث شده تا بیشتر چمشهها در این استان خشک شده و میزان آبدهی رودخانه به شدت کاهش یابد، همچنین بیشتر چاههای این استان کم بازده و یا کیفیت آب آنها شور و بلا استفاده شدهاست.
براساس اعلام رسمی شرکت آب منطقهای بوشهر در زمان حاضر ۱۲ دشت از ۱۶ دشت آبی این استان در وضعیت بحرانی و ممنوعه قرار دارند و تاثیر منفی کم آبی و خشکسالی بر نخیلات منطقه علاوه بر خشک شدن بخشهای زیادی از نخلستانها به عنوان سرمایهها و میراث اقتصادی مردم برای نسلهای آینده، در کاهش کمی و کیفی تولید محصول و درآمد باغداران نیز بطور کامل مشهود است.
سفرههای آب زیرزمینی استان بوشهر در بسیاری از دشتها به دلیل افت شدید سطح آب و پیشروی آب شور دریا، در وضعیت ممنوعه یا ممنوعه بحرانی قرار دارند و شکنندگی این منابع هر روز بیشتر میشود این درحالی است که در استانی همچون بوشهر با اقلیمی کم بارش، هر قطره آب ارزشی حیاتی دارد و برداشتهای بیرویه، چه مجاز و چه غیرمجاز، میتواند عواقب جبرانناپذیری برای آینده این استان به دنبال داشته باشد.
هشدار کارشناسان نسبت به رکود کشاورزی بوشهر
به گفته مدیر مطالعات پایه منابع آب بوشهر آمارها نشان میدهد بهره برداران آب زیرزمینی نه تنها آب باران ذخیره شده همان سال را برداشت میکنند، بلکه مازاد بر آن، از ذخایر باقیمانده زیست محیطی و استراتژیک که حیات سیستم بیولوژیک منطقه به آن گره خورده نیز، تبدیل به محصولات کشاورزی با بهرهوری پایین میشود.
آزادی جو، افزود: تغییرات حجم مخزن و یا بیلان آب زیرزمینی در سال آبی گذشته منفی ۵۴ میلیون مترمکعب و میانگین تراز منفی طی هشت سال اخیر، سالانه منفی ۳۱.۳ میلیون مترمکعب بودهاست.
وی با اشاره به افزایش حفر چاهها و درخواستهای فراوان کف شکنی گفت: نتیجه خشکسالیهای متوالی به جای کاهش مصرف، افزایش بهرهبرداری از سفرههای زیرزمینی بوده و تنها، کاهش توان طبیعی آبدهی آبخوانها در برخی مناطق، از سرعت افت شدید سطح ایستابی دشتها کاسته است.
آزادیجو هشدار داد: تداوم این وضعیت، در کوتاهمدت بخش کشاورزی را وارد رکود و در بلندمدت ساختار اجتماعی، اقتصادی، فنی و حقوقی استان بوشهر را دچار تغییرات جدی میکند.
راهکارهای خروج از شرایط اضطراری
او راهکار خروج از بحران را در اجرای همزمان اقدامات اصلاحی دانست و تأکید کرد: تغییر شیوههای آبیاری، اصلاح الگوی کشت، توانمندسازی کشاورزان، تغییر الگوی کشاورزی به محیطهای بسته، استفاده از تکنولوژی برای ارتقای تولید محصول، کاهش سطح زیرکشت زراعی و باغی، عدم توسعه کشاورزی صادراتی، بازچرخانی آب، جلوگیری از توسعه آبشرینکنهای کشاورزی، جلوگیری از تخلفات آبی، تغییر و جایگزینسازی مشاغل کشاورزی به فعالیتهای شیلاتی و دریا محور، گردشگری و گسترش صنایع در ساحل، راهی ممکن و پایدار برای حفظ منابع آب و معیشت مردم مناطق جنوبی است.
وی ادامه داد: از طرفی حجم روانآبها و رودخانههایی که از استانهای همجوار به استان بوشهر سرازیر و باعث سیلاب و تخریب و خسارت به مناطق مسکونی، کشاورزی و تاسیسات زیربنایی میشوند، سالانه ۲.۶ میلیارد مترمکعب است که مهار و ذخیره آنها بخشی از کمبود آب این استان را جبران میکند.
