به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، در پی تحولات یک ماه اخیر و به ویژه اوج‌گیری تنش میان آمریکا و ایران، تحولات هفته‌های اخیر در پرونده نوار غزه و آغاز مرحله دوم آتش‌بس میان رژیم صهیونیستی و حماس به نوعی در حاشیه قرار گرفت.

در حالی که پرونده تبادل اسرا و اجساد رسماً بسته شده، اصرار تل‌آویو بر خلع سلاح حماس و مخالفت قاطع با ایده دولت فلسطین، مذاکرات را به نقطه‌ای بحرانی کشانده است. کانون اصلی این گفتگو، تحلیل ساختار بحث‌برانگیز «شورای صلح» است که اخیراً توسط دونالد ترامپ رونمایی شده؛ نهادی که آشکارا به عنوان جایگزین شورای امنیت سازمان ملل عمل می‌کند و با ریاست مستقیم آمریکا و شروط مالی سنگین برای عضویت کشورهای منطقه، نظم حقوقی بین‌المللی را به چالش کشیده است.

در همین راستا آقایان «سلمان رضوی» و  «منصور براتی» در این نشست، ضمن اشاره به وضعیت فاجعه‌بار انسانی و ورود قطره‌چکانی کمک‌ها به غزه، استدلال می‌کنند که چرا کمیته فلسطینی اداره غزه به ریاست علی شعث، عملاً فاقد قدرت سیاسی است و تنها نقش یک شهرداری بزرگ را ایفا می‌کند. این دو کارشناس تأکید دارند با وجود نقض مکرر آتش‌بس، همه بازیگران اکنون در انتظار انتخابات تابستان پیش‌روی کنست هستند؛ جایی که نظرسنجی‌ها از احتمال شکست نتانیاهو و تغییر معادلات به نفع بازسازی غزه حکایت دارد، هرچند شکاف میان اهداف واشنگتن و تل‌آویو همچنان مانعی جدی بر سر راه ثبات پایدار است.

در ادامه مشروح این میزگرد به حضور مخاطبان خبرگزاری تسنیم تقدیم می‌گردد.

.

تسنیم: بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم. ما در حال حاضر در آستانه اجرایی شدن مرحله دوم آتش‌بس در غزه قرار داریم. اخیراً دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، شورایی را تحت عنوان «شورای صلح در غزه» تشکیل داده است که این اقدام با واکنش‌های متفاوتی در عرصه بین‌المللی مواجه شده است.

برای بررسی ماهیت این شورا، اهداف پشت پرده آن، کارکرد و میزان تأثیرگذاری این شورا بر حل و فصل مسئله غزه، در خدمت دو تن از کارشناسان ارشد مسائل منطقه و به‌ویژه حوزه رژیم صهیونیستی هستیم: جناب آقای دکتر سلمان رضوی و جناب آقای منصور براتی.

اجازه بفرمایید گفتگو را با آقای دکتر رضوی آغاز کنیم. جناب رضوی، لطفاً درباره 100 روز اخیری که از مرحله اول آتش‌بس در غزه می‌گذرد صحبت کنید. تحولات در این صد روز به چه شکلی رقم خورده است؟

سلمان رضوی: بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم. خدمت شما و مخاطبان محترمعرض سلام و ادب دارم. در پاسخ به سوال شما درباره تحولات 100 روز اخیر، باید به چند کلیدواژه و موضوع اصلی اشاره کنم:

.

1. تحویل اسرا و اجساد (موضع اسرائیل): مهم‌ترین موضوعی که به‌ویژه از سمت اسرائیلی‌ها مطرح می‌شد، نهایی شدن تحویل اسرا و اجساد بود. آخرین جسد باقی‌مانده که تحویل آن به دلایل گوناگون به تأخیر افتاده بود، طی همین چند روز اخیر توسط اسرائیلی‌ها دریافت شد. اکنون خود اسرائیلی‌ها اعلام کرده‌اند که نه اسیران زنده و نه جنازه‌ای در نوار غزه باقی نمانده است. این یکی از پرخبرترین موضوعات این دوره بود.

2. خلع سلاح حماس (مانع اصلی): نکته دومی که اسرائیلی‌ها همچنان بر آن تأکید دارند و تا حدی به مانعی برای اجرای مرحله دوم تبدیل شده، بحث «خلع سلاح حماس» است. حرف آن‌ها این است که خواسته و رکن اصلی آتش‌بس، خلع سلاح جنبش حماس است و تا این کار انجام نشود، اقدام دیگری صورت نمی‌گیرد.

