برای نظام بانکی، این تسهیلات بیش از آن که یک وظیفه اجتماعی باشد، تکلیفی اجباری تلقی میشود؛ تکلیفی که از نگاه بانکها کمبازده، پرریسک و مغایر با منافع مالی آنهاست. همین نگاه باعث شده با سهمیهبندی، سختگیری در معرفی ضامن و طولانیکردن روند پرداخت، نوعی مقاومت پنهان در برابر اجرای قانون شکل بگیرد؛ البته بانکها در پرداخت وام به کارکنان و شرکتهای خود این سختگیری را ندارند اما برای پرداخت وام ازدواج از منابع قرضالحسنه که هیچ سود و هزینهای برای آن پرداخت نمیکنند، بهانهگیری میکنند. از سوی دیگر، بانک مرکزی نیز با وجود الزام قانونی بانکها به پرداخت این تسهیلات، به بهانه ناترازی بانکها و رشد نقدینگی، رویکردی محتاطانه و محدودکننده در پیش گرفته است. برآیند این دو نگاه، شکلگیری صفهای طولانی و فشار مضاعف بر جوانانی است که کمترین نقش را در مشکلات ساختاری نظام بانکی داشتهاند. مجلس سقف کلی تسهیلات ازدواج و فرزندآوری را ۳۵۰ هزار میلیارد تومان برای امسال در نظر گرفته بود، اما با اعتراض بانک مرکزی، هیات عالی نظارت مجمع تشخیص آن را به ۲۷۵ هزار میلیارد تومان کاهش داد که در نهایت همین رقم در مجمع تصویب شد. بر اساس قانون بودجه ۱۴۰۴، مبلغ تسهیلات ازدواج برای هر زوج ۳۰۰ میلیون تومان تعیین شده است، اما اگر زوجین شرایط سنی تشویقی را داشته باشند؛ یعنی داماد زیر ۲۵ سال و عروس زیر ۲۳ سال باشد این مبلغ به ۳۵۰ میلیون تومان افزایش مییابد.
مبلغ وام ازدواج در سال آینده چقدر است؟
دولت در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ منابع مشخصی برای پرداخت تسهیلات ازدواج و فرزندآوری پیشبینی نکرده بود؛ هرچند تأکید داشت پرداخت این وامها ادامه خواهد داشت. با این حال، نمایندگان مجلس در جریان بررسی لایحه بودجه و در راستای اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، به این موضوع ورود کردند و منابع اعتباری مستقلی برای آن در نظر گرفتند. کمیسیون تلفیق برای این وام ۳۷۰ هزار میلیارد تومان منابع درنظر گرفت اما این رقم در صحن علنی مجلس افزایش پیدا کرد. بر اساس مصوبه مجلس، سقف منابع تسهیلات ازدواج و فرزندآوری در سال آینده نسبت به سال جاری ۷۰ درصد افزایش یافت و مجموعا ۴۷۰ هزار میلیارد تومان برای این بخش پیشبینی شد. همچنین مبلغ این تسهیلات طبق تبصره ۱۵ قانون بودجه سال ۱۴۰۴ کل کشور و قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت (سرانه ازدواج و فرزندآوری معادل سال ۱۴۰۴) تعیین شد؛ بنابراین بر اساس مصوبه مجلس میزان مبلغ وام ازدواج در سال آینده افزایش نمییابد و در سطح سال ۱۴۰۴ باقی میماند؛ تصمیمی که هدف اصلی آن، کوتاهکردن صف انتظار عنوان شده است. مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز بندهای مربوط به وام ازدواج و فرزندآوری را در سرفصل وامهای قرضالحسنه بررسی کرد و مصوبه مجلس را مغایر با سیاستهای کلی نظام ندانست؛ بنابراین، اگرچه مبلغ وام در سال آینده تغییر نمیکند، اما پیشبینی میشود با تزریق منابع جدید، صف انتظار کوتاهتر شود. برآوردها نشان میدهد برای جمع کردن صف فعلی وام ازدواج تا امروز، حدود ۱۹۱ همت اعتبار برای وام ازدواج و ۴۸ همت برای تسهیلات فرزندآوری مورد نیاز است. محسن زنگنه، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، با اشاره به جلسات هیات عالی نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام اعلام کرد: مهمترین مباحث بررسیشده مربوط به تسهیلات ازدواج، فرزندآوری، اشتغال و مسکن بوده که در نهایت مغایر با سیاستهای کلی تشخیص داده نشد. به گفته وی، مجلس رقم ۴۷۰ همت را برای تسهیلات ازدواج و فرزندآوری تصویب کرده که حدود ۱۰۰ همت بیش از مصوبه کمیسیون تلفیق بوده است. بر این اساس، مجموع تسهیلات ارزانقیمت و قرضالحسنه در سال آینده به حدود ۶۰۵ هزار میلیارد تومان میرسد که شامل ۱۳۰ همت برای اشتغال و ۴۷۵ همت برای ازدواج، فرزندآوری و سایر تکالیف قانون جوانی جمعیت است.
