به گزارش گروه حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، کتاب «مکتب بریلوی؛ تبارشناسی، مبانی و جریانشناسی» تألیف حجتالاسلام والمسلمین دکتر سید مهدی علیزاده موسوی، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب، در حالی در بیست و هفتمین دوره کتاب سال حوزه شایسته تقدیر شناخته شد که بهعنوان یکی از معدود پژوهشهای جامع و میدانی در حوزه تبارشناسی جریانهای مذهبی شبهقاره هند شناخته میشود.
این اثر ارزشمند که حاصل بیش از سه دهه تجربه تحقیقاتی نویسنده در مطالعات تطبیقی مذاهب و تحلیل شبکههای فکری است، به کالبدشکافی جریان فکری بریلوی در مذهب حنفی ـ ماتریدی میپردازد؛ جریانی که در نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی توسط احمدرضا خان بریلوی بنیان نهاده شد و در مدت زمانی کوتاه توانست با جذب اکثریت پیروان در کشورهای هند، پاکستان و بنگلادش، گوی سبقت را از رقبای سرسختی چون مکتب دیوبند برباید.
اهمیت این کتاب در آن است که نویسنده تنها به منابع کتابخانهای بسنده نکرده و با تکیهبر دادههای میدانی، تبیینی جامع از این مکتب ارائه داده است که از یکسو به زیستنامه و شخصیت علمی بنیانگذار آن و بستر تاریخی استعمار انگلستان میپردازد و از سوی دیگر، مبانی فکری عمیق این جریان را در موضوعاتی همچون جایگاه حضرت پیامبر اکرم(ص)، ارادت به حضرات اهلبیت(ع)، ولایت تکوینی و دفاع سرسختانه از سنتهایی مانند توسل، زیارت و بنای بر قبور واکاوی میکند.
دکتر علیزاده موسوی در این پژوهش نشانمیدهد که مکتب بریلوی اساساً در واکنش به انحرافات وهابیت و تندرویهای مکتب دیوبند شکل گرفته و با پیوند زدن میان شریعت و طریقت، تصوف را به متن زندگی اجتماعی مسلمانان شبهقاره بازگردانده است.
کتاب در ساختار منسجم خود، پس از بررسی ریشههای عقیدتی و پیوند میان تصوف و فقه، به جریانشناسی معاصر و پراکندگی جغرافیایی این مکتب در سراسر جهان میپردازد و فعالیتهای مؤسسات بزرگی همچون «دعوت اسلامی» و «منهاجالقرآن» را در آسیا، اروپا، آمریکا و آفریقا تشریح میکند.
یکی از بخشهای حائز اهمیت و متمایز این اثر، بررسی حضور بریلویها در ایران، بهویژه در منطقه بلوچستان و دشتیاری چابهار است که با رویکردی آسیبشناسانه، نسبت این جریان با جمهوری اسلامی ایران و فرصتهای تقریب مذاهب را مورد واکاوی قرار داده است.
این کتاب بهدلیل جامعیت در تحلیل تضادهای بریلویه با وهابیت و اشتراکات معنوی آنان با مذهب شیعه، بهعنوان منبعی مرجع برای پژوهشگران مطالعات اسلامی و فعالان حوزه دیپلماسی فرهنگی شناخته میشود که تصویری واقعبینانه از یک حرکت منطقهای که اکنون به یک قدرت جهانی میانهرو در برابر سلفیگری تبدیل شده است، ترسیم میکند.
در نهایت، این اثر با عبور از مرزهای یک گزارش تاریخی صرف، به تحلیل نقش تصوف در ساختار سیاسی معاصر و کارکردهای اجتماعی مناسکی همچون «عُرس» و «سماع» میپردازد و خواننده را با لایههای پیچیده هویتی در شبهقاره هند آشنا میسازد.
انتهای پیام/+