در این ارتباط به منظور تامین آب کشاورزی و آشامیدن و جلوگیری از هدرفت سیلابها و روانآبها و پیشگیری از خسارتهای ناشی از ایجاد سیلاب و تخریب روستاها و زمینهای کشاورزی در سالهای اخیر برنامههایی تعیین شده که با اجرای آنها علاوه براینکه سالانه ۱.۵ میلیارد مترمکعب ذخیره و کنترل سیلابها با هدف توسعه منابع آبی صورت میگیرد، از مصرف بی رویه آب نیز به نحو موثری جلوگیری میشود.
از جمله این برنامهها و طرحها تجهیز چاهها به کنتورهای هوشمند و سهمیهبندی آب چاهها، پرکردن چاههای غیرمجاز، اصلاح شیوه آبیاری باغها و مزارع، تغییر الگوی کشت، کشت محصولات کم آب بر و شوری پسند، استفاده از آبهای غیرمتعارف، احداث شش سد ذخیره آب، اجرای برنامه های آموزشی و ترویجی در زمینه مدیریت مصرف بهینه آب برای جلب مشارکت اجتماعی و رسیدن به حکمرانی پایدار آب است.
مدیرعامل آب منطقهای بوشهر با تأکید بر رویکرد پیشگیرانه و آیندهنگر این شرکت بیان کرد: استفاده از ظرفیت سدهای در دست احداث استان با هدف تنظیم جریانهای سطحی و تقویت ذخایر آب شرب و کشاورزی، بهرهگیری از پسابهای تصفیهشده شهری و صنعتی در چرخههای بازچرخانی، و توسعه تاسیسات آبشیرینکن ساحلی بر اساس برنامهریزی بلندمدت، از جمله مهمترین راهکارهای تأمین منابع آب پایدار در سالهای پیشرو محسوب میشود.
علی محمدی با اشاره به عملکرد بخش کشاورزی در برنامه سازگاری با کم آبی، تصریح کرد: اجرای سیستمهای نوین آبیاری، اصلاح نخیلات و حذف محصولات آببر و جایگزینی با الگوی کشت کم آب بر از اولویتهای اصلی در کاهش برداشت از سفرههای زیرزمینی است.
وی با تأکید بر اجرای دقیق آییننامه اجرایی بند «ث» ماده ۴۰ قانون برنامه هفتم توسعه گفت: تمام دستگاههای اجرایی موظف به همکاری در ساماندهی چاههای غیرمجاز هستند و شرکت آب منطقهای با کمک دادستانی و نیروی انتظامی، انسداد چاههای جدید حفاریشده و فاقد مجوز را با اولویت شهرستانهای دارای بحران آب دنبال میکند.
محمدی ادامه داد: استان بوشهر در آستانه ورود به مرحله سازگاری پایدار با کمآبی قرار دارد؛ از این رو، تمرکز بر استفاده از ظرفیت سدهای در دست احداث، بهرهگیری از پساب، اجرای الگوی کشت، بازچرخانی آب در صنایع، مدیریت مصرف در همه کاربری ها و گسترش سامانههای آبشیرینکن باید به عنوان محورهای اصلی برنامههای توسعه استان بوشهر در سالهای آینده دنبال شود.
مدیرعامل آب منطقهای بوشهر گفت: هماکنون سد باهوش در تنگستان، سد دالکی در دشتستان و سدهای باغان و دشت پلنگ در دشتی نیز برای تأمین آب شرب، صنعت و کشاورزی در دسست ساخت هستند و این استان در صنعت سدسازی در کشور پیشرو است.
وی ادامه داد: حجم روانآبهای استان بوشهر بیش از دو میلیارد مترمکعب است که بخش زیادی از این منابع بدون بهرهبرداری وارد دریا میشود و با توجه به تغییرات اقلیمی و سیلابی بودن عمده آوردها، مهار و ذخیره این آبها در مخازن سدها برای استفاده در شرب، کشاورزی و صنعت ضروری است.