به نظر می‌رسد اسرائیلی‌ها تمام توان خود را روی این قضیه متمرکز کرده‌اند تا به بهانه خلع سلاح، سنگ‌اندازی کرده و مانع عملی شدن توافقات شوند. در مقابل، حماس اعلام کرده که این یک مسئله داخلی است و اگر یک دولت یا مسئول فلسطینی مدیریت نوار غزه را بر عهده بگیرد، ما با آن طرف حساب هستیم و این موضوع ربطی به طرف‌های خارجی ندارد.

3. مخالفت با تشکیل دولت فلسطین: نتانیاهو به‌ویژه بر عدم تشکیل دولت فلسطین تأکید دارد. این موضع ریشه در دهه‌های قبل دارد؛ حتی از دوره شارون و بحث عقب‌نشینی از غزه در سال 2005. استدلال نتانیاهو این است که ما عقب‌نشینی از غزه را تجربه کردیم و دیدیم که در 7 اکتبر چه اتفاقی افتاد؛ بنابراین هرگونه تأسیس دولت فلسطینی (چه در غزه و چه در کرانه باختری) به عاقبت مشابهی دچار خواهد شد.

4. نقض آتش‌بس و وضعیت انسانی (موضع فلسطینی‌ها): از سوی فلسطینی‌ها، مهم‌ترین بحث و موضوع مورد نگرانی تداوم نقض آتش‌بس توسط اسرائیل است. در همین روزهای اخیر شاهد حملات پهپادی و توپخانه‌ای بودیم که منجر به شهادت افرادی، از جمله مجری شبکه المنار شد. نکته مهم‌تر، وضعیت اسفناک بیش از دو میلیون فلسطینی ساکن در این باریکه است. طبق آمارها، 70 تا 80 درصد سرپناه‌ها و زیرساخت‌ها از بین رفته است. مردم نه آب شرب کافی دارند و نه لوازم بهداشتی. این وضعیت با توجه به فصل سرما، برف و سیل، شرایط را بحرانی‌تر کرده است؛ چادرهایی که جایگزین خانه‌های تخریب‌شده بودند، دچار آب‌گرفتگی شده‌اند. همچنین اسرائیل برخلاف تعهدات خود بر سر ورود روزانه 600 تا 700 کامیون کمک‌رسانی، مانع‌تراشی می‌کند و کمتر از 50 درصد این میزان وارد غزه می‌شود.

تسنیم: با توجه به صحبت‌های آقای رضوی، برداشت من این است که اصل مرحله دوم آتش‌بس همچنان در هاله‌ای از ابهام است. حال در آستانه همین مرحله، ترامپ «شورای صلح غزه» را تشکیل داده که حتی کشورهای همسو با آمریکا نیز با آن مخالفت کرده‌اند. آقای براتی، ترامپ دقیقاً چه هدفی را از تشکیل این شورا دنبال می‌کند؟ مأموریت آن چیست و چقدر می‌تواند به حل مشکل مردم غزه و فشار بر صهیونیست‌ها برای تسریع خروج از غزه کمک کند؟

منصور براتی: سلام عرض می‌کنم خدمت شما، آقای دکتر رضوی و بینندگان عزیز. همچنین تسلیت می‌گویم به ملت ایران بابت حوادث اخیر. در خصوص «شورای صلح»، اگر بخواهم در یک جمله بگویم، هدف اصلی ترامپ ایجاد یک پلتفرم یا چارچوب جایگزین (آلترناتیو) برای تلاش‌های سازمان ملل است. برخلاف رویه معمول پس از جنگ جهانی دوم که سازمان ملل یا سازمان‌های منطقه‌ای محور صلح‌سازی بودند، ترامپ سعی کرده با دور زدن مرجعیت سازمان ملل، ساختاری کاملاً وابسته به خود ایجاد کند که خودش رئیس کل آن باشد.

.

