به گزارش ایرنا، اهدای عضو، عملی شجاعانه و مقدس است و خانوادههای اهداکننده به خوبی میدانند که این تصمیمشان تا چه اندازه در بازگشت سلامتی به بیماران نیازمند موثر است.
بیماری که روزانه با مشکلات متعدد دستوپنجه نرم میکند، با انجام یک عمل پیوند موفق میتواند به زندگی عادی خود بازگردد؛ در حقیقت، اهدای عضو، اهدای یک زندگی مجدد به فردی دیگر است و این، زیباترین پیوند میان مرگ و زندگی است.
قرنیه؛ دریچهای به سوی نور
قرنیه، آن لایه شفاف و محدب جلوی چشم، نقشی حیاتی در سیستم بینایی دارد؛ این لایه حفاظتی نه تنها مانند یک پنجره، نور را وارد چشم میکند و در فرآیند تمرکز نقش دارد تا ما واضح ببینیم، بلکه به عنوان یک سد دفاعی، از ورود مواد خارجی و گردوغبار به درون چشم جلوگیری میکند؛ قرنیهها به دلیل تراکم بالای پایانههای عصبی، فوقالعاده حساس هستند و به طور غریزی در برابر آسیبهای احتمالی واکنش نشان میدهند تا از آسیب بیشتر به ساختارهای عمیقتر چشم جلوگیری کنند.
وقتی قرنیه بیمار میشود؛ از قوز قرنیه تا کدورتهای عفونی
اختلالات و بیماریهای قرنیه، پس از آبمروارید، جزو شایعترین بیماریهای چشمی به شمار میروند که در صورت عدم درمان به موقع میتوانند منجر به نابینایی فرد شوند؛ خوشبختانه این نوع نابینایی در بسیاری از موارد قابل درمان است.
دکتر محمد شیروانی، متخصص جراحی چشم و مدیر بخش چشم بیمارستان ابوعلی سینا شیراز، با اشاره به علل اصلی پیوند قرنیه توضیح میدهد: به طور کلی، پیوند قرنیه برای بیمارانی انجام میشود که دچار بیماریهای پیشرفته قرنیه هستند؛ از شایعترین آنها میتوان به قوز قرنیه (کراتوکونوس) پیشرفته، تبخالهای چشمی و عفونتهای باکتریایی یا قارچی اشاره کرد که منجر به ایجاد کدورت و از بین رفتن شفافیت قرنیه میشوند؛ در این بیماران، دیگر روشهای اصلاحی مانند عینک یا لنزهای سخت پاسخگو نیست و پیوند قرنیه به عنوان آخرین و موثرترین مرحله درمان مطرح میشود.
چرا پیوند قرنیه یکی از موفقترین پیوندهاست؟
یکی از دلایل موفقیتآمیز بودن پیوند قرنیه نسبت به سایر پیوندها، ماهیت منحصربهفرد این بافت است؛ دکتر شیروانی در این باره میگوید: قرنیه به دلیل جنس و ساختار ویژهای که دارد، فاقد رگهای خونی است و همین بیعروق بودن باعث میشود که سیستم ایمنی بدن کمتر با آن به عنوان یک عامل خارجی برخورد کند و در نتیجه، ریسک پسزدگی (رد پیوند) در این عمل بسیار پایین باشد؛ معمولاً در این جراحیها میزان موفقیت بسیار بالاست و بیماران تنها با استفاده از داروهای موضعی دوران نقاهت را پشت سر میگذارند، مگر در موارد خاص مانند بیماران دارای بیماریهای خودایمنی یا افرادی که پیوندهای مکرر انجام میدهند که ممکن است نیاز به داروهای خوراکی در بازههای سهماهه داشته باشند.
بیمارستان ابوعلی سینا؛ از پیوند کبد تا پیوند قرنیه
بیمارستان تخصصی پیوند اعضای ابوعلیسینای شیراز که امروز به نمادی از پیشرفت خیرهکننده پزشکی ایران و یکی از بزرگترین مراکز پیوند در جهان تبدیل شده، از سال ۱۴۰۳ خدمات پیوند قرنیه را نیز به کارنامه درخشان خود افزوده است.
مدیر بخش چشم این بیمارستان، با اشاره به این پیشرفت میگوید: با سابقهای درخشان که شیراز در زمینه پیوند اعضا دارد، خوشبختانه از سال ۱۴۰۳ انجام پیوند قرنیه چشم به سایر خدمات بیمارستان ابوعلی سینا اضافه شد؛ بیماران عزیز میتوانند از طریق مراجعه به کلینیک چشمپزشکی درمانگاه سعدی بیمارستان برای قرار گرفتن در لیست انتظار اقدام کنند.
آماری از جنس روشنایی
شیروانی در ادامه به تشریح آمار فعالیت این بخش پرداخت و اظهارکرد: در حال حاضر، سالانه بیش از ۴۰ عمل پیوند قرنیه در این بیمارستان انجام میگیرد و حدود ۴۰ بیمار نیز در صف انتظار پیوند هستند که انجام عمل آنها مستلزم فرهنگسازی و افزایش آمار اهدای عضو است؛ استقبال از خدمات چشمپزشکی این مرکز نیز قابل توجه بوده، به طوری که به طور میانگین ماهانه بین ۶۰۰ تا ۶۵۰ بیمار در درمانگاه سعدی ویزیت میشوند.