به گفته محمدی، در زمان حاضر بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان در بخش سدسازی این استان هزینه یا سرمایهگذاری شدهاست و بر اساس آمار بلندمدت، با ساخت سدهای مخزنی و تغذیهای میتوان بیش از ۷۰ درصد روانآبهای این استان را مهار کرد.
مدیریت یکپارجه و رعایت الگوهای بهینه مصرف
معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای بوشهر، بر ضرورت مشارکت همگانی در مواجهه با شرایط شکننده آبی بوشهر تأکید کرد و آینده آبی منطقه را در گرو مدیریت یکپارچه و رعایت الگوهای بهینه مصرف دانست.
عبداللطیف عباسینژاد، بر مسئولیت همگانی در قبال حفاظت از منابع آب تأکید کرد: حفظ منابع آبی تنها وظیفه یک سازمان و نهاد نیست، بلکه نیازمند مشارکت فعال تمامی ذینفعان، از کشاورزان و صنعتگران گرفته تا عموم مردم است.
وی بیان کرد: آینده روشن استان بوشهر در گرو مدیریت صحیح و صیانت از همین میزان آب باقیمانده است و امیدواریم با همت و همدلی، بتوانیم از این آزمون دشوار عبور کرده و میراثی پایدار برای نسلهای آینده به جای بگذاریم.
وی با ارائه آماری از اقدامات سال گذشته، اظهار کرد: در مدت شش سال ( از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳) شرکت آب منطقهای بوشهر طرح احیا و تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی را پیگیری کرده است، در همین راستا، دو هزار و ۳۸۱ حلقه چاه به ابزار اندازهگیری هوشمند (کنتور) تجهیز شدهاند که گامی مهم در پایش دقیق برداشتها و جلوگیری از اضافه برداشتهای غیرمجاز محسوب میشود.
وی افزود: این اقدام شفافیت را در مدیریت مصرف آب افزایش داده و امکان برنامهریزی دقیقتری را فراهم میآورد.
عزم جدی در برخورد با تخلفات آبی
عباسی نژاد بیان کرد: این عملیات نشاندهنده عزم جدی در برخورد با تخلفات آبی است و علاوه بر این، از ۳.۰۶ میلیون متر مکعب اضافه برداشت از چاههای مجاز جلوگیری به عمل آمده و ۵۱۳ پرونده اصلاح و تعدیل پروانه بهرهبرداری چاههای کشاورزی نیز ساماندهی شده است.
معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای بوشهر ادامه داد: همچنین، در این بازه زمانی ۸۴۸ حلقه چاه غیرمجاز پر و مسلوبالمنفعه شد که صرفهجویی ۲۱ میلیون متر مکعبی در مصرف آب را به همراه داشت.
عباسینژاد به توقیف دستگاههای حفاری غیرمجاز به عنوان یکی از مؤثرترین راهکارها برای مقابله با حفر چاههای غیرمجاز اشاره کرد و گفت: از سال ۱۳۹۸ تا پایان سال ۱۴۰۳ در مجموع ۳۲۲ دستگاه حفاری غیرمجاز در این استان توقیف شد که شامل دستگاههای حفاری ضربهای و دورانی، تراکتورهای حفاری، کمپرسورهای برقی و دیزلی و سایر ادوات مربوطه بودهاست.
وی ادامه داد: اگرچه ارقام ارائه شده نشان از فعالیتهای گسترده در زمینه حفاظت از منابع آب دارد، اما این تنها بخش کوچکی از فعالیت های چندوجهی تامین، حفاظت و توزیع پایدار منابع آب در استان بوشهر است.
معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقه ای بوشهر تأکید کرد: با وجود تمامی این تلاشها، نباید از واقعیتهای منابع آبی استان بوشهر غافل شد، اقلیم خشک و کمبارش، افزایش دما و تبخیر، و رشد جمعیت، همگی فشار بیسابقهای را بر منابع آب زیرزمینی این استان وارد کرده است.
