به گزارش خبرنگار سیاست خارجی ایرنا، دبیر شورای عالی امنیت ملی روز سهشنبه ۲۱ بهمن ماه عازم عمان و قطر شد تا در سفری برنامهریزی شده حامل تاکید و تصریح بر سیاست حسنهمجواری و همسایگی جمهوری اسلامی ایران باشد. در این میان همزمان با برخاستن هواپیمای حامل «علی لاریجانی» سیلی از گمانهزنیها درباره اهداف و جزییات این سفرها هم آغاز شد که با توجه به شرایط امروز کشور و منطقه چندان غیر طبیعی به نظر نمیرسید.
ارتشبد «سلطان بن محمد النعمانی» وزیر دفتر سلطنتی عمان، در فرودگاه مسقط به استقبال دبیر شورای عالی امنیت ملی آمد و لاریجانی پس از آن مهمان «هیثم بن طارق» سلطان عمان بود. دیداری سه ساعته و صمیمانه که دو طرف بر مهمترین موضوع مشترک دوجانبه یعنی ضرورت حراست از امنیت منطقه تاکید کردند.
دیدار خبرساز، گفتوگوی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران با «بدر بن حمد البوسعیدی» وزیر امورخارجه عمان بود که تصاویر منشتر شده از این دیدار، گمانههای زیادی درباره انتقال پیامهای مکتوب از سوی مقامات عالی دو کشور را تقویت کرد. لاریجانی پس از این دیدار گفت که در زمینه مسائل اقتصادی بحثهای متنوعی شامل سرمایهگذاری و حل مسائل فیمابین با مقامات عمان داشته است و سلطان این کشور هم مواضع روشن و حمایتی برای گسترش همکاریهای اقتصادی ایران و عمان اعلام کرده است. لاریجانی به سیاق سفرهای پیشن دیگر مقامات ایران، دیداری هم با «محمد عبدالسلام» سخنگوی انصارالله یمن داشت و پس از آن هم در مراسم جشن روز ملی جمهوری اسلامی ایران در مسقط شرکت کرد.
پربار و نویدبخش، توصیف دبیر شورای عالی امنیت ملی از مجموع سفر و دیدارهایش با مقامات عمانی بود که در گفتوگو با شبکه تلویزیونی العالم به آن اشاره کرد و گفت که سفرش به مسقط در چارچوب روابط تاریخی قوی بین ایران و عمان انجام شده و شامل بحث در مورد انتظارات ایران برای افزایش روابط تجاری و همکاریهای توسعهای بین دو کشور و همچنین مشورت و رایزنی در مورد مسائل منطقهای و بینالمللی بود.
صبح روز چهارشنبه ۲۲ بهمن لاریجانی با بدرقه ارتشبد النعمانی مسقط را به مقصد دوم سفر خود؛ دوحه ترک کرد. لاریجانی را در پایتخت قطر هم مورد استقبال مقامات این کشور قرار گرفت و سپس با «شیخ تمیم بن حمد آل ثانی» امیر قطر و پس از آن نیز با «محمد بن عبدالرحمن آل ثانی»، نخستوزیر و وزیر امورخارجه این کشور دیدار و گفتوگو کرد.
گمانهها از حضور لاریجانی در مسقط و دوحه
جنگ منطقهای؛ عنوانی خلاصه اما مهمی است که بسیاری از تحلیلگران منطقهای و بینالمللی به هرگونه درگیری نظامی میان ایران و آمریکا اطلاق میکنند، به این معنا که تنش آغاز شده از سوی ایالات متحده آمریکا که با روانهسازی ناوهای جنگی به خلیجفارس و دریای عمان انجام شده؛ درگیری نظامی ساده و محدودی نخواهد بود و برای ایران درگونه آتشافروزی از سوی واشنگتن به معنای مجوزی برای هدف قرار دادن پایگاههای این کشور در هر نقطهای از منطقه و این هم به معنای تنش نظامی فراگیر در غرب آسیا خواهد بود.
