به گزارش خبرنگار ایرنا، در شرایطی که بسیاری از کشورها تلاش می‌کنند علم را به ابزار حل مسایل واقعی جامعه تبدیل کنند، فناوری‌های نوین نیز بیش از گذشته از محیط‌های صرفا آزمایشگاهی فاصله گرفته و به متن زندگی مردم نزدیک شده‌اند.

میکرو و نانو فناوری امروز تنها یک حوزه دانشگاهی نیستند، بلکه در سلامت، انرژی، صنعت و محیط‌ زیست نقشی مستقیم ایفا می‌کنند و برگزاری پنجمین کنفرانس ملی میکرو و نانوفناوری فرصتی است برای بررسی پیوند میان علم و نیازهای کشور و همچنین ارزیابی جایگاه ایران در این عرصه رقابت جهانی است تا بار دیگر به اهمیت این علوم پی ببریم.

در همین راستا، خبرنگار ایرنا در گفت‌وگویی با عضو کمیته علمی این کنفرانس و استاد فیزیک در دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) قزوین، به بررسی محورهای نوآورانه، دستاوردها و چالش‌های پیش‌روی این فناوری پرداخته است:

در ادامه پرسش و پاسخ خبرنگار ایرنا با دکتر سمیه احمدی سلطانسرایی را می‌خوانید.

ایرنا. به عنوان عضو کمیته علمی، مهمترین دستاورد علمی یا محور نوآورانه‌ای که امسال در کنفرانس برجسته شده چیست و چه تفاوتی با دوره‌های قبل دارد.

در سال‌های گذشته، بیشتر مقالات ارایه شده عمدتا برروی کشف پدیده‌های جدید در مقیاس نانو یا بهبود خواص مواد در آزمایشگاه متمرکز بود، اما انتظار داریم امسال یک چرخش راهبردی را شاهد باشیم و محور نوآورانه کنفرانس ما، فناوری‌های میکرو/نانو برای رفع نیازهای اساسی کشوراست.

امیدواریم مقالات و طرح‌های کاربردی‌تری که مستقیم از دل چالش‌های صنعت بیرون آمده‌ باشد در این کنفرانس بررسی و ارایه شوند، چراکه میکرو و نانو فناوری دیگر یک رشته مجزا نیست، بلکه به یک زبان مشترک برای همه علوم تبدیل شده است.

همچنین بایستی تمرکز محققین این حوزه بر رویکرد بین‌ رشته‌ای در تحقیقات بیشتر از سال‌های گذشته باشد و انتظار داریم علاوه بر رشته‌های علوم پایه و فنی مهندسی، گروه‌های پزشکی، داروسازی، کشاورزی و حتی دامپزشکی نیز در این کنفرانس مشارکت نمایند.

ایرنا. به نظر شما یافته‌های این کنفرانس چه نسبتی با حل مسایل واقعی کشور مانند سلامت، انرژی یا محیط‌ زیست دارند.

هدف نهایی این کنفرانس دقیقا همین است که یافته‌های علمی از دیوارهای آزمایشگاه‌ها بیرون آمده و به کمک مسایل واقعی کشور بیایند، در گذشته شاید این فاصله زیاد بود، اما امروز خوشبختانه در کنفرانس شاهد پیوند مستحکمی بین فناوری‌های نوین و نیازهای اساسی جامعه هستیم.

اجازه دهید با مثال توضیح دهم، در حوزه سلامت و پزشکی ما شاهد ارایه طرح‌هایی برای ساخت نانوحسگرهای زیستی هستیم که می‌توانند با یک قطره خون، نشانگرهای سرطان را در مراحل بسیار اولیه تشخیص دهند و این یعنی تشخیص زودهنگام، یعنی نجات جان بیماران و کاهش هزینه‌های سرسام‌آور درمان.

ما شاهد ارائه طرح‌هایی برای ساخت نانوحسگرهای زیستی هستیم که می‌توانند با یک قطره خون، نشانگرهای سرطان را در مراحل بسیار اولیه تشخیص دهند.