گذار از کشاورزی سنتی با مدیریت هوشمند آب
طبق آمار ۶۰ تا ۹۰ درصد آب استان بوشهر در بخش کشاروزی مصرف میشود این وضعیت باعث شد تا در بحث استفاده از روشهای نوین آبیاری، تفاهم نامههایی به امضا برشد که طبق آنها، در زمان حاضر ۳۴ هزار هکتار از ۴۱ هزار هکتار اراضی نخیلات استان بوشهر به سمت اصلاح شیوه آبیاری سوق پیدا کرده و از این ۳۴ هزار هکتار، تاکنون در حدود چهار هزار هکتار اصلاحات شیوه آبیاری صورت گرفته است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی بوشهر با اشاره به چالشهای توسعه آبیاری نوین در این استان اظهارکرد: نگاه سنتی برخی کشاورزان که معتقدند نخیلات قدیمی با آبیاری تحت فشار بازدهی مطلوبی ندارند از مهمترین موانع گسترش آبیاری مدرن در بوشهر است.
مرتضی بحرانی افزود: این باور کشاورزان در کنار هزینه اجرایی و نگهداری این سامانهها، باعث شده تا سیستمهای آبیاری نوین تحت فشار که چندین سال است در استان بوشهر اجرا شده، بهطور کامل در بین کشاورزان جا نیفتد.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین دلایل این موضوع، آگاهی محدود بخشی از کشاورزان و ریشهدار بودن روشهای سنتی آبیاری غرقابی در منطقه است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی بوشهر افزود: بسیاری از کشاورزان معتقدند نخیلاتی که سالها با روش سنتی آبیاری شدهاند، با سیستمهای تحت فشار نمیتوانند بازدهی مطلوب داشته باشند. این نگاه باعث شده استقبال از روشهای نوین با سرعت کمتری پیش برودو در کنار این مسئله، هزینه اجرای سامانههای نوین و همچنین نگهداری و مدیریت آنها نیز از چالشهای جدی برای کشاورزان محسوب میشود.
بحرانی درباره دسترسی کشاورزان به فناوریهای نوین مدیریت مصرف آب گفت: متأسفانه بخشی از این مساله به هزینههای اجرایی برمیگردد و بخشی دیگر به شرایط اجتماعی و فرهنگی منطقه مربوط است زیرا برخی سیستمهای هوشمند آبیاری که در نقاط دیگر کشور اجرا شدهاند، در مناطق جنوبی هنوز قابلیت اجرایی مناسبی پیدا نکردهاند.
وی بیان کرد: از طرف دیگر، آگاهی بسیاری از کشاورزان نسبت به این فناوریها پایین است و هنوز اعتماد کافی به سیستمهای هوشمند در حوزه کشاورزی وجود ندارد به همین دلیل طبیعی است زمانی که کشاورز نتیجه عملی یک فناوری را نبیند، پذیرش آن هم دشوار خواهد بود.
هماکنون برای تولید هر کیلوگرم خرما در استان بوشهر بین ۴ تا ۸ هزار لیتر آب مصرف میشود، این درحالی است که برای تولید هر کیلوگرم گندم حدود سه هزار و ۳۰۰ لیتر و برای چغندرقند پاییزه تنها ۹۳ لیتر آب نیاز است.
بحرانی با تأکید بر لزوم اصلاح الگوی کشت، به مصرف بالای آب در برخی محصولات اشاره کرد و ادامه داد: هندوانه نیز از جمله محصولات با مصرف آب بالاست و شرایط اقلیمی و روشهای آبیاری سنتی، این ارقام را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد، این آمارها، نیاز مبرم به تغییرات اساسی در نوع کشت و شیوههای آبیاری را گوشزد میکند.
وی ی با اشاره به کاهش چشمگیر سهمیه آب کشاورزی، اجرای طرحهای آبیاری نوین را راهکار اصلی کاهش مصرف آب دانست و گفت: طبق قانون برنامه توسعه هفتم استفاده از شیوههای نوین آبیاری و کاهش برداشت آب از منابع زیرزمینی تأکید شدهاست.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان ادامه داد: در برخی مناطق استان، از جمله شبانکاره، کشت محصولات کمآببر مانند چغندرقند که هم صرفه اقتصادی مناسب و هم در مقایسه با برخی صیفیجات مانند هندوانه و گوجهفرنگی، مصرف آب بسیار کمتری دارند اجرا شده و نتایج قابل قبولی هم داشته است.
