صاحبخبر - گروه بین الملل-الهام یلمی: رئیس جمهور آمریکا در شرایط سفر خود را به چین آغاز میکند که جنگ با ایران و اختلال در کشتیرانی در مهمترین گلوگاه انرژی جهان، همچنان اصلیترین نگرانیهای سیاست خارجی او محسوب میشوند. دونالد ترامپ ماه گذشته سفر خود را به پکن به تأخیر انداخت تا بتواند پس از حل و فصل پرونده ایران با خیال راحت به چین سفر کند، اما تلاشهای ناکام او برای تسلیم کردن ایران از طریق فشار و اقدامهای نظامینهایتا باعث شد تا مجبور شود در شرایطی به این سفر برود که جنگ ایران ناتمام مانده و دونالد ترامپ به هیچ یک از اهداف راهبردی خود در این جنگ نرسیدهاست.
بنا به گزارش رویترز، رئیسجمهوری آمریکا برای ۲ روز مذاکرات مهم با «شی جینپینگ» رهبر چین، وارد پکن، پایتخت چین شده است . ترامپ روز سهشنبه هنگام ترک کاخ سفید، در رابطه با چین به خبرنگاران گفته بود: «ما دو ابرقدرت هستیم. ما از نظر نظامیقویترین ملت روی زمین هستیم. چین دومین کشور در نظر گرفته میشود.»
در حالی که ترامپ مایل است حس قدرت را القا کند، این دیدار در لحظه حساسی از ریاست جمهوری او رخ میدهد، زیرا حمایت او در داخل کشورش به دلیل تجاوز آمریکایی-اسرائیلی علیه ایران و افزایش تورم در نتیجه آن، به شدت کاهش یافته است. سفر به چین در شرایطی انجام میشود که دونالد ترامپ سیاستی کمتر خصمانه در قبال چین نسبت به دوره نخست ریاست جمهوریاش در پیش گرفتهاست. هر چند در ماههای نخست دوره دوم ریاست جمهوری ترامپ تعرفههای تهاجمیکلانی بر واردات از چین توسط رئیس جمهور آمریکا وضع شد، اما با واکنش چین در محدودسازی صادرات مواد معدنی نادر به آمریکا، نهایتا ترامپ مجبور به عقبنشینی شد و از پاییز گذشته آتشبسی نسبتاً پایدار در جنگ تجاری پکن و واشنگتن شکل گرفتهاست.
نخستین سفر پس از 9 سال
سفر ترامپ، که اولین سفر یک رئیسجمهور آمریکا از زمان سفر خودش در ۹ سال گذشته است، امسال «یک سفر بسیار جدی و مهم» خواهد بود. او در رویدادی در واشنگتن گفت که به شی گفته است «بزرگترین نمایشی را که تاکنون در تاریخ چین داشتهاید، به نمایش بگذارید.»
ترامپ همواره رابطه خود با شی را با عبارات شخصی و گرم بیان کرده است، اما این سفر فشار بیشتری نسبت به آنچه هر دو طرف علنا اذعان میکنند، به همراه دارد. تجارت در صدر مذاکرات خواهد بود و ترامپ بیش از ۱۲ مدیر ارشد را با خود به پکن آورده است، از جمله تیم کوک از اپل و ایلان ماسک، مدیر عامل اسپیس ایکس و تسلا که وزارت بهرهوری دولت ترامپ را اداره میکرد. جنسن هوانگ، مدیر عامل انویدیا، در دومین مرحله پرواز به چین در آلاسکا به ترامپ در باند فرودگاه پیوست. کلی اورتبرگ، مدیرعامل و رئیس بوئینگ، دیوید سولومون، مدیرعامل گلدمن ساکس و مایکل میباخ، مدیرعامل مسترکارت از دیگر همراهان این هیات هستند. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده و پیت هگست، وزیر جنگ، از جمله مقاماتی هستند که او را همراهی میکنند. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، پس از مذاکرات تجاری با هی لیفنگ، معاون نخستوزیر چین، در کرهجنوبی در روز چهارشنبه، به ترامپ در پکن ملحق خواهد شد. احتمال تمدید آتشبس تجاری که پاییز گذشته بین واشنگتن و پکن حاصل شد نیز در دستور کار قرار دارد. با این حال، انتظارات برای نتایج این اجلاس کم است، زیرا هر دو رهبر با موانعی در داخل و خارج از کشورشان روبرو هستند که ممکن است فضای مانور آنها را محدود کند.