سهم وام ازدواج آب رفت
بررسی عملکرد شبکه بانکی نشان میدهد سهم وام ازدواج از کل تسهیلات پرداختی، کاهش داشته است. بر اساس آمار بانک مرکزی، در ۱۰ ماهه نخست سال ۱۴۰۳ حدود ۱۶۸ هزار میلیارد تومان وام ازدواج پرداخت شد که معادل ۳ درصد کل تسهیلات بانکی بود. اما در ۱۰ ماهه ابتدایی امسال، این رقم به ۱۸۶.۷هزار میلیارد تومان رسیده، در حالی که سهم آن از کل تسهیلات به ۲/۲ درصد کاهش یافته است. به بیان دیگر، گرچه پرداخت وام ازدواج از نظر اسمی افزایش یافته، اما وزن آن در سبد اعتباری بانکها کوچکتر شده است؛ نشانهای روشن از آنکه جایگاه این تسهیلات در اولویتهای شبکه بانکی همچنان حاشیهای است. این موضوع زمانی معنادارتر میشود مسئولان بانکی همین سهم محدود از وامهای ازدواج و فرزندآوری را عامل ناترازی بانکها معرفی میکنند؛ در حالی که نرخ نکول (معوق شدن) این تسهیلات کمتر از ۲ درصد گزارش شده است. در مقابل، آمارهای مربوط به تسهیلات کلان و مطالبات معوق نشان میدهد شبکه بانکی تنها در بخش تسهیلات مشکوکالوصول، با چند صد هزار میلیارد تومان مطالبات انباشته مواجه است؛ تسهیلاتی که عمدتاً به شرکتهای بزرگ یا بنگاههای وابسته به خود بانکها پرداخت شده و بازگشت آنها با ابهام جدی همراه است.
وام ازدواج ۵۰۰ میلیون تومان شود
اگرچه منابع تسهیلات ازدواج و فرزندآوری در بودجه سال آینده ۶۰ درصد افزایش یافته، اما مبلغ وام ثابت مانده است؛ تصمیمی که انتقادات زیادی را به همراه داشته است. برخی کارشناسان معتقدند صرف افزایش منابع، بدون اصلاح سازوکار اجرایی و بدون افزایش سقف وام، نمیتواند مشکل صفهای طولانی را بهطور پایدار حل کند. مجید گودرزی، کارشناس اقتصادی، در اینباره میگوید: با وجود اعلام تحقق تعهدات از سوی شبکه بانکی، صفهای طولانی وام ازدواج همچنان پابرجاست. این نشان میدهد مسأله فقط میزان پرداخت نیست، بلکه ساختار اجرا مشکل دارد. او با اشاره به تورم بالای دو سال اخیر تأکید میکند: رقم وام ازدواج حدود دو سال بدون تغییر مانده، در حالی که سطح عمومی قیمتها نزدیک به ۶۰ درصد افزایش یافته است. برای حفظ قدرت خرید متقاضیان، حداقل باید سقف تسهیلات به همین میزان افزایش یابد. در شرایط فعلی، افزایش سقف وام ازدواج به حدود ۵۰۰ میلیون تومان ضروری است.