وی افزود: البته هنوز تا رسیدن به نقطهای که این الگوی کشت بهصورت گسترده در استان بوشهر توسعه پیدا کند، فاصله زیادی داریم به همین دلیل تغییر الگوی کشت نیازمند حمایت، آموزش و ایجاد اطمینان در میان کشاورزان است.
بحرانی مهمترین برنامهای که در استان دنبال میشود را اجرای طرح تحول کشاورزی و جایگزینی سیستمهای آبیاری نوین تحت فشار به جای آبیاری غرقابی عنوان کرد و گفت: این روند آغاز شده و در حال پیشرفت است، اما سرعت آن هنوز به سطح مطلوب نرسیده است.
وی افزود: در کنار اجرای طرحها، موضوع آموزش و ترویج نیز اهمیت بسیار زیادی دارد و اگر کشاورز به این باور برسد که استفاده از روشهای نوین میتواند هم مصرف آب را کاهش دهد و هم بهرهوری را افزایش دهد، طبیعتاً استقبال بیشتری خواهد داشت.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر ادامه داد: مردم منطقه بخوبی شرایط خشکسالی و کمبود آب را درک میکنند و نسبت به این مسئله آگاه هستند، اما باید توجه داشت که کشاورزی یکی از اصلیترین راههای ارتزاق مردم استان بوشهر است و با افزایش سطح زیر کشت، فشار بر منابع آبی هم بیشتر میشود، در چنین شرایطی، دیگر راهی جز حرکت به سمت استفاده از سیستمهای نوین آبیاری و اصلاح روشهای سنتی وجود ندارد.
بحرانی با تاکید براینکه آینده کشاورزی استان بوشهر وابسته به مدیریت صحیح منابع آب است، یادآروشد: یکی از مهمترین مسائل این است که آموزش و ترویج باید ملموس و قابل مشاهده باشد و صرف صحبت کردن درباره مزایای آبیاری نوین کافی نیست.
وی افزود: کشاورز باید نتیجه را در عمل ببیند، به همین دلیل لازم است طرحهای نیمهتمام هرچه سریعتر با تأمین اعتبار تکمیل شوند تا مردم منطقه بتوانند اثرات واقعی سیستمهای نوین آبیاری را مشاهده کنند، همچنین باید اقدامات آموزشی و تبلیغاتی گستردهتری در مناطق روستایی انجام شود تا کشاورزان بیشتر به سمت استفاده از این روشها ترغیب شوند.
رئیس جهاد کشاورزی بوشهر گفت: در راستای افزایش بهرهوری منابع، تاکنون ۴۵ هزار هکتار از زمینهای کشاورزی استان زیر پوشش سامانههای نوین آبیاری قرار گرفتهاند.
وی افزود: حدود ۸ هزار متر از پروژههای احداث و بهسازی کانالهای آبرسانی عملیاتی و ۲۵۰۰ متر از قناتهای احیا و مرمت شدهاست.
توسعه کشت گلخانهای و گیاهان شوری پسند
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر از توسعه کشت گلخانهای و تمرکز بر کشت گیاهان شوری پسند به عنوان نقشه راه کشاورزی استان نام برد.
وی ادامه داد: موقعیت ویژه این استان در بحث صادرات و برخورداری از آب و هوای مطلوب در بحث تولید زمستانه، بستر خوبی برای رشد صنعت کشاورزی فراهم می آورد، اما این را هم باید در نظر داشت که بوشهر به عنوان یکی از استانهای درگیر تنش آبی شناخته میشود و فرسایش خاک و برداشت بی رویه از منابع آب درآن تا حدی است که این عوامل در کنار ” جبرجغرافیا ” قرار میگیرد و هر سه به عنوان چالشهای جدی بخش کشاورزی این استان به شمار میروند.
بحرانی بیان کرد: این چالشها سازمان کشاورزی استان بوشهر را به سمت کشت گلخانهای و تولید گیاهان شوری پسند متمایل کرده است.
وی ادامه داد: در نقشه راه کشاورزی استان بوشهر، تحقیقات کشاورزی بر مطالعات گیاهان شوری پسند متمرکز شده است و در حقیقت جبر جغرافیا ما را به سمت استفاده از آبهای شور و نامتعارف سوق می دهد، اگرچه آب نامتعارف ممکن است در استان های دیگر تعاریف متفاوتی داشته باشد به عنوان مثال، آب فاضلاب مد نظر باشد، اما در استان ما آب نامتعارف همان آب شور دریاست.