ترامپ، که میزان محبوبیتش در پایینترین نقطه خود در دوره دوم ریاست جمهوریاش قرار دارد، شاهد لغو بخش زیادی از رژیم تعرفه جهانی خود توسط دادگاههای ایالات متحده بوده و درگیر جنگی نامحبوب با ایران است که از یک جدول زمانی اولیه شش هفتهای فراتر رفته و قیمت بنزین را به شدت افزایش داده است. شی جینپینگ هم مشکلات اقتصادی دیرینه خود را دارد، از جمله بیکاری بالای جوانان، تقاضای ضعیف مصرفکننده و بخش املاک رو به زوال، و همچنین نگرانیهای جدیدی در مورد اینکه چین تا چه مدت میتواند شوکهای انرژی ناشی از جنگ علیه ایران را تحمل کند. ترامپ اکنون با امضای قراردادهایی با چین برای خرید بیشتر مواد غذایی و هواپیماهای آمریکایی به دنبال پیروزی است و میگوید که با شیجینپینگ، رئیسجمهور چین «بیش از هر چیز دیگری» در مورد تجارت صحبت خواهد کرد.
چالش تهران برای رئیس جمهوری آمریکا
در شرایط عادی مهمترین دغدغههای ترامپ و شی در این سفر دو موضوع رقابتهای تجاری و سرنوشت تایوان بود. اما تصمیم ترامپ به آغاز جنگ تحمیلی علیه ایران و عواقب گسترده این جنگ، از جمله اختلال عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز، که حدود یک پنجم از نیاز نفت خام جهان و نیمیاز انرژی وارداتی چین از آن عبور میکند، حالا به اصلیترین مسئله هر دو طرف تبدیل شدهاست.
چند روز پیش از سفر دونالد ترامپ به پکن، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامیایران به چین سفر کرد تا در دیداری با وانگ یی، وزیر امور خارجه چین مواضع جمهوری اسلامیایران در خصوص مسائل جاری منطقه از جمله جنگ تحمیلی آمریکا علیه ایران و وضعیت تنگه هرمز را با همتای چینی در میان بگذارد.
وزیر خارجه چین در این دیدار تاکید کرد: «موضع اصولی چین مخالفت با توسل به زور و تداوم این جنگ غیرقانونی است که پیامدها و عواقب خسارتبار آن نه تنها برای ایران، بلکه علیه همه کشورها و ملتهای منطقه و جهان بوده است.»ترامپ روز سهشنبه به خبرنگاران گفت: «ما چیزهای زیادی برای بحث داریم. اگر بخواهم با شما صادق باشم، نمیگویم ایران یکی از آنهاست، زیرا ما ایران را کاملاً تحت کنترل داریم.» چین از شرکای اصلی تجاری ایران است و قطعنامه پیشین علیه ایران در شورای امنیت را وتو کرد و بارها خواستار پایان جنگ شده و حتی حاضر به اجرای تحریمهای دریایی آمریکا نشده است.
آلن کارلسون، دانشیار دولت در دانشگاه کرنل و متخصص سیاست خارجی چین، گفت که با توجه به اینکه تنها تحولات اندکی در این اجلاس انتظار میرود، هر دو طرف به دنبال پیروزیهای محدودی خواهند بود. ترامپ به دنبال کمک بیشتر از چین در مورد ایران است، که با آن روابط نزدیکی دارد، اما «همچنین، فکر میکنم، او به طور کلی به یک برد در صحنه جهانی نیاز دارد.»