صف وام ازدواج همچنان پابرجا میماند
بررسیها نشان میدهد هر زوج امسال بهطور میانگین حدود ۳۳۰ میلیون تومان تسهیلات ازدواج دریافت کردهاند. با این حال، تا پایان دیماه امسال، بیش از ۵۳۶ هزار نفر در صف وام ازدواج و ۵۴۱ هزار نفر در صف تسهیلات فرزندآوری قرار داشتهاند. برآورد میشود برای جمعشدن کامل صف وام ازدواج، دستکم ۱۷۷ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز باشد؛ آن هم به شرط توقف ثبتنامهای جدید. با این شرایط، به نظر میرسد بدون افزایش مبلغ وام و اصلاح جدی سازوکار پرداخت، مشکل صفهای طولانی وام ازدواج همچنان باقی خواهد ماند و سیاستهای حمایتی در این حوزه، با چالشهای جدیتری روبهرو میشود. با این حال مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی تاکید کرد که توان تسهیلات دهی قرضالحسنه شبکه بانکی ۵۸۵ هزار میلیارد تومان برآورد میشود. طبق گزارش این مرکز با توجه به صف یک میلیون نفری ازدواج و فرزندآوری، اگر مبالغ انفرادی این دو تسهیلات در بودجه ۱۴۰۵ تغییر نکند؛ در این صورت در خوشبینانهترین حالت صف وام ازدواج و فرزندآوری به نصف یا ۵۰۰ هزار نفر کاهش پیدا خواهد کرد.
امسال چقدر وام ازدواج پرداخت شد؟
بانک مرکزی اعلام کرد که نظام بانکی از ابتدای سال جاری تا سوم اسفند،۲۰۱.۵هزارمیلیارد تومان تسهیلات قرضالحسنه ازدواج به حدود ۶۰۰ هزار نفر و ۴۶ هزار میلیارد تومان تسهیلات فرزندآوری به بیش از ۵۰۰ هزار نفر پرداخت کرده است. در مجموع، ۲۴۷.۵همت تسهیلات ازدواج و فرزندآوری به حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار نفر پرداخت شده است. بانک مرکزی با اعلام اینکه پرداخت وام ازدواج و فرزندآوری تا پایان سال ادامه مییابد؛ اما این تسهیلات را تورمزا و از عوامل تشدید ناترازی نظام بانکی میداند و پرداخت وام ازدواج را جزو تکالیف مالایطاق تحمیلشده به بانکها توصیف میکند. طبق اعلام بانک مرکزی، حدود ۸۸ درصد متقاضیان وام ازدواج موفق به دریافت تسهیلات شدهاند و ۱۲ درصد همچنان در صف انتظار قرار دارند. در حوزه فرزندآوری نیز حدود ۸۴ درصد تسهیلات را دریافت کرده و ۱۶ درصد در انتظار هستند.