در حوزه صنعت و انرژی ایران کشوری با منابع عظیم نفت و گاز است، اما چالش‌هایی مانند مصرف بی‌رویه انرژی و فرسودگی تجهیزات را دارد و یکی از دستاوردهای برجسته‌ در این حوزه پوشش‌های پیشرفته برای خطوط لوله نفت و گاز و قطعات توربین‌ها است.

این پوشش‌ها که حاصل کار شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی است، مقاومت تجهیزات در برابر خوردگی و سایش را چند برابر می‌کند و نتیجه‌ این کار به کاهش چشمگیر اتلاف انرژی، افزایش عمر تاسیسات و جلوگیری از خروج ارز برای تعمیرات یا خرید قطعات جدید منجر خواهد شد.

در حوزه آب و محیط زیست، کشور ما با چالش کمبود آب و آلودگی‌های زیست محیطی روبرو است، امروزه استفاده از فناوری‌های نانو در تصفیه آب و پساب از اهمیت ویژه ای برخودار است.

مطالعات نشان می دهند غشاهای نانویی می‌توانند با بازدهی بسیار بالا و مصرف انرژی پایین، آب‌های شور و پساب‌های صنعتی را تصفیه کرده و به چرخه مصرف برگرداند که این یعنی، کمک به حل بحران آب، به ویژه در مناطق صنعتی و حاشیه کویر که باید مورد توجه قرار گیرد.

ایرنا. جایگاه ایران در فناوری نانو و میکرو را در مقایسه با کشورهای پیشرو چگونه ارزیابی می‌کنید و مهمترین مانع پیشرفت چیست.

خوشبختانه، حوزه فناوری نانو و میکرو یکی از معدود حوزه‌های علمی در کشور است که با یک برنامه‌ریزی راهبردی و بلندمدت پیش رفته و امروز می‌توانیم بگوییم که این تلاش‌ها به بار نشسته است.

در شاخص تولید علم، جمهوری اسلامی ایران نه تنها در منطقه بی‌رقیب است، بلکه در سطح جهانی نیز جایگاه ممتازی دارد و براساس آخرین رتبه‌بندی‌های معتبر بین‌المللی که در بهمن‌ماه امسال (فوریه ۲۰۲۶) منتشر شد، ایران در تولید علم نانو و تمرکز بر پیشرفته‌ترین و نوظهورترین شاخه‌های این فناوری، در کنار کشورهای چین، آمریکا، کره جنوبی و هند، رتبه پنجم جهان را به خود اختصاص داد.

ایران در تولید علم نانو و تمرکز بر پیشرفته‌ترین و نوظهورترین شاخه‌های این فناوری رتبه پنجم را دارد./ما تاکنون موفق به ثبت ۱۳ استاندارد بین‌المللی در سازمان ایزو (ISO) شده‌ایم.

یک دستاورد بسیار مهم و تازه که کمتر به آن پرداخته شده، ورود ایران به باشگاه کشورهای تعیین‌کننده در قواعد بین‌المللی است و ما تاکنون موفق به ثبت ۱۳ استاندارد بین‌ المللی در سازمان ایزو (ISO) شده‌ایم.

این دستاورد، ایران را پس از ایالات متحده، کره جنوبی و چین، به عنوان چهارمین کشور فعال جهان در تدوین استانداردهای نانو فناوری معرفی می‌کند و این یعنی حرف ما در تجارت جهانی و تنظیم مقررات این فناوری خریدار دارد، اما با وجود این پیشرفت‌ها، موانعی هم وجود دارد و اگر بخواهم صریح و شفاف مهمترین مانع را نام ببرم، چیزی نیست جز فاصله بین توانایی علمی و تقاضای صنعتی و به تبع آن، محدودیت در تجاری‌سازی و صادرات که کمتر به آن توجه می‌شود.

رقبای بین‌المللی ما سالانه بودجه‌های چند میلیارد دلاری برای تحقیق و توسعه این فناوری اختصاص می‌دهند و در مقابل، بودجه نهاد متولی این حوزه در ایران بسیار محدود است.