یک مقام ارشد دولت واشنگتن به خبرنگاران گفت که ترامپ و شی جینپینگ «چندین بار» در مورد جنگ علیه ایران صحبت کردهاند و انتظار میرود ترامپ، شی جینپینگ را در مورد درآمد و کالاهایی که چین به دولت ایران ارائه میدهد، و همچنین آنچه که این مقام به عنوان «صادرات بالقوه سلاح» توصیف کرد، تحت فشار قرار دهد. چین، که ترامپ آن را به خاطر کمک به آوردن ایران به پای میز مذاکره تحسین کرده است، خواستار راهحل دیپلماتیک برای این درگیری شده و تحریمهای ایالات متحده علیه شرکتها و افراد چینی که با ایران تجارت میکنند را غیرقانونی دانسته و از آن انتقاد کرده است.
جنگ ایران باعث شدهاست که بسیاری از رسانههای غربی دست ترامپ را در سفر به چین ضعیفتر از میزبان تلقی کنند. ترامپ در حالی به دیدار رهبر یک قدرت جهانی رقیب میرود که به تازگی از پیروزی در مقابل یک قدرت میانی ناتوان ماندهاست و بر خلاف تمام ادعاهایش، بعد از هفتهها نبرد و فشار گسترده اقتصادی نتوانستهاست ایران را به تسلیم وادار کند. این ناکامیواشینگتن باعث میشود که در پکن اعتماد به نفس بیشتری ایجاد شود. چرا که قدرتی که توانایی مقابله با یک قدرت میانی را ندارد، به طور قطع توانایی مواجهه با یک قدرت جهانی را نیز نخواهد داشت.
ایان لسر، پژوهشگر برجسته «صندوق مارشال آلمان در ایالات متحده» به «سیانان» میگوید که «جنگِ بیسرانجامِ ایران، مسئلهای است که باعث میشود ایالات متحده آمریکا در پکن به عنوان کشوری دیده شود که «به نوعی ضعیفشدهتر یا دستکم بیش از آنچه باید، حواس پرت است.»
پس از تجربه عملیات موفق ربایش رئیس جمهور ونزوئلا در زمستان گذشته، ترامپ امیدوار بود که با یکسره کردن کار ایران به جهانیان نشان بدهد که واشنگتن توانایی دارد هر چه را اراده کند در سراسر کره زمین عملی کند. استیون کالینسون در پایگاه خبری سیانان مینویسد: «طنز تلخی است که نتایج برخی از تصمیمهای ترامپ، به جای نمایش سلطه جهانی که او امیدوار بود در پکن به رخ بکشد، نشاندهنده محدودیتهای قدرت او باشد.»
صبح پنجشنبه، ترامپ در مراسم استقبال و ملاقات با شی جینپینگ شرکت خواهد کرد، سپس از معبد بهشت، یک شاهکار معماری عظیم مربوط به قرن پانزدهم، بازدید خواهد کرد و پس از آن عصر یک ضیافت رسمیبرگزار خواهد شد.
روز جمعه، او قبل از عزیمت به واشنگتن، برای صرف چای و ناهار کاری به شی جینپینگ ملحق خواهد شد. انتظار میرود این دو رهبر حداقل یک بار دیگر در سال جاری، زمانی که ترامپ میزبان شی جینپینگ در واشنگتن است، با یکدیگر ملاقات کنند. دولت ترامپ امیدوار است روند ایجاد یک «هیئت تجاری» با چین را برای رسیدگی به اختلافات بین کشورها آغاز کند. این هیئت میتواند به جلوگیری از جنگ تجاری که سال گذشته پس از افزایش تعرفههای ترامپ شعلهور شد، کمک کند؛ اقدامیکه چین از طریق کنترل مواد معدنی کمیاب با آن مقابله کرد. این منجر به آتشبس یک ساله در اکتبر گذشته شد.
∎