مبلغ وام ازدواج در سال آینده چقدر است؟
دولت در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ منابع مشخصی برای پرداخت تسهیلات ازدواج و فرزندآوری پیشبینی نکرده بود؛ هرچند تأکید داشت پرداخت این وامها ادامه خواهد داشت. با این حال، نمایندگان مجلس در جریان بررسی لایحه بودجه و در راستای اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، به این موضوع ورود کردند و منابع اعتباری مستقلی برای آن در نظر گرفتند. کمیسیون تلفیق برای این وام ۳۷۰ هزار میلیارد تومان منابع درنظر گرفت اما این رقم در صحن علنی مجلس افزایش پیدا کرد. بر اساس مصوبه مجلس، سقف منابع تسهیلات ازدواج و فرزندآوری در سال آینده نسبت به سال جاری ۷۰ درصد افزایش یافت و مجموعا ۴۷۰ هزار میلیارد تومان برای این بخش پیشبینی شد. همچنین مبلغ این تسهیلات طبق تبصره ۱۵ قانون بودجه سال ۱۴۰۴ کل کشور و قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت (سرانه ازدواج و فرزندآوری معادل سال ۱۴۰۴) تعیین شد؛ بنابراین بر اساس مصوبه مجلس میزان مبلغ وام ازدواج در سال آینده افزایش نمییابد و در سطح سال ۱۴۰۴ باقی میماند؛ تصمیمی که هدف اصلی آن، کوتاهکردن صف انتظار عنوان شده است. مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز بندهای مربوط به وام ازدواج و فرزندآوری را در سرفصل وامهای قرضالحسنه بررسی کرد و مصوبه مجلس را مغایر با سیاستهای کلی نظام ندانست؛ بنابراین، اگرچه مبلغ وام در سال آینده تغییر نمیکند، اما پیشبینی میشود با تزریق منابع جدید، صف انتظار کوتاهتر شود. برآوردها نشان میدهد برای جمع کردن صف فعلی وام ازدواج تا امروز، حدود ۱۹۱ همت اعتبار برای وام ازدواج و ۴۸ همت برای تسهیلات فرزندآوری مورد نیاز است. محسن زنگنه، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، با اشاره به جلسات هیات عالی نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام اعلام کرد: مهمترین مباحث بررسیشده مربوط به تسهیلات ازدواج، فرزندآوری، اشتغال و مسکن بوده که در نهایت مغایر با سیاستهای کلی تشخیص داده نشد. به گفته وی، مجلس رقم ۴۷۰ همت را برای تسهیلات ازدواج و فرزندآوری تصویب کرده که حدود ۱۰۰ همت بیش از مصوبه کمیسیون تلفیق بوده است. بر این اساس، مجموع تسهیلات ارزانقیمت و قرضالحسنه در سال آینده به حدود ۶۰۵ هزار میلیارد تومان میرسد که شامل ۱۳۰ همت برای اشتغال و ۴۷۵ همت برای ازدواج، فرزندآوری و سایر تکالیف قانون جوانی جمعیت است.
سهم وام ازدواج آب رفت
بررسی عملکرد شبکه بانکی نشان میدهد سهم وام ازدواج از کل تسهیلات پرداختی، کاهش داشته است. بر اساس آمار بانک مرکزی، در ۱۰ ماهه نخست سال ۱۴۰۳ حدود ۱۶۸ هزار میلیارد تومان وام ازدواج پرداخت شد که معادل ۳ درصد کل تسهیلات بانکی بود. اما در ۱۰ ماهه ابتدایی امسال، این رقم به ۱۸۶.۷هزار میلیارد تومان رسیده، در حالی که سهم آن از کل تسهیلات به ۲/۲ درصد کاهش یافته است. به بیان دیگر، گرچه پرداخت وام ازدواج از نظر اسمی افزایش یافته، اما وزن آن در سبد اعتباری بانکها کوچکتر شده است؛ نشانهای روشن از آنکه جایگاه این تسهیلات در اولویتهای شبکه بانکی همچنان حاشیهای است. این موضوع زمانی معنادارتر میشود مسئولان بانکی همین سهم محدود از وامهای ازدواج و فرزندآوری را عامل ناترازی بانکها معرفی میکنند؛ در حالی که نرخ نکول (معوق شدن) این تسهیلات کمتر از ۲ درصد گزارش شده است. در مقابل، آمارهای مربوط به تسهیلات کلان و مطالبات معوق نشان میدهد شبکه بانکی تنها در بخش تسهیلات مشکوکالوصول، با چند صد هزار میلیارد تومان مطالبات انباشته مواجه است؛ تسهیلاتی که عمدتاً به شرکتهای بزرگ یا بنگاههای وابسته به خود بانکها پرداخت شده و بازگشت آنها با ابهام جدی همراه است.