وی در خصوص هزینه این عمل نیز به رویکرد حمایتی بیمارستان اشاره کرد و افزود: هزینه پیوند قرنیه چشم در بیمارستان ابوعلی سینا در مقایسه با بیمارستانهای خصوصی مبلغ بسیار کمتری است و این تفاوت قیمت، نشاندهنده رویکرد حمایتی این مرکز درمانی برای دسترسی عادلانه همه بیماران به درمان است.
بانک قرنیه و شرایط پیوند؛ هر آنچه باید بدانید
فرآیند پیوند قرنیه از لحظه اهدا تا جراحی، مسیر مشخص و دقیقی را طی میکند؛ قرنیههایی که از افراد اهداکننده عضو برداشت میشود، به بانک قرنیه منتقل میشوند؛ در آنجا پس از انجام یک سری آزمایشهای ویروسی دقیق، سلولهای آن شمارش شده و در نهایت در ظرفهای مخصوص و با رعایت شرایط استریل نگهداری میشوند؛ این بافتها بسته به شرایط نگهداری، بین پنج تا هفت روز فرصت دارند تا به بیماران پیوند زده شوند؛ یکی از نکات مثبت و امیدوارکننده در این زمینه این است که برخلاف بسیاری از پیوندهای دیگر، در پیوند قرنیه محدودیت سنی برای دریافتکننده وجود ندارد و بیماران در همه سنین میتوانند کاندید دریافت قرنیه باشند؛ همچنین نیازی به مطابقت گروههای خونی میان اهداکننده و گیرنده نیست.
از سلولهای بنیادی تا چشم کامل؛ افقهای پیش رو
به گفته چشمپزشکان، در حال حاضر تنها بافت قابل پیوند در چشم، قرنیه است؛ با این حال، پژوهشها و درمانهای نوینی نیز در حال انجام است؛ برای نمونه، از سلولهای بنیادی چشم برای افرادی که دچار سوختگیهای شدید شیمیایی شدهاند، استفاده میشود.
همچنین از بافت سفید دور چشم (صلبیه) برای ترمیم برخی بیماریهای سطح چشم به عنوان یک وصله استفاده میگردد؛ در سطح پیشرفتهتر، پیوند کامل چشم (Whole-eye transplant) که در مرحله تحقیقات آزمایشگاهی است، اخیرا با موفقیت روی حیوانات تست شده و این امید را زنده کرده است که روزی بتوان از عصب بینایی تا قرنیه را به صورت یکپارچه پیوند زد و بینایی را به طور کامل به نابینایان بازگرداند.
افتخاری فراتر از مرزها
رئیس بیمارستان ابوعلی سینا شیراز، با اشاره به جایگاه بینالمللی این مرکز، میگوید: جایگاه ما در زمینه پیوند، یک جایگاه بینالمللی است. تقریبا تمام کشورهای اطرافمان، پایهگذاری پیوند کبد خود را مدیون آموزشهایی هستند که در بیمارستان ابوعلیسینا دیدهاند؛ جراحانی از کشورهایی همچون تاجیکستان، عراق، سوریه، پاکستان و سودان در این مرکز آموزش دیدهاند و اکنون در کشورهای خود مراکز پیوند را اداره میکنند؛ این یکی از بزرگترین افتخارات ماست و نشان میدهد که رسالت انسانی مجموعه ابوعلیسینا به خوبی در حال انجام است.
محمدباقر خسروی، با برشمردن تنوع بالای پیوندها در این بیمارستان افزود: ما علاوه بر پیوند کلیه و کبد، یکی از فعالترین مراکز پیوند پانکراس و پیوند همزمان پانکراس و کلیه هستیم؛ پیوند روده و پیوند چندارگانی نیز تقریبا منحصرا در این بیمارستان انجام میشود؛ در زمینه پیوند قلب نیز یکی از فعالترین مراکز هستیم و به تازگی صدمین پیوند قلب را جشن گرفتیم.
وی ادامه داد: پیوند ریه نیز که یکی از سختترین انواع پیوند است، با موفقیت در حال انجام است؛ همچنین پیوند گوش (کاشت حلزون) برای بیماران کمشنوا بهویژه کودکان و تهیه و پیوند نسوجی مثل پوست برای بیماران سوختگی شدید از دیگر خدمات این مرکز است.
یک اهدا، نجات چندین زندگی
رئیس بیمارستان ابوعلی سینا شیراز با اشاره به اهمیت فرهنگ اهدای عضو، تاکید کرد: یک فرد دچار مرگ مغزی میتواند با اهدای اعضای خود از جمله قلب، ریه، کبد، کلیه، روده، پوست، قرنیه، رباطها و استخوان، زندگی دوبارهای به بیش از ۹ تا ۱۰ نفر ببخشد؛ این اقدام بسیار زیبا و ارزشمند است؛ متاسفانه بیش از ۶۰ درصد بیمارانی که در لیست پیوند هستند، به دلیل نرسیدن به موقع عضو، جان خود را از دست میدهند؛ هرچه خانوادهها با فرهنگ والای اهدای عضو بیشتر آشنا شوند، این آمار تلخ کاهش یافته و شاهد بازگشت افراد بیشتری به آغوش خانواده و جامعه خواهیم بود.