این پرسشها وقتی به ذهنم خطور کرد که به اتفاق مدیر کل محیط زیست استان یزد، مدیر روابط عمومی و رییس حفاظت محیط زیست شهرستان مهریز در سفری یکروزه به منطقه حفاظت شده کالمند در شهرستان مهریز رفتیم تا این منطقه را از نزدیک مشاهده کنیم.
اما زود پاسخ پرسشم را گرفتم؛ به همت و محبت مدیرکل و محیطبانان مهریزی در محل پاسگاه، دعوت به صرف صبحانه شدیم تا از آنجا سفر اصلی خود به این منطقه را آغاز کنیم و من عکس گرگ را بر روی اتاق زیبا و چشم نواز پاسگاه دیدم؛ یکی از فعالان حوزه محیط بانی که در محل پاسگاه کالمند حضور داشت و به اتفاق ما در حال صرف صبحانه بود در پاسخ به سوالات و نگاههای کنجکاوانه من و همکارم، گفت: آقا مگر گرگها گرسنه نمی شوند؛ مگر قرار است آنها ساندویچ بخورند؟!
کنجکاوی من بیشتر شد و این فعال محیط زیست توضیح داد که در منطقه حفاظت شده کالمند، گرگها هم زندگی می کنند و کسی به آنها کاری ندارد و آنها از طریق شکار همین گونه های موجود در این زیستگاه به زندگی خود ادامه می دهند؛ گرگها باید باشند تا چرخه طبیعت، روزگار عادی خود را سپری کند؛ گرگها هم در حفاظت ما هستند همچون آهوها.
بیشتر مشتاق شدیم تا این طبیعت زیبا را در منطقه حفاظت شده کالمند مشاهده کنیم و لذا صبحانه را زود تمام کردیم و به اتفاق مدیرکل محیط زیست و تیم همراه ایشان به سمت منطقه حرکت کردیم.
وارد یک بیابان به ظاهر برهوت و خالی از سکنه شدیم اما اشتباه می کردیم ؛ آهوها در مکان هایی دورتر از ما در حال جست و خیز بودند و گاهی با چشم عادی و غیر مسلح هم میشد آنها را دید و گاهی هم با دوربین های اداره کل حفاظت محیط زیست آهوها و کلها را دور دستها می دیدیم و لذت می بردیم؛ تبارک الله احسن الخالقین.
در منطقه حفاظت شده کالمند، گرگها هم زندگی می کنند و کسی به آنها کاری ندارد و آنها از طریق شکار همین گونه های موجود در این زیستگاه به زندگی خود ادامه می دهندهمانطور که در حال حرکت در این منطقه منحصر بفرد بودیم مدیر کل محیط زیست هم توضیحات لازم را ارائه میداد و از وضعیت منطقه می گفت؛ از وسعت زیاد آن و تلاش های شبانه روزی محیطبانان و فعالان و همیاران این عرصه برای جلوگیری از تلف شدن و شکار گونههای زبیای این منطقه و برخورد با شکارچیان نامنصف.
به گزارش ایرنا، منطقه حفاظتشده کالمند- بهادران، با وسعت بیش از ۲۳۰ هزار هکتار در جنوب استان یزد، یکی از بکرترین زیستبومهای کویری کشور به شمار میرود؛ این منطقه، میزبان گونههای شاخص حیاتوحش از جمله آهو، کل و بز و گربهسانان است و حفاظت از آن نیازمند حضور شبانهروزی محیطبانانی است که با عشق و تعهد، امنیت زیستگاهها و مسیرهای مهاجرتی حیوانات را تضمین میکنند.
حرکت به سمت کالمند در هوای گرگ و میش
هنوز تازه هوا روشن شده بود که قرارها را با اداره کل حفاظت محیط زیست گذاشتیم و به اتفاق آنها از شهر یزد راهی این منطقه شدیم و آنچه دیدیم فقط زیبایی بود و طبیعت بکر و چشمنوازی که هر چقدر بیشتر میدیدی میلت به ماندن و بیشتر دیدن هم افزایش می یافت.