این زنگ خطر اما برای پایتختهای منطقه به قدری بلند و هشداردهنده بود که از همان روزهای تشدید تنش تلاشها برای کاستن و متوقف ساختن آن آغاز شد و در این میان کشورهای مختلف منطقه به ویژه عمان، قطر و ترکیه بیشترین تکاپو را از خود نشان دادند. آغاز دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط عمان با حضور «سیدعباس عراقچی» وزیر امور خارجه ایران و «استیو ویتکاف» فرستاده ویژه رئیسجمهور آمریکا را میتوان یکی از نتایج کوتاهمدت این تلاشهای منطقهای ارزیابی کرد.
با این همه رابطه با منطقه در همه ابعاد و نه فقط موضوع رابطه با آمریکا، نیازمند تبادل نظرهای متعدد در سطوح مختلف است. تبادل نظرهایی که با وجود طرح موضوع مذاکرات اما محور غالب روابط منطقهای و همکاریهای دوجانبه است؛ یعنی همان هدفی که دبیر شورای عالی امنیت ملی از حضور در عمان و قطر پیگیری میکند.
برای نتانیاهو هرگونه توافق دیپلماتیکی حتی اگر در راستای منافع آمریکا هم باشد؛ غیرقابل قبول است چون حیات وی در سیاست رژیم اسرائیل را با خطر مواجه میکند
«اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه روز دوشنبه و در جمع خبرنگاران در توضیح این سفر تصریح کرد که از قبل برنامهریزی شده و در ادامه سفرها و رایزنیهای دبیر شورای عالی امنیت ملی بوده است و پیش از این نیز ایشان به کشورهای منطقه از جمله به روسیه، پاکستان، عربستان و عراق، سفر و با همتایان خود دیدار کرده است. این دیدارها و گفتوگوها در راستای سیاست اصولی جمهوری اسلامی ایران برای تقویت روابط و مناسبات با کشورهای همسایه صورت میگیرد. سیاست حسن همجواری و تقویت همکاریهای منطقهای، یکی از پایههای اصلی سیاست خارجی ماست؛ بنابراین، این سفر را باید در همین چارچوب ارزیابی کرد.
این مهم در آنسوی آبهای خلیجفارس هم مورد تاکید سلطان عمان بوده و هم امیر قطر. خبرگزاری رسمی عمان اعلام کرد که ۲ طرف در دیدار خود بر اهمیت حل اختلافنظرها از راههای مسالمتآمیز جهت برقراری صلح و امنیت در منطقه و جهان تاکید کردند. دیوان امیری قطر هم اعلام کرد که امیر قطر با دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران درباره اوضاع منطقه و تلاشها برای کاهش تنش (در منطقه) گفتگو کرده است.
پیام امنیتی تهران به پایتختهای منطقه و واشنگتن
اهمیت مذاکرات هستهای با آمریکا نباید سایر اولویتهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به ویژه همراهی با کشورهای همسایه را تحتالشعاع خود قرار دهد و این گزاره مهمترین هدف سفر دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران به دوحه و مسقط به ویژه در شرایطی است که «بنیامین نتانیاهو» برای برهم زدن امنیت نهچندان پایدار در خاورمیانه، سراسیمه راهی آمریکا شده است تا در گفتوگو با «دونالد ترامپ» او را برای آتشافروزی جدید در منطقه مجبور سازد. برای نتانیاهو هرگونه توافق دیپلماتیکی حتی اگر در راستای منافع آمریکا هم باشد؛ غیرقابل قبول است چون حیات وی در سیاست رژیم اسرائیل را با خطر مواجه میکند. از این رو برای متقاعدسازی ترامپ از پروندههای اخلاقی بدنامان آمریکایی تا سناریوهای ساخت بمب هستهای در ایران استفاده خواهد کرد.
سابقه متقاعد شدن ترامپ در برابر نتانیاهو در خرداد سال جاری از یک سو سبب شده است که تهران در این زمینه هشدارهای خود به ایالات متحده را تکرار کند و از سوی دیگر آمادگیهای خود در برابر هرگونه سناریو جنگی را افزایش دهد. لاریجانی در پیامی از مسقط به کاخ سفید یادآور شد که اکنون نتانیاهو در راه آمریکا است. آمریکاییها باید عاقلانه بیندیشند و اجازه ندهند او با ژستگرفتن، پیش از پرواز چنین القا کند که «میخواهم بروم و چارچوب مذاکرات هستهای را به آمریکاییها یاد بدهم». آنها باید نسبت به نقش مخرب صهیونیستها هوشیار باشند.