بحرانی اظهارکرد: برنامه سازمان جهادکشاورزی استان بوشهر، توسعه کشت گلخانه ای و استفاده از گیاهان شوری پسند است که در بحث کشت گلخانه ای در حال واگذاری زمین به متقاضیان هستیم و زمینه گیاهان شوری پسند مطالعات زیادی انجام گرفته و این مطالعات باید به سمتی برود که حالت تجاری و جنبه اجرایی بگیرد.
وی با بیان اینکه چارهای بجز توسعه کشت گلخانه ای نداریم زیرا آبی وجود ندارد که هدر بدهیم و می بایست از همین آب باید نهایت استفاده را بکنیم.
بحرانی یادآورشد: به طور کلی گلخانه یک محیط کنترل شده است و به ازای هر متر مکعب آب که در محیط باز تبخیر داریم، در گلخانه این اتفاق نمی افتد، یکی دیگر از مزایای کشت گلخانهای کاهش ریسک تولید است و کشاورز می تواند در تمام فصول سال تولید داشته باشد. وی ادامه داد: کشت گلخانهای همچنین یک گردش مالی دایمی و همه فصل برای کشاورز ایجاد می شود و وابسته به فصل نیست. ضمن اینکه در بحث اشتغالزایی نیز میزان اشتغال در هر هکتار گلخانه ده نفر به طور مستقیم و ۲۰ نفر به طور غیر مستقیم خواهد بود.
مشارکتهای اجتماعی؛ زیرساخت نرم حکمرانی پایدار آب
تشکلها و مشارکتهای اجتماعی فرصتی ارزشمند برای بازنگری در جایگاه جامعه و نهادهای مردمی در حل چالشهای ملی، بویژه در حوزهای راهبردی چون مدیریت منابع آب است، زیرا بحران آب در ایران، فقط یک مساله مهندسی یا اقلیمی نیست؛ بلکه ریشههای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی آن بهاندازه جنبههای فنی و هیدرولوژیک اهمیت دارد، از این منظر، شکلگیری یک همافزایی پایدار میان نهادهای حاکمیتی، بخش خصوصی و مهمتر از همه، مردم و تشکلهای مردمی، ضرورتی انکارناپذیر است.
تشکلهای مردمی به عنوان پل ارتباطی میان سیاستگذاران و جامعه، نقشی کلیدی در ارتقای «سواد آبی» و گفتمانسازی پیرامون مصرف بهینه دارند، آنها میتوانند با تکیه بر شبکههای محلی، انتقال دانش بومی و بسیج سرمایه اجتماعی، فاصله میان تصمیمسازی و اجرا را کاهش دهند.
تجربههای موفق ملی و بینالمللی نشان میدهد که پایداری طرحهای حفاظت از منابع آب، زمانی تضمین میشود که ذینفعان محلی ( از کشاورزان و بهرهبرداران تا شهروندان شهری) در فرآیند برنامهریزی، اجرا و پایش، مشارکت واقعی و مؤثر داشته باشند.
در شرایط کنونی، که تغییرات اقلیمی و افزایش تقاضا فشار بیسابقهای بر منابع وارد کرده است، ظرفیتهای اجتماعی باید به عنوان «زیرساخت نرم» مدیریت آب شناخته و تقویت شوند، آموزش و توانمندسازی جوامع محلی، مشارکت در طرحهای احیا و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی، کاهش تلفات شبکههای توزیع و اصلاح الگوی کشت، نمونههایی از اقداماتی هستند که تنها با همراهی و مشارکت فعال مردم به نتیجه پایدار میرسند.
این حقیقتی است که مدیریت آب بدون حضور مؤثر جامعه، ناقص خواهد ماند زیرا آینده پایدار منابع آبی کشور در گرو آن است که مردم، نه به عنوان مصرفکنندگان منفعل، بلکه بهمثابه شرکای راهبردی در حکمرانی آب نقشآفرینی کنند.