منطقه حفاظتشده کالمند بهادران در فاصله حدود ۲۰ کیلومتری شهرستان مهریز، ۵۰ کیلومتری بهادران و ۸۰ کیلومتری شهر یزد قرار دارد و ما نخستین بار بود که به این منطقه حفاظتشده سفر میکردیم و پیش از این شنیده بودیم که کالمند- بهادران، یکی از بکرترین و ارزشمندترین زیستبومهای کویری کشور است و حالا داشتیم با چشم خود مشاهده می کردیم.
و ما به رسم ماموریت ذاتی خود، مدام دوربین عکس را در دست می چرخاندیم و از این صحنه های بکر و زیبا، عکس و فیلم می گرفتیم و حواسمان به این بود که هیچ صحنه ای را از دست ندهیم؛ وقتی آهوها را از دور مشاهده می کردیم دوربین را آماده می کردیم و به سمت آنها حرکت می کردیم و راننده هم بر سرعت خودرو می افزود.
منطقه حفاظتشده کالمند- بهادران، با وسعت بیش از ۲۳۰ هزار هکتار در جنوب استان یزد، یکی از بکرترین زیستبومهای کویری کشور به شمار میروددر جاده خاکی که در آن در حال حرکت بودیم مدام به بالا و پایین پرت می شدیم و عکس و فیلم گرفتن سخت بود اما نباید فرصت را از دست می دادیم، آهوها با دیدن ما فرار می کردند و ما هم سعی می کردیم تا آنجا که امکان دارد از آنها عکس و فیلم بگیریم و این صحنه های زیبا را از دست ندهیم.
گاه گاهی خودرو از حرکت می ایستاد و مدیر کل محیط زیست استان ما را دعوت به پیاده شدن و دیدن دستههای آهوها می کرد ؛ اگر با چشم عادی نمی توانستیم ببینیم با دوربین های نزدیک بین می دیدیم و لذت می بردیم و صحنه ها را شکار می کردیم هر چند واقعا کار سختی بود چون آهوها با دیدن ما حتی از فاصله دور، فرار می کردند و این دست و بال ما را میبست.
دویدن تند و سریع آهوها با آن تیپ جذاب و چشم نوازشان، آن چنان لذت بخش بود که به ذهنم آمد که چطور شکارچیان سنگدل برای سود مالی یا خوردن گوشت این بی زبانها، دست به شکار آنها می زنند و این موجودات زیبای خداوند را تلف می کنند.
اگر عشق نباشد نمیتوان در بیابان دوام آورد
در محل پاسگاه کالمند با مرتضی قربانی، فعال و همیار محیطزیست که گفته بود "گرگها قرار نیست ساندویچ بخورند" به گفت و گو نشستیم ، او همیار محیط بان است ، جوانی بسیار چابک و زرنگ به نظر می آمد.
از او در مورد حال و هوای منطقه، احساسش از فعالیت در این عرصه و همچنین برخورد با شکارچیان و سختی های این عرصه پرسیدیم که گفت: محیطبانی فراتر از یک شغل عادی است و نیازمند عشق و تعهد واقعی است.
وی ادامه داد: شرایط اقلیمی سخت، گرما و سرما، و حضور مداوم در مأموریتهای شبانه از جمله مشکلاتی است که محیطبانان با آن روبهرو هستند.
وی افزود: بسیاری از شبها را در کمین سپری میکنیم و فرصتی برای استراحت وجود ندارد؛ حتی در نیمههای شب و گاهی با دریافت یک گزارش، نیروها موظف به حضور و اقدام فوری هستند.
قربانی تأکید کرد: اگر عشق و علاقه به طبیعت و حفاظت از آن نباشد، هیچکس نمیتواند در این مسیر دوام بیاورد؛ حفاظت از محیط زیست شوخی نیست و می توان با دل و جان از آن مراقبت کرد.