بقائی هم در نشست خبری خود تصریح کرد که طرف مذاکرهکننده ما آمریکاست و این بر عهده این کشور است که تصمیم بگیرد مستقل از فشارها و اعمال نفوذهای مخربی که قطعاً به ضرر منطقه و حتی بدون در نظر گرفتن منافع خود آمریکا است، عمل کند. تا جایی که به ما مربوط میشود، ما تجربههای قبلی را با دقت مدنظر داریم؛ تجربه خردادماه، تجربهای بسیار بدی بود و بر همین اساس، با در نظر داشتن این تجربهها، برای تأمین منافع ملی ایران از طریق دیپلماسی مصمم هستیم.
منطق جمهوری اسلامی ایران بر این مبناست که موضوعات منطقهای در هر حوزه و دستهای باید در منطقه و میان کشورهای منطقه حل و فصل و حتی مورد مذاکره قرار گیردروی دیگر اهمیت سفر دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران به دو پایتخت منطقه در این است که بخشی از گمانههای ادعایی از سوی برخی رسانهها و تحلیلگران را از اعتبار ساقط کند. تحلیلهایی که همزمان با اعلام آغاز دور جدید مذاکرات هستهای میان ایران و آمریکا منتشر و به مبنایی برای هجمه به سیاست ایران در این زمینه تبدیل شد.
استانبول و آنکارا در حالی اواسط ماه جاری به عنوان مکانهای احتمالی مذاکرات ایران و آمریکا از سوی رسانههای عمدتا غربی اعلام شد که تهران هیچ تصمیمی در این زمینه اتخاذ نکرده بود؛ همانگونه که درباره جزییات و نحوه گفتوگو هم شیوهای اعلام نشده بود. تایید مسقط به عنوان مکان مذاکرات و دو جانبه بودن آن (با میانجیگری وزیر خارجه عمان) سبب شد که گروهی ادعا کنند؛ جمهوری اسلامی ایران کشورهای منطقه را از روند گفتوگوها کنار گذاشته است. این ادعا را حضور دبیر شورای عالی امنیت ملی در عمان و قطر از یک سو و تاکید سخنگوی وزارت امور خارجه از سوی دیگر نادرست نشان میدهد.
بقائی در این زمینه ضمن قدردانی از حسن نیت و مساعی جمیله همه کشورهای منطقه و کشورهای همسایه، تصریح کرده بود که هیچ قراری مبنی بر برگزاری این نشست در محلی غیر از عمان نداشتیم. همه کشورهای منطقه که در این روند کمک کرده بودند، آمادگی میزبانی داشتند و ما نیز از آنان تشکر میکنیم و همچنان با همه دوستان منطقهای و همسایگان در ارتباط هستیم.
حضور دبیر شورای عالی امنیت ملی در دو کشور مهم منطقه، در برههای که رژیم اسرائیل و برخی از مقامات آمریکا مدعی هستند که موضوع حضور منطقهای ایران هم باید یکی از محورهای گفتوگوهای تهران و واشنگتن باشد؛ از آن نظر اهمیت دارد که منطق جمهوری اسلامی ایران بر این مبناست که موضوعات منطقهای در هر حوزه و دستهای باید در منطقه و میان کشورهای منطقه حل و فصل و حتی مورد مذاکره قرار گیرد.
به نظر میرسد یکی از مهمترین اهداف این سفر هم رسیدن به چارچوبی برای گفتوگوهای منطقهای برای رسیدن به راهحلی معقول درباره چالشهای موجود میان کشورهای همسایه است. تهران برای گفتوگو درباره تمام نگرانیهای معقول همسایگان خود نه تنها آماده که مشتاق است اما به همان میزان هم مصمم است که این اشتیاق را با کشورهای منطقه و نه قدرتهای فرامنطقهای به اشتراک گذارد.