به گزارش مرکز روابط عمومی و اطلاع رسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، آیین اختتامیه چهلوسومین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران با حضور مسعود پزشکیان رئیس جمهور، سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، محسن جوادی معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ، اهالی قلم و اصحاب فرهنگ و دانش امروز یکشنبه (۱۹بهمن) در تالار وحدت برگزار شد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ضمن گرامیداشت ایام دهه مبارک فجر، گفت: ایران با تاریخ هزارانسالهاش با کتاب پیوند خورده است و ما از معدود تمدنهایی هستیم که در یک پیوستگی تمدنی چند هزارساله، هسته معناییمان کتاب بوده است.
وی افزود: برای این مدعا هزاران شاهد میتوان آورد؛ چه ایرانِ پیش از اسلام و چه ایرانِ پس از اسلام.
صالحی با بیان اینکه در فارسی باستان، کتابدار «گنجور» خوانده میشد، تصریحکرد: گنج، جواهر است و کتابدار، صاحب گنجی به نام کتاب و این نامگذاری برای جامعه ای که گنج تمدنی خود را کتاب میداند، معنای خاص خود را دارد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: ایرانیان در تاریخ تمدنی خود در پیش از اسلام (که ماده کتابت محدود و معدود بود) با استفاده از ابزارهای متنوع به کتابت میپرداختند.
وی افزود: در همین راستا "جهشیاری" مورخ قرن چهارم اسلامی، گفته بود: ایرانیان در امر کتابت بهترین بهرهوری را از طبیعت سرزمین خود میبردند؛ سنگنوشتهها، سفالنوشتهها، پوست و چرمنوشتهها و اوراق گیاهی نمونهای از این بهرهوری بودند.
صالحی تصریح کرد: ایرانیان از هر آنچه در طبیعت این سرزمین گرانبار و گرانبها وجود داشته است برای نوشتن استفاده میکردند؛ چراکه "کتابت" جان مایه تمدن ایرانی بود.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: کتابهای ایرانیان پیش از اسلام (گرچه به دلیل قرار گرفتن در معرض تاراجهای گوناگون، امروز کمبهره از آنها هستیم) نیز تاریخ روایتهای خود را دارد؛ هم در کتابهای دینی و مذهبی، هم در کتابهای حکمی، فلسفی و ادبی و هم در کتابهای علوم محض، طبی و غیره.
وی افزود: دانشگاه ارزشمند جندیشاپور بخشی از این تاریخ است که از دوره شاپور اول تا دوره اسلامی و پس از آن، تاریخ بزرگی از کتابت و کتاب دارد.
صالحی تصریح کرد: رد پایِ دایرهالمعارف طبی جندیشاپور «کُناش» (که مجموعهای از معارف پزشکی بود) در کتابهای پزشکی پس از اسلام از جمله آثار رازی و دیگران دیده میشود.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: وقتی رازی در کتابهای طبی خود در «الحاوی» میگوید «قالت الخوز»، منظورش جایی است که دانشمندان پزشکی جندی شاپور همگی بر یک نظر متفق بودهاند و وقتی میگوید «قال الخوزی»، آنجایی است که نظریه خاص یک پزشک مطرح بوده، نه نظریه اجماعی.
وی با بیان اینکه پیش از اسلام، تمدنی سرشار از عشق به کتاب و علاقهمندی به کتاب بودیم، افزود: وقتی اسلام به این سرزمین آمد، بخشی از مهرورزی ایرانیان به اسلام به این دلیل بود که اسلام خود را با «کتاب» معرفی کرد.
صالحی تصریح کرد: در دوره پس از اسلام نیز، همانگونه که بخشی از آن را شهید مطهری در «خدمات متقابل اسلام و ایران» روایت کردهاند، ایرانیان با کتابت و کتاب، تمدن اسلامی را شکوفا کردند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: ایرانیان در همه علوم اسلامی، علوم انسانی و علوم طبیعی با کتابهایی که نوشتند تاریخ تمدن زرین اسلامی را کاشتند و پرورش دادند.
*هویت ملی خود را به نحوی مدیون کتاب هستیم*
وی با بیان اینکه هویت ملی خود را به نحوی مدیون کتاب هستیم، افزود: ایران و ایرانی در طول هزار و اندی سال پس از اسلام، از طریق کتاب هویتیابی و هویتخوانی کرده است؛ شاهنامه، کلیله و دمنه، مثنوی، حافظ، گلستان، بوستان و دهها کتاب دیگر، سرشت ایرانیِ ما را ساختند و پرداختند.
*کتاب همزاد تمدن ایرانی است *
صالحی تصریح کرد: بنابراین آن سخنی که عرض کردم که "کتاب همزاد تمدن ایرانی است" (چه پیش از اسلام و چه پس از اسلام) سخنی به گزاف نیست.