حفاظت از ۲۲۹ هزار هکتار عرصه طبیعی نیازمند حضور شبانهروزی محیطبانان است
رییس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان مهریز هم در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با اشاره به گستردگی حوزه مأموریت این اداره گفت: در حال حاضر، حفاظت از منطقهای به وسعت ۲۲۹ هزار هکتار در قالب منطقه حفاظتشده و همچنین عرصههای خارج از مناطق تحت مدیریت در حوزه استحفاظی شهرستان مهریز بر عهده محیطبانان است.
روحالله زارع، با بیان اینکه پاسگاه محیطبانی کالمند یکی از پایگاههای مهم حفاظتی شهرستان مهریز محسوب میشود، اظهار داشت: وظیفه اصلی محیطبانان، حفاظت از حیاتوحش، جلوگیری از تخریب، تصرف و تعرض به عرصههای طبیعی و رسیدگی به تخلفات زیستمحیطی است که این مسئولیت هم در داخل مناطق حفاظتشده و هم در خارج از آن انجام میشود.
وی با اشاره به سختیهای شغل محیطبانی افزود: شغل محیطبانی محدود به ساعت اداری نیست و محیطبانان بهصورت شبانهروزی، بدون تعطیلی و در تمام فصول سال در منطقه حضور دارند.
وی ادامه داد: کوهپیماییهای طولانی، شرایط سخت جغرافیایی، خطرات طبیعی و مواجهه با شکارچیان و متخلفان از جمله دشواریهای این شغل است.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست مهریز ادامه داد: برخورد با افراد سودجو و متخلفانی که به منابع طبیعی و حیاتوحش تعرض میکنند، همواره با خطر درگیری همراه است، اما محیطبانان با وجود همه این مخاطرات، با تعهد و مسئولیتپذیری وظایف خود را انجام میدهند.
زارع با تأکید بر اینکه محیطبانی شغلی مبتنی بر علاقه و عشق به طبیعت است، تصریح کرد: تحمل سختیها و ماندگاری در این حرفه تنها زمانی ممکن است که فرد با علاقه وارد این مسیر شده باشد؛ محیطبانان با وجود همه کمبودها و مشکلات، شبانهروز برای حفظ سرمایههای طبیعی تلاش میکنند.
وی از تلاشها و ایثارگری محیطبانان تقدیر کرد و گفت: لباس سبز محیطبانی نماد تعهد، حفاظت و پاسداری از طبیعت است و همکاران ما با افتخار این مسئولیت خطیر را بر عهده دارند.
ادامه گزارش میدانی خبرنگاران ایرنا
اما گفت و گو با مدیر کل محیط زیست یزد را به نقطهای دیگر موکول کردیم و به حرکت خود ادامه دادیم، سوار بر خودرو این اداره کل شدیم و دوباره وارد نقطه ای دیگر از این منطقه حفاظت شده شدیم و به سمت اتاقک دیده بانی در محلی دیگر از این منطقه رفتیم که بر روی تپهای بلند واقع شده بود و کوههای اطرف آن بسیار زیبا و چشم نواز بود.
به محض پیاده شدن از خودرو با پسر جوانی روبرو شدیم که دوربین به گردن در حال نگهبانی از محیط بود و اجازه نمیداد حتی پشه ای یا هر جنبنده ای از چشمان تیز بینش دور بماند.
مدیرکل محیط زیست توجه ما را به بالاترین نقطه قله ای که روبروی ما قرار داشت جلب کرد تا دسته های "کل " را ببینیم؛ اما با چشمان غیرمسلح امکان پذیر نبود و لذا دوربین را از دست مدیرکل گرفتیم و به نوک قله خیره شدیم؛ دسته های زیبای کل در حال عبور از آن مکان بودند و این صحنه آن چنان جذاب بود که با قلم نمی توان آن را وصف کرد.