ما با یک ساختار هرمی و سه سطحی مواجه هستیم:

1. سطح اول (رأس هرم): هیئت‌رئیسه که خود ترامپ رئیس آن است. جارد کوشنر (داماد ترامپ)، برخی اعضای دولت آمریکا و آقای ملادنوف (نماینده سازمان ملل که البته عضویت دارد اما قدرت تصمیم‌گیری کلان دست آمریکاست) در آن حضور دارند. هیچ فرد فلسطینی در این سطح تصمیم‌گیر حضور ندارد و جالب اینکه حضور مستقیم اسرائیلی‌ها هم در این سطح پررنگ نیست، زیرا آمریکایی‌های حاضر (مدل ترامپ) دیدگاه‌هایی بسیار نزدیک و حتی هم‌راستا با صهیونیست‌ها دارند.
2. سطح دوم (همکاری‌های منطقه‌ای): قرار است کشورهای عربی منطقه مثل مصر، قطر و ترکیه در آن حضور داشته باشند. نکته عجیب اینجاست که ترامپ شرط گذاشته هر کشوری که می‌خواهد عضو دائم و تأثیرگذار باشد، باید یک میلیارد دلار به صندوق این مجموعه تزریق کند. عددی عجیب که هنوز کسی با آن موافقت نکرده است.
3. سطح سوم (کمیته اداره غزه): این سطح شامل نقش آفرینی خود فلسطینی‌هاست که ریاست آن بر عهده آقای «علی شعت» (Ali Shaath) است. برای این کمیته حدود 18 نفر معرفی شده‌اند که عمدتاً تکنوکرات‌ها و تجار فلسطینی هستند و گرایش سیاسی خاصی ندارند. وظیفه این‌ها صرفاً اجرایی و شبیه کار شهرداری است (جمع‌آوری زباله، بهداشت، بازگشایی مدارس). این سطح هیچ شأن تصمیم‌گیری سیاسی ندارد.

منتقدان فلسطینی می‌گویند این گروه فقط مجری است. حتی طرح صلح قبلی ترامپ اشاره مبهمی به دولت‌سازی داشت، اما این طرح جدید حتی از الگوی «تشکیلات خودگردان» در کرانه باختری هم ضعیف‌تر است. تشکیلات خودگردان حداقل یک شأن سیاسی و حاکمیتی محدود دارد، اما این شورای جدید فاقد هرگونه قدرت تصمیم‌گیری سیاسی است. هدف از حضور این گروه فلسطینی صرفاً این است که بگویند فلسطینی‌ها در فرایند آینده غزه مشارکت دارند تا اعتراضی شکل نگیرد.

هنوز این طرح اجرا نشده و هیئت اجرایی آقای شعت حتی اجازه ورود به نوار غزه را نیافته‌اند و در کرانه باختری مستقرند. دلیل آن مخالفت اسرائیل است. نتانیاهو اعلام کرده تا زمانی که خلع سلاح حماس انجام نشود، مرحله دوم (بازسازی و پایان جنگ) آغاز نخواهد شد. اگرچه ترامپ شروع مرحله دوم را اعلام کرده، اما برای رسمیت یافتن آن، اسرائیل باید «پایان جنگ» را اعلام کند که فعلاً زیر بار نمی‌رود.

تسنیم:  آقای رضوی، اشاره شد که حتی برخی از متحدان سنتی آمریکا مثل فرانسه و ایتالیا با این شورا و ریاست مادام‌العمر ترامپ بر آن مخالفت کرده‌اند. به نظر شما این شورا اصلاً کارایی خواهد داشت؟ هدف پشت پرده چیست و اسرائیلی‌ها چه نظری دارند؟

سلمان رضوی: ببینید، ترامپ به اعتبار جایگاه ریاست‌جمهوری‌اش این ساختار را ایجاد کرده و برای خودش ریاست مادام‌العمر در نظر گرفته است که البته عملاً محدود به دوران ریاست‌جمهوری‌اش خواهد بود. دریافت «حق عضویت یک میلیارد دلاری» از کشورها برای عضویت در یک شورا، پدیده‌ای عجیب و بی‌سابقه در تاریخ دیپلماسی (حتی در جامعه ملل و سازمان ملل) است.

.

اما سه دلیل اصلی وجود دارد که باعث افزایش تردیدها نسبت به کارآمدی این شورا می شود:

1. موازی‌کاری با شورای امنیت: فرانسه و دیگران معتقدند وقتی شورای امنیت سازمان ملل وظیفه صلح و امنیت را بر عهده دارد، ایجاد یک نهاد موازی با عنوان «شورای صلح» که ادعای کارکرد مشابه دارد، بی‌معناست.
2. عدم اقناع منافع ملی کشورها: بسیار بعید است کشورها بتوانند پارلمان‌ها و نظام‌های خود را قانع کنند که پرداخت یک میلیارد دلار و عضویت در شورایی تحت سیطره آمریکا، منافع ملی‌شان را تأمین می‌کند.
3. عامل اصلی: نتانیاهو: به نظر من، کلید موفقیت یا شکست هر طرحی در این منطقه، توانایی آمریکا در اجبار نتانیاهو است. اگر ترامپ نتواند نتانیاهو را مجبور به پذیرش شرایط صلح کند، این شورا هیچ کارایی نخواهد داشت. تمام موانع فعلی به سنگ‌اندازی‌های نتانیاهو و کابینه‌اش برمی‌گردد.

