به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، زندگی انسان میدان پایداری و مقاومت است؛ صحنهای که در آن تیرهای مشکلات از هر سو بهسمت او شلیک میشوند. گاهی این تیرها از جنس ناامیدیاند، گاه از جنس خستگی، ترس یا وسوسهٔ درونی. در چنین میدانی، انسان نیاز به سه سلاح روحی دارد: صبر، ثباتقدم و اتکا به یاری خداوند. این سه مفهوم، که در دعای مؤمنان در سوره بقره آیه ۲۵۰ تجلی یافتهاند، سرّ پیروزی در دشوارترین آزمایشهای زندگی را آشکار میکنند:
«رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَینَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْکَافِرِینَ».
صبر؛ سلاح آرام اما کارساز
صبر در نگاه قرآن تنها تحمل انفعالآمیز نیست. صبر نوعی مقاومت آگاهانه است؛ نیرویی درونی که انسان را از فروپاشی در برابر فشارها بازمیدارد. کسی که صبر دارد، به جای تسلیم شدن در برابر سختیها، از آنها نردبانی برای رشد میسازد.
امتحانات الهی، مشکلات اجتماعی و فشارهای روانی، تیرهای میدان زندگیاند. «افریغ علینا صبراً» در واقع تقاضای الهی برای لبریز شدن از استقامت است؛ یعنی خدایا، صبر را چون جامی بر دل ما بریز تا در برابر سختیها نلغزیم. چنین صبری نه ضعف، بلکه قدرتی پنهان است که با توکل بر خدا معنا میگیرد.
ثباتقدم؛ استمرار حرکت در مسیر حق
در بسیاری از مسیرهای دشوار، انسان تنها با صبر نجات نمییابد؛ او نیازمند ثباتقدم است، یعنی پایداری در تصمیم درست. ممکن است فردی در آغاز راه، با ایمان و انگیزه قدم بگذارد، اما در میانهٔ مسیر دچار تردید شود. ثباتقدم یعنی همان ادامهٔ حرکت مؤمنانه، بدون آنکه سختیها مسیر را تغییر دهند.
قرآن با تأکید بر «وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا» میآموزد که ایمانِ پایدار، ترکیبی از دانش و عمل مداوم است. مؤمن واقعی نهتنها در برابر دشمنان خارجی، بلکه در برابر لغزشهای درونی نیز پایداری نشان میدهد. این پایداری، نشانهٔ بلوغ روحی و اعتماد به سنت الهی است که وعدهٔ یاری را به اهل استقامت داده است.
نصرت الهی؛ وعدهای مشروط به تلاش انسان
سومین بخش از این دعای الهی، «وَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْکَافِرِینَ» است؛ یعنی خدایا ما را یاری کن در برابر آنان که مسیر حق را انکار کردهاند.
قرآن در این بخش، قانون مهمی از سنت الهی را روشن میسازد: پیروزی و یاری خداوند تنها نصیب کسانی میشود که دو شرط نخست را محقق ساختهاند — یعنی صبر و ثباتقدم. نصرت، مزد مقاومت است. خداوند به کسانی که در مسیر ایمان خالصانه گام برمیدارند، نیرویی ماورایی عطا میکند تا از سختترین میدانها عبور کنند. در حقیقت، نصرت الهی نه پاداش نهایی بلکه ادامهٔ راهی است که با صبر و پایداری آغشته شده است.
میدانهای نبرد زندگی
داستان مؤمنان میدان جهاد، تنها روایت یک نبرد تاریخی نیست، بلکه الگویی ماندگار برای همهٔ دورانهاست. امروزه هر انسان درگیر نبردهای خاص خود است؛ نبرد با ناامیدی، وسوسه، سستیِ همت، یا فشارهای اجتماعی. همانگونه که در میدان جنگ، مؤمنان به خدا توکل کردند و با نیایش «رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَینَا صَبْرًا…» روحیه گرفتند، هر انسان میتواند در لحظات بحرانی زندگی، این آیه را زنده کند.
ایمان زبانی کافی نیست؛ ایمانِ عملی، در پایداری و رفتار صبورانه جلوه میکند. شخصیت مؤمن، در لحظهای تعریف میشود که میان ترس و امید، تصمیمی مبتنی بر توکل میگیرد.
تربیت قرآنی؛ انتقال از متن به زیست
در آموزش دینی و قرآنی، تنها خواندن آیه کافی نیست. باید روح پیام درونی آن را به سبک زندگی تبدیل کرد. مربی یا معلم قرآن اگر بتواند مفهوم این سه عنصر را در قالب تجربههای انسانی منتقل کند — مثلاً داستان مؤمنانی که در بحران با صبر و توکل پیروز شدند — درس قرآن از حافظه فراتر میرود و به باور تبدیل میشود.
همچنین، دعوت به گفتوگوی درونی با قرآنآموزان و پرسشهای تعاملی («اگر در شرایط دشوار قرار بگیری، چگونه صبر و پایداریات را حفظ میکنی؟») سبب میشود آیه از متن خشک آموزشی به فرمول زندگی بدل گردد.
جمعبندی
آیهٔ «رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَینَا صَبْرًا…» در حقیقت نقشهٔ راهی است برای زیستن مؤمنانه در جهان پر از چالش. هر جا خوف، شکست یا وسوسهای وجود دارد، سه گام قرآنی راهحل آن است:
۱. صبر آگاهانه؛ کنترل خود در برابر فشار.
۲. ثباتقدم؛ تداوم در مسیر حق.
۳. نصرت الهی؛ اعتماد به وعدهٔ پیروزی معنوی.
اگر این سه در انسان نهادینه شود، زندگی دیگر نبردی فرساینده نیست، بلکه میدان رشد است. در این میدان، مؤمن فاتح است، زیرا درون خود را به خدا سپرده و بیرون از خود را با تلاش تغییر داده است.