این محدودیت باعث می‌شود که بسیاری از طرح‌های خوب و نوآورانه نتوانند از مرحله پایلوت و نمونه آزمایشگاهی عبور کرده و به خط تولید برسند و از سوی دیگر ما محصول با کیفیت تولید می‌کنیم و توانسته‌ایم به کشورهایی مثل اندونزی، چین، هند، سوریه، عراق و ترکیه صادرات داشته باشیم.

همچنین موانع بانکی و انتقال ارز که ناشی از تحریم‌های ناعادلانه است، بزرگترین سد راه توسعه صادرات و رقابت در بازارهای جهانی است و تجار خارجی برای همکاری با ایران تمایل دارند، اما وقتی به بحث تضمین‌های بانکی و انتقال پول می‌رسیم، دچار مشکل می‌شویم.

ما در علم و استانداردسازی حرف اول را می‌زنیم، اکنون نیازمند یک عزم ملی و هماهنگی بین‌ بخشی دولت، بانک مرکزی، صنایع بزرگ و مجموعه علمی کشور هستیم تا موانع بانکی و تجاری برداشته شود و اجازه دهیم این غول علمی از قفس بیرون بیاید و به کمک اقتصاد و اشتغال کشور بیاید.

ایرنا. نقش دانشگاه‌ها و پژوهشگران جوان در این کنفرانس چیست و آیا همایش بستری برای تبدیل ایده‌ها به محصول یا شرکت دانش‌ بنیان فراهم کرده است.

اگر بخواهم نقش دانشگاه‌ها و پژوهشگران جوان را در یک کلمه خلاصه کنم، آن کلمه موتور محرک این کنفرانس است، جوانان تحصیلکرده ما نه تنها شرکت‌کنندگان اصلی هستند بلکه جهت‌دهنده اصلی محورهای علمی کنفرانس نیز به شمار می‌روند.

جوانان تحصیلکرده ما نه تنها شرکت‌کنندگان اصلی هستند، بلکه جهت‌دهنده اصلی محورهای علمی کنفرانس نیز به شمار می‌روند/از مدیران ارشد می‌خواهیم که دیپلماسی فناوری را در اولویت قرار دهند.

کنفرانس ما یک پل ارتباطی بین نسل خلاق دانشگاه و بازار کار است، ما به جوانان نشان می‌دهیم که مسیر موفقیت فقط مهاجرت و کار در شرکت‌های خارجی نیست، اینجا در ایران، با اتکا به علم خود، می‌توانند یک شرکت دانش‌بنیان تاسیس کنند، برای ده‌ها نفر شغل ایجاد کنند و مشکل کشور را حل کنند.

کنفرانس ما بستری برای دیده شدن همین فرصت‌هاست و کارگاه‌های تخصصی که در ادامه کنفرانس برگزار می‌شود، می‌توانند راهکارهای تبدیل ایده‌ها به محصول یا شرکت دانش‌بنیان را فراهم کنند.

ایرنا. اگر بخواهید به عنوان آخرین سوال پیام اصلی این کنفرانس را به سیاست‌گذاران یا مدیران اجرایی منتقل کنید، آن پیام چیست؟

فناوری‌های میکرو و نانو دیگر یک انتخاب لوکس علمی نیستند، بلکه یک الزام راهبردی برای عبور از بحران‌های کشور و رسیدن به توسعه پایدار به شمار می‌روند.

ما در کنفرانس صدها مقاله و ایده می‌بینیم که می‌توانند به طور مستقیم مشکل صنعت آب، برق، نفت و سلامت را حل کنند، اما این ایده‌ها برای تبدیل به محصول، نیازمند یک حامی در صنعت هستند.

از مدیران صنایع می‌خواهیم که مسایل و مشکلات را به دانشگاه منتقل کنند و ریسک سرمایه‌گذاری روی فناوری بومی را بپذیرند، همچنین سیاست گذاران باید از جوانان نخبه حمایت کنند تا ثروت بیافرینند و از مدیران ارشد می‌خواهیم که دیپلماسی فناوری را در اولویت قرار دهند تا راه برای صادرات بیشتر محصولات دانش‌بنیان هموار شود.

پنجمین کنفرانس علمی میکرو و نانوفناوری ۳۰ اردیبهشت ماه سال آینده به میزبانی دانشگاه بین المللی قزوین برگزار می‌شود.