نتانیاهو استادِ کارشکنی و کوچک کردن توافقات است (از سال 1996 تاکنون). او حتی در زمان شارون با عقب‌نشینی از غزه مخالف بود. الان هم به هزار و یک حیله متوسل می‌شود تا مانع بازسازی و تشکیل دولت فلسطین شود. او در حال حاضر با ایجاد «خط حائل» و تخریب ساختمان‌ها در نوار مرزی، عملاً بخشی از غزه را غیرقابل سکونت می‌کند. تا زمانی که نتانیاهو در قدرت است (حداقل تا انتخابات 6-7 ماه آینده)، امید چندانی به تحول مثبت نیست.

تسنیم: آقای براتی، متوجه شدیم که اسرائیلی‌ها خیلی مایل به اعلام آغاز رسمی مرحله دوم آتش‌بس در غزه نیستند.گروه‌های مقاومت فلسطینی و تشکیلات خودگردان چه واکنشی به این وضعیت دارند؟

منصور براتی: زمانی که مذاکرات آتش‌بس در سپتامبر 2025 نهایی شد، تصور بر این بود که پس از تبادل اسرا، یک مدیریت فلسطینی (احتمالا تکنوکرات) اداره غزه را بر عهده می‌گیرد و بازسازی شروع می‌شود. حماس با این روند موافقت کرد تا رنج مردم کاهش یابد. اما ساختار سه سطحی و عجیب ترامپ، خلاف انتظارات بود. با این حال، گروه‌های مقاومت تاکنون مانع روند عادی‌سازی نشده‌اند. برای مثال، گروه جهاد اسلامی آخرین جسد سرباز اسرائیلی را تحویل داد تا بهانه را از اسرائیل بگیرد (هرچند اسرائیل با یک مانور رسانه‌ای وانمود کرد خودش جسد را پیدا کرده است).

محمود عباس و تشکیلات خودگردان نیز اگرچه راضی نیستند، اما کناری ایستاده‌اند و منتظرند. آن‌ها اصلاحاتی را که آمریکا و اسرائیل خواسته بودند (مثل قطع حقوق خانواده‌های زندانیان فلسطینی) انجام دادند. همچنین عباس دستور داده که حماس حق شرکت در انتخابات شهرداری‌ها را نداشته باشد تا مسیر بازگشت خود به غزه را هموار کند.

اما از سوی دیگر همه بازیگران، از تشکیلات خودگردان تا کشورهای عربی (عربستان و امارات)، منتظر نتیجه انتخابات اسرائیل هستند. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد نتانیاهو فعلاً شکست می‌خورد و اپوزیسیون (احتمالاً به رهبری نفتالی بنت) شانس پیروزی دارد. نتانیاهو حدود 500 هزار رأی کم دارد. اگر تغییری در کابینه اسرائیل رخ دهد، شاید مسیر برای بازگشت تشکیلات خودگردان و تغییر وضعیت هموار شود.

.

تسنیم: آقای رضوی، همزمان با شورای ترامپ، یک «شورای اداری/اجرایی» برای غزه مطرح شده است. مأموریت دقیق این شورای اداری چیست و کشورهای حامی محور مقاومت چه واکنشی به آن دارند؟

سلمان رضوی: این شورا همان‌طور که اشاره شد، یک نهاد اجرایی صرف (مانند شهرداری) است. وظیفه‌اش ساماندهی خرابی‌ها، تأمین آب و برق، بازگشایی مدارس و تأمین مایحتاج اولیه زندگی است؛ یعنی برقراری یک نظم حداقلی خارج از مباحث کلان سیاسی و نظامی.

اولویت اصلی حماس و جهاد اسلامی در حال حاضر، عبور از وضعیت فاجعه‌بار کنونی است. بعد از دو سال بمباران، غزه مخروبه شده است. مقاومت می‌خواهد مردم به سرپناه، آب و غذا برسند. بنابراین، طبیعی است که حماس با فعالیت چنین شورای اداری که هدفش تأمین نیازهای زیستی مردم است، موافقت کند.