وام ازدواج ۵۰۰ میلیون تومان شود
اگرچه منابع تسهیلات ازدواج و فرزندآوری در بودجه سال آینده ۶۰ درصد افزایش یافته، اما مبلغ وام ثابت مانده است؛ تصمیمی که انتقادات زیادی را به همراه داشته است. برخی کارشناسان معتقدند صرف افزایش منابع، بدون اصلاح سازوکار اجرایی و بدون افزایش سقف وام، نمیتواند مشکل صفهای طولانی را بهطور پایدار حل کند. مجید گودرزی، کارشناس اقتصادی، در اینباره میگوید: با وجود اعلام تحقق تعهدات از سوی شبکه بانکی، صفهای طولانی وام ازدواج همچنان پابرجاست. این نشان میدهد مسأله فقط میزان پرداخت نیست، بلکه ساختار اجرا مشکل دارد. او با اشاره به تورم بالای دو سال اخیر تأکید میکند: رقم وام ازدواج حدود دو سال بدون تغییر مانده، در حالی که سطح عمومی قیمتها نزدیک به ۶۰ درصد افزایش یافته است. برای حفظ قدرت خرید متقاضیان، حداقل باید سقف تسهیلات به همین میزان افزایش یابد. در شرایط فعلی، افزایش سقف وام ازدواج به حدود ۵۰۰ میلیون تومان ضروری است.
صف وام ازدواج همچنان پابرجا میماند
بررسیها نشان میدهد هر زوج امسال بهطور میانگین حدود ۳۳۰ میلیون تومان تسهیلات ازدواج دریافت کردهاند. با این حال، تا پایان دیماه امسال، بیش از ۵۳۶ هزار نفر در صف وام ازدواج و ۵۴۱ هزار نفر در صف تسهیلات فرزندآوری قرار داشتهاند. برآورد میشود برای جمعشدن کامل صف وام ازدواج، دستکم ۱۷۷ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز باشد؛ آن هم به شرط توقف ثبتنامهای جدید. با این شرایط، به نظر میرسد بدون افزایش مبلغ وام و اصلاح جدی سازوکار پرداخت، مشکل صفهای طولانی وام ازدواج همچنان باقی خواهد ماند و سیاستهای حمایتی در این حوزه، با چالشهای جدیتری روبهرو میشود. با این حال مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی تاکید کرد که توان تسهیلات دهی قرضالحسنه شبکه بانکی ۵۸۵ هزار میلیارد تومان برآورد میشود. طبق گزارش این مرکز با توجه به صف یک میلیون نفری ازدواج و فرزندآوری، اگر مبالغ انفرادی این دو تسهیلات در بودجه ۱۴۰۵ تغییر نکند؛ در این صورت در خوشبینانهترین حالت صف وام ازدواج و فرزندآوری به نصف یا ۵۰۰ هزار نفر کاهش پیدا خواهد کرد.
امسال چقدر وام ازدواج پرداخت شد؟
بانک مرکزی اعلام کرد که نظام بانکی از ابتدای سال جاری تا سوم اسفند،۲۰۱.۵هزارمیلیارد تومان تسهیلات قرضالحسنه ازدواج به حدود ۶۰۰ هزار نفر و ۴۶ هزار میلیارد تومان تسهیلات فرزندآوری به بیش از ۵۰۰ هزار نفر پرداخت کرده است. در مجموع، ۲۴۷.۵همت تسهیلات ازدواج و فرزندآوری به حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار نفر پرداخت شده است. بانک مرکزی با اعلام اینکه پرداخت وام ازدواج و فرزندآوری تا پایان سال ادامه مییابد؛ اما این تسهیلات را تورمزا و از عوامل تشدید ناترازی نظام بانکی میداند و پرداخت وام ازدواج را جزو تکالیف مالایطاق تحمیلشده به بانکها توصیف میکند. طبق اعلام بانک مرکزی، حدود ۸۸ درصد متقاضیان وام ازدواج موفق به دریافت تسهیلات شدهاند و ۱۲ درصد همچنان در صف انتظار قرار دارند. در حوزه فرزندآوری نیز حدود ۸۴ درصد تسهیلات را دریافت کرده و ۱۶ درصد در انتظار هستند.