شرایط اقلیمی سخت، گرما و سرما، و حضور مداوم در مأموریتهای شبانه از جمله مشکلاتی است که محیطبانان با آن روبهرو هستنددر آن هوای خنک و دلنشین و روی تپه، خوردن چای داغ خالی از لطف نبود، همه یک استکان چای خوردیم و دوباره با دوربین به دل کوهها خیره شدیم و باز بدون دوربین امکان پذیر نبود و دوباره دست به دوربین شدیم و زیبایی های طبیعت خداوندی را با چشم سر و چشم دل دیدیم و به درگاه خدا شکرگذاری کردیم.
حالا وقت صحبت کردن با مدیرکل حفاظت محیط زیست استان یزد بود ، دکتر حسن اکبری، فردی که سالها قبل بعنوان معاون و کارشناس در اداره کل محیط زیست استان یزد مشغول به کار بود و همه خبرهای کارشناسی این حوزه به او ختم میشد، سالهایی را دور از یزد گذرانده بود و حالا بعنوان مدیرکل محیط زیست استان یزد به این دیار بارگشته بود؛ اکبری، فردی تحصیلکرده و بسیار خبره در این حوزه هست، هم محیط را خوب می شناسد و هم بر حوزه کار خود اشراف کامل دارد و از اطلاعات ارزشمندی در حوزه تحت پوشش خود برخوردار است.
کالمند- بهادران، گنجینهای از تنوع زیستی
مدیرکل محیط زیست استان یزد با اشاره به اهمیت منطقه حفاظتشده کالمند- بهادران گفت: این منطقه، قدیمیترین منطقه حفاظتشده استان یزد است که از سال ۱۳۵۴ بهعنوان منطقه شکار ممنوع تحت مدیریت سازمان محیط زیست قرار گرفته و پس از کمتر از ۲ دهه، بهعنوان منطقه حفاظتشده ارتقا یافته است.
اکبری با بیان اینکه مرز اولیه منطقه کالمند بهادران محدودتر از وضعیت فعلی بود، ادامه داد: این منطقه تحت عنوان منطقه حفاظتشده، تحت مدیریت سازمان محیط زیست قرار گرفته، شاخص اصلی انتخاب این منطقه، وجود جمعیتهایی از آهو در مناطق دشتی و همچنین پرندگان با ارزشی مانند هوبره و زاغ بور بوده است.
مدیرکل محیط زیست استان یزد تاکید کرد: آهوی ایرانی از اهمیت بالایی برخوردار است زیرا در گذشته جمعیتهای قابل توجهی از این گونه بیابانی در دشتهای استان یزد و برخی استانهای همجوار زندگی میکردند؛ این گونه و همچنین جبیر بهعنوان یکی از شاخصهای بیابانهای ایران و زیستگاههای دشتی کشور شناخته میشوند،، اما متاسفانه از دهه ۳۰ به بعد، شکار بیرویه، جمعیت آهوی ایرانی را به شدت کاهش داد.
وی ادامه داد: در دهههای ۶۰ و ۷۰ ، توسعه اراضی کشاورزی آبی موجب تغییر و تبدیل زیست آهوی ایرانی شد و مجموع این عوامل باعث گردید تقریبا در اغلب دشت های استان، گونه آهو را از دست بدهیم و در استان های همجوار هم جمعیت این گونه کاهش پیدا کرد.
وی با اشاره به اینکه تنها ۲ زیستگاه مهم آهوی ایرانی در استان اصفهان و منطقه کالمند- بهادران یزد وجود دارد و زیست آنها در بقیه زیستگاهای مرکزی و جنوبی به شدت با کاهش یافته، افزود: در منطقه کالمند- بهادران، جمعیت آهو نوسانات زیادی داشته است ،برخی سالها کاهش جمعیت مشاهده شده و در برخی سالها نیز افزایش مقطعی جمعیت گزارش شده است.
اکبری گفت: آهوی ایرانی به راحتی به مزارع کشاورزی نزدیک میشود که این امر مشکلاتی همچون شکار، زندهگیری و انتقال آلودگی را بهوجود میآورد ، با این حال اکنون نزدیک به یکهزار رأس آهو در این منطقه زندگی میکنند.