وزیر فرهنگ و ارشاد با بیان اینکه با ظهور انقلاب اسلامی، دوره جدیدی برای زمانه ما آغاز شد، گفت: بارها عرض کردهام که ویژگی انقلاب اسلامی ایران این بود که انقلاب گلوله نبود، انقلاب کلمه بود و چون انقلاب کلمه بود، کتاب در این مسیر بیش از ۴۰ ساله جایگاه خاص خود را پیدا کرد.
وی افزود: از سال ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷ یعنی در ۳۷ سال، مجموع عناوین کتابهایمان حدود ۵۰ هزار عنوان بود؛ اما پس از انقلاب اسلامی تا امروز، بیش از یکونیم میلیون عنوان کتابِ چاپ اول و چاپ مجدد، داشتهایم.
صالحی تصریح کرد: نمیتوان گفت همه این یکونیم میلیون عنوان کتابهای کماثر بودهاند؛ بخش بزرگی از آنها کتابهای مؤثر و مفید هستند و این یکی از دستاوردهای انقلاب اسلامی محسوب میشود.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: افزون بر این، نکات قابل توجه دیگری نیز وجود دارد؛ مثلا در حوزه زنان باید اشاره کنم در دهه اول انقلاب اسلامی، ۸ درصد مؤلفان زن بودند؛ در دهه چهارم، ۲۹ درصد و این رقم اکنون به حدود ۴۰ درصد رسیده است.
وی افزود: اینکه به نوعی به عدالت جنسیتی در تألیف نزدیکتر شدهایم، از دستاوردهای انقلاب اسلامی در حوزه کتاب است.
صالحی تصریح کرد: در حوزه موضوعات نیز چنین روندی دیده میشود؛ در دهه اول انقلاب، ۴ هزار عنوان کتاب در علوم کاربردی (مانند مهندسی) داشتیم و در دهه چهارم، ۸۸ هزار عنوان! با استفاده از این دادهها میتوان مسیری را که انقلاب اسلامی در سالیان گذشته در حوزه کتاب پیموده است ،تحلیل معنایی کرد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: این مسیر بر پهنا و شالوده همان چیزی است که پیش از این عرض کردم: ایران چه پیش از اسلام و چه پس از آن، همزاد کتاب است و انقلاب اسلامی بازگشتی بود به این هسته معنایی.
وی افزود: قصد دارم در پایان سخن، چند نکته را تأکید کنم؛ نخست آن که مؤلفان (که بحمدالله فراوان شدهاند) باید نسبت خود را با مسائل جامعه وثیقتر کنند؛ هم نظامِ حکمرانی نیازمند آن است که با مؤلفان ارتباط برقرار کند و هم خود مؤلفان باید نسبت خود را با نیازهای اجتماعی بالاتر ببرند.
صالحی تصریح کرد: در کشورمان ابرمسئلههای اجتماعی داریم ازجمله همبستگی اجتماعی، هویت ملی و اسلامی و دهها ابرمسئله دیگر؛ اینکه نظام حکمرانی چگونه با مؤلفان ارتباط برقرار کند و از سوی دیگر اینکه مؤلفان در این شرایط ویژه اجتماعی به این ابرمسئلهها و مسائل کاربردی میانی توجه کنند، اهمیتی بنیادین دارد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه به نکته دوم اشاره کرد و گفت: مساله دیگر حوزه "نقد و نقادی" است؛ بارها عرض کردهام که ما با انسداد گفتوگو مواجه هستیم.
وی افزود: جامعهای که فضای آن مونولوگ است، یکسویه سخن میگوید و زمینه گفتوگوهای دوسویه و بینالاذهانی را فراهم نمیکند جامعهای پویا نخواهد شد؛ انسداد گفتوگو، انسداد اجتماعی ایجاد میکند و ما امروز در چنین موقعیت پرمخاطرهای هستیم.
صالحی تصریح کرد: انتظار میرود مؤلفانی که در ذهن خود با مؤلفان پیشین و حاضر گفتوگو میکنند، این گفتوگوها را در فضای عینی نیز رواج دهند و آن را به یک رویه اجتماعی تبدیل کنند.
*لازم است آنچه در درون ایران تولید میشود پژواک بیرونی پیدا کند*
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: نکته سوم، لازم است آنچه در درون ایران تولید میشود پژواک بیرونی پیدا کند چراکه دانش ایرانی باید دریچههای انتشار بیرونی خود را وسیعتر کند.
وی افزود: دانش در فضای جهانی معنا پیدا میکند نه در فضای بسته درونی؛ باید فرصت انتشار و گفتوگوهای جهانی را فراهم کرد تا آنچه مینویسیم، صرفاً در یک جامعه بسته علمیِ ایرانی ردوبدل نشود.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پایان با بیان اینکه برای این نکات و نکات مشابه، میتوان ساعتها سخن گفت، خاطرنشان کرد: آخرین نکته، منزلت و معیشت نویسندگان است که خود مجال سخن بسیار میطلبد.
در این مراسم از برگزیدگان چهلوسومین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران تقدیر شد.