کشورهای حامی مقاومت و همچنین کشورهایی مثل قطر و ترکیه نیز از این ایده حمایت می‌کنند، زیرا می‌خواهند فشار از روی مردم برداشته شود. این پذیرش به معنای قبول سلطه سیاسی نیست، بلکه تلاشی برای زنده نگه داشتن مردم غزه و بازگرداندن شرایط به بالای صفر است.

تسنیم:  آقای براتی، با توجه به موانع موجود (کارشکنی اسرائیل، طرح عجیب ترامپ) و تلاش‌های منطقه‌ای،  آیا می‌توان امیدوار بود که این بحران بی‌سابقه غزه به نوعی تمام شود؟ آینده را چطور می‌بینید؟

منصور براتی: مسائل فعلاً متوقف مانده و هر تغییری مشروط به نتایج انتخابات اسرائیل در حدود 5 تا 6 ماه آینده (احتمالاً ژوئن یا ژوئیه 2026) است. نتانیاهو هم‌اکنون با بحران داخلی مواجه است: اختلاف بر سر بودجه 2026 و قانون معافیت خدمت یهودیان حریدی. راست افراطی خواهان تصویب بودجه است، اما حریدی‌ها تهدید کرده‌اند اگر قانون معافیت تصویب نشود، کابینه را منحل می‌کنند. اگر کابینه سقوط کند، انتخابات زودتر برگزار می‌شود.

نتانیاهو ترجیح می‌دهد انتخابات در تابستان (ژوئن/ژوئیه) برگزار شود، زمانی که سکولارها و مخالفانش معمولاً در سفر خارج از کشور هستند و نمی‌توانند رأی بدهند. اگر نتانیاهو پیروز شود، وضعیت کنونی (جمود و بحران) 4 سال دیگر ادامه می‌یابد. اگر شکست بخورد، شاید تغییراتی ایجاد شود.

یک نکته مهم، اختلافات دستور کاری بین کابینه نتانیاهو و تیم ترامپ است. مثلاً اسرائیل مخالف حضور قطر و ترکیه بود، اما ترامپ اصرار بر حضور آن‌ها دارد. یا بحث‌هایی که مقامات آمریکایی می‌گویند آینده غزه ربطی به اسرائیل ندارد و یک «بازی آمریکایی» است. باید دید آیا این شکاف‌ها عمیق می‌شود یا روابط شخصی ترامپ و نتانیاهو روی آن سرپوش می‌گذارد.

تسنیم: آقای رضوی، شما هم جمع‌بندی بفرمایید. آینده کابینه اسرائیل و وضعیت غزه به کجا می‌رسد؟

سلمان رضوی: نکته تکمیلی درباره انتخابات اسرائیل این است که اگر نتانیاهو برود، تنها «مانع شخصی» برداشته می‌شود، اما ساختار ارتش و سیاست‌های کلی رژیم تغییر بنیادین نمی‌کند. چه گانتس بیاید چه بنت، همه از بدنه ارتش یا احزاب راست هستند. شاید نفر بعدی فقط کمی حرف‌شنوی بیشتری از ترامپ داشته باشد و کار را تسهیل کند.

واقعیت این است که تا زمانی که اشغال وجود دارد، مقاومت هم وجود خواهد داشت (چه حماس باشد، چه گروهی دیگر). این کشاکش ادامه خواهد داشت.

طرح شورای صلح تنها در صورتی شانس موفقیت نسبی دارد که بتواند دو طرف را به یک نقطه اقناع برساند:

1. به فلسطینی‌ها نشان دهد که یک خلع سلاح نسبی و پذیرش شورای اجرایی، منجر به بازسازی و کاهش رنج مردم می‌شود.
2. به اسرائیلی‌ها بفهماند که برای خروج از انزوای جهانی و کنترل افکار عمومی غرب، باید اجازه دهند حداقل‌های زندگی در غزه شکل بگیرد.

اگر این اتفاق نیفتد، امید چندانی به تحول مثبت نیست و وضعیت فرسایشی ادامه خواهد یافت.

تسنیم: بسیار سپاسگزارم از جناب آقای دکتر رضوی و جناب آقای براتی که وقت گذاشتید و در این گفتگو شرکت کردید. از شما بینندگان عزیز هم که همراه ما بودید تشکر می‌کنم. سعی کردیم ابعاد مختلف شورای صلح ترامپ و تحولات غزه را بررسی کنیم. خدا یار و نگهدار شما.

انتهای پیام/