مدیرکل محیط زیست استان یزد افزود: منطقه کالمند- بهادران تنها بهخاطر نگهداری جمعیت آهو تحت حفاظت قرار نگرفته است، بلکه نمونهای از اکوسیستمهای طبیعی استان محسوب میشود که تلاش میکنیم آن را بهصورت طبیعی و با کمترین دستکاری برای نسلهای آینده حفظ کنیم.
اکبری اضافه کرد : از مجموع مساحت استان یزد، ۱۱ درصد آن تحت عنوان مناطق چهارگانه حفاظتشده قرار دارد و در این مناطق تلاش میشود که تخریبها، تغییر کاربریها و ساخت و سازها به حداقل برسد و به جز موارد ضروری که بدون انتقال مالکیت، تغییر کاربری صورت می گیرد در بقیه موارد با محدویت جدی قانونی مواجه است.
وی در ادامه گفت: منطقه کالمند بهادران علاوه بر آهوی ایرانی، میزبان جمعیتهای مناسبی از گونههایی مانند کل، بز، گربهسانانی همچون گربه کاراکال و گربه وحشی و همچنین تنوع نسبی از پرندگان و پستانداران است.
وی اضافه کرد: ارتفاعات کوهستان شیرکوه در بخش شمال غربی این منطقه، زیستگاه مناسبی برای گونههای مختلف جانوری از جمله کل بز شناخته میشود.
مدیرکل محیط زیست استان یزد همچنین به حذف برخی گونههای مهم از منطقه کالمند- بهادران اشاره کرد و گفت: گورخر ایرانی که قبل از انقلاب از این منطقه حذف شده بود، با تلاشهایی که از دهه ۷۰ برای تکثیر و احیای آن آغاز شد، امروزه شاهد وجود جمعیتی از این گونه در منطقه حفاظتشده کالمند- بهادران هستیم؛ همچنین اقدامات اصلاحی برای تقویت ژنتیک جمعیت گورخر ایرانی در دست اقدام است.
وی تاکید کرد: منطقه کالمند بهادران نهتنها از جنبه تنوع زیستی دارای اهمیت است، بلکه بهعنوان یک آزمایشگاه طبیعی برای مطالعات علمی، بازدیدها و آموزشهای محیطزیستی نیز کاربرد زیادی دارد.
اکبری تصریح کرد: با شکلگیری حفاظتگاههای خصوصی در اطراف این منطقه، بخش خصوصی توانسته است نقش مهمی در افزایش ضریب حفاظتی منطقه ایفا کند و امنیت زیستگاههای حیاتوحش و مسیرهای مهاجرتی را تأمین کند.
مدیرکل محیط زیست استان یزد گفت: امیدواریم که با ایثارگری محیطبانان و تلاش کارشناسان محیط زیست، این اکوسیستم ارزشمند را در شرایط فعلی برای نسلهای آینده حفظ کنیم.
رفتنی باید رفت
دلمان نمی آمد که برویم و از این محیط مفرح و زیبا دل بکنیم اما هر آمدنی را رفتنیست و این شامل حال ما خبرنگاران هم می شود؛ به اتفاق مدیرکل ، مدیر روابط عمومی خانم حدادیان و راننده زحمتکش از آن تپه زیبا پایین آمدیم و به سمت یزد حرکت کردیم، در بین راه باز هم از مناظر زیبای این منطقه حفاظت شده بهره بردیم و صحبت های مدیر کل محیط زیست را شنیدیم.
روزی به یاد ماندنی را پشت سر گذاشتیم اما آنچه باز به ذهنمان آمد و خاطرمان را ناراحت کرد اینکه چرا برخی افراد سودجود برای منفعت های شخصی و زودگذر خود، دست به شکار گونه های کمیاب طبیعت می زنند؛ با وجود آنکه این افراد در دادگاه محکوم و حتی به زندان منتقل می شوند اما دست از این کار ناپسند بر نمی دارند و حاضرند برای منافع شخصی خود، گونه های زیبا و بینظیر خداوندی را تلف کنند.