مهدی شامحمدی، کارگردان فیلم سینمایی «جانشین» در گفتوگو با خبرنگار فرهنگ دفاعپرس، با اشاره به دشواریهای تولید آثار دفاع مقدس و انتخاب بازیگر در این ژانر اظهار داشت: متأسفانه یک نوع تحریم نانوشته در میان برخی بازیگران نسبت به ایفای نقش در آثار دفاع مقدس وجود دارد. البته این موضوع شامل همه بازیگران نمیشود و بسیاری از بازیگران دغدغهمند و متعهد در این سینما حضور دارند، اما برخی ترجیح میدهند به دلیل شرایط شخصی یا حرفهای در این گونه پروژهها فعالیت نکنند.
وی افزود: خوشبختانه در فیلم جانشین، آرمان درویش نقش اصلی را پذیرفت و شکیب شجره نیز در کنار او حضور داشت. سایر بازیگران از جمله امیر آقایی، هرچند در حال حاضر در جمع ما حضور ندارند، اما نقش مؤثری در قوت بخشیدن به فیلم ایفا کردند. با این حال، نمیتوان انکار کرد که برخی بازیگران از حضور در چنین پروژههایی به دلایل مختلف امتناع میکنند.
شامحمدی با ذکر مثال بدون نام گفت: بارها پیش آمده که بازیگری به من گفته علاقه دارد با من همکاری کند و آثارم را دنبال میکند، اما به دلیل ترس از از دست دادن فرصتهای کاری در سریالهای پلتفرمی، حاضر به حضور در فیلم دفاع مقدس نمیشود. این پرسش برای من جدی است که چرا چنین فضایی شکل گرفته و یک بازیگر به دلیل ایفای نقش در فیلم دفاع مقدس دچار محدودیت میشود.
کارگردان جانشین ادامه داد: گاهی حتی اتفاق بدتری رخ میدهد؛ برخی بازیگران در این آثار حضور پیدا میکنند، اما بعد از آن مسئولیت انتخاب خود را نمیپذیرند و ادعا میکنند با هیچ نهاد یا ارگانی همکاری نداشتهاند. در حالی که حضور آگاهانه در یک پروژه مستلزم پذیرش مسئولیت آن است و طبیعی است که باید پای انتخاب خود بایستند.
وی تصریح کرد: قصد قضاوت کلی درباره جامعه بازیگران را ندارم، چرا که بسیاری از دوستان من در این حوزه انسانهایی شریف، دغدغهمند و متعهد هستند و فشارهای زیادی را تحمل میکنند. اما مشاهده برخی رفتارها، بهویژه زمانی که میبینیم افرادی برای دریافت اقامت یا پاسپورت کشورهای خارجی تعهداتی میدهند که در صورت وقوع جنگ علیه کشور خودشان موضع بگیرند، بسیار تأسفبار است. وقتی چنین مسائلی مطرح میشود، طبیعی است که دیگر نمیتوان انتظار داشت آن فرد نقش یک شهید را ایفا کند. به اعتقاد من، شهید اجازه نمیدهد چنین فردی جای او در فیلم حاضر شود.
شامحمدی درباره انتخاب بازیگر نقش شهید حسین املاکی گفت: این انتخاب را من انجام ندادم، بلکه خود شهید املاکی آرمان درویش را برای ایفای نقش خود انتخاب کرد. من این موضوع را بخشی از سیر و سلوک تولید و روایت آثار دفاع مقدس میدانم. همانطور که در فیلم مجنون و پرداختن به شخصیت شهید زینالدین تجربه کردهام، در جانشین نیز مسیر تولید و انتخاب بازیگران به شکل خاص و طبیعی رقم خورد.
وی افزود: به نظر میرسد برخی شخصیتهای دفاع مقدس خود زمان روایتشان را انتخاب میکنند. سالهاست که برخی همکاران من تلاش میکنند درباره شهید ابراهیم هادی فیلم بسازند، اما این پروژهها هنوز محقق نشده است. درباره برخی شهدای دیگر نیز همین وضعیت وجود دارد؛ انگار تا زمان مناسب و فرد مناسب فرا نرسد، امکان روایت زندگی آنها میسر نمیشود. شاید حکمت این مسأله را ما درک نمیکنیم، اما این اتفاقات در مسیر تولید آثار دفاع مقدس معمول است.
کارگردان جانشین درباره فرآیند پژوهش و نگارش فیلمنامه گفت: در مرحله پژوهش، مواجهه با خانواده شهدا، همرزمان و اسناد موجود، با روایتها و اتفاقاتی روبهرو میشویم که چنان واقعی و عجیباند که بارها به خودم و اطرافیان گفتهام اگر این وقایع را عیناً در فیلم بیاوریم، شاید مخاطب باور نکند. این واقعیات بخشی از جنگ و زندگی قهرمانان گمنام کشور ماست و آنها واقعاً چنین تجربیاتی داشتهاند.
وی ادامه داد: چه در مجنون و چه در جانشین، آنقدر درگیر کاراکترها شدم که گاه چند شب پیاپی خواب جنگ و خواب حسین املاکی را میدیدم و ذهنم همواره مشغول بود. با وجود همه سختیها، خوشحالم که توانستم روایتگر بخشی از زندگی این قهرمانان باشم، کسانی که یادآوری خاطره و نامشان در شرایط امروز جامعه ضروری است.
شامحمدی درباره ارتباط فیلم با مخاطبان گفت: تجربهای که برای مجنون رقم خورد، فراتر از تصور من و نهاد سفارشدهنده بود. با وجود محدودیتها در اکران و مسائل گیشه، مخاطب ارتباط خوبی با اثر برقرار کرد و این برای من بسیار دلگرمکننده بود. بازخوردهای نمایشهای مردمی جانشین نیز امیدوارکننده بوده و نشان میدهد فیلم میتواند در اکران عمومی نیز موفق عمل کند.
وی افزود: تولید این فیلم با دشواریهای بسیاری همراه بود؛ از فیلمبرداری در مناطق کوهستانی با شیبهای تند، سرمای شب و گرمای روز گرفته تا مدیریت تدارکات بیش از ۱۲۰ نفر عوامل، استفاده از ادوات جنگی و شرایط پیچیده تولید، همه اینها کار را بسیار سخت کرده بود، اما نتیجه نهایی نشاندهنده تلاش و همت گروه تولید است و ارزش این سختیها را داشت.
∎