به گزارش خبرنگار معارف ایرنا، امروز چهارشنبه ۱۵ بهمن مصادف با ۱۵ شعبان، سالروز ولادت حضرت صاحب الزمان است؛ امامی که انتظارش را می کشیم تا ظهور کند و گستره گیتی را با نسیم عدالتش معطر سازد اما سوال این است که ما برای ظهورش و مقدمات حضورش چه کردهایم. حجتالاسلام مظفر سالاری یکی از منتظرانی است که تلاش کرده تا با نوشتن داستانهای جذاب و زیبا گامی برای ظهور حضرت ولی عصر(عج) بردارد؛ نویسندهای از شهر قنات و قنوت و قناعت، شهر بادگیرها و کاهگلها، شهر یزد.
سالاری ۶۳ ساله از دوران دبستان عضو کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بوده و از سال ۷۱ به مجله سلامبچهها، یکی از نشریات مهم انقلاب اسلامی در حوزه ادبیات کودک پیوست. از سال ۷۳ در مجله پوپک فعالیت داشت و در تمام این مدت به نوشتن داستان، فیلمنامه و نمایش نیز میپرداخت.
نوشتن رمان، پس از ۴۰ سالگی
سالاری درباره سابقه فعالیتهای خود گفت: من از ابتدا تصمیم گرفته بودم که برای قرآن و معصومین کار کنم که اکنون نیز مشغول نوشتن دانشنامه قرآنی نوجوان هستم و تاکنون پنج جلد از آن به چاپ رسیده و این مجموعه به ۱۴ جلد خواهد رسید. این دانشنامه هزار و ۴۰۰ مدخل قرآنی دارد و در جشنواره کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در نخستین دوره ای که بخش کودک و نوجوان در کتاب سال جدا شد، مورد تقدیر قرار گرفت.
وی افزود: من سالها با مجلات کودکان همچون سلام بچهها، پوپک و سنجاقک همکاری داشتم. مسئول داستان ۲ مجله به مدت ۱۰ سال بودم. مسئول کتابخانه تخصصی ادبیات و هنر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم بودم و داستان هم تدریس میکردم اما تصمیم گرفته بودم تا ۴۰ سالگی کتابی از خودم منتشر نکنم. چون دیده بودم بسیاری از افراد بدون این که آمادگی لازم را داشته باشند، به سراغ تولید کتاب میرو ند و با دیدن بازخوردهای آن، پشیمان میشوند. بنابراین من تا ۴۰ سالگی صبر کردم و بعد از آن یک مجموعه داستان برای کانون کار کردم و بعد این رمان را نوشتم.
رمان عاشقانه رویای نیمهشب
صحبت از رمان عاشقانه رویای نیمهشب شد؛ کتابی که در ابتدا با عنوان «نیمهشبی در حله» توسط انتشارات بوستان کتاب قم در سال ۱۳۸۲ انتشار یافت. پس از چندین دفعه تجدید چاپ، رمان برگزیده ششمین دوره کتاب سال ولایت و نامزد کتاب سال جمهوری اسلامی شد. نام این کتاب پس از سالها تجدید چاپ به «رویای نیمهشب» تغییر کرد و انتشارات کتابستان آن را در سال ۱۳۹۵ به چاپ رساند. این رمان داستان دلدادگی جوانی از اهل سنت به دختری شیعه است. شخصیتمحوری داستان که شخصی به نام هاشم است عاشق ریحانه میشود و به دلیل اختلافهای مذهبی که دارند درگیر راه پر پیچ و خمی میشوند.
سالاری درباره قصه نوشتن این رمان گفت: این داستان به سراغ من آمد. چون یک روحانی از مشهد کتابی را به من داد که تشرفات امام زمان(عج) را بر اساس کتاب «عبقری الحسان» در یک کتاب جمعآوری کرده بود. البته این روحانی به مصطفی رحماندوست گفته بود که به دنبال یک نویسنده است که راجع به امام زمان(عج) کار کند و رحماندوست نام من و برخی افراد مثل مجید ملامحمدی را پیشنهاد کرده بود. این روحانی به ما پیشنهاد داد که این تشرفات را مطالعه کنیم و هر کدام ۱۰ تشرف را در قالب داستان بنویسیم.
وی که سابقه رمانهایی همچون «دعبل و زلفا» و «مرا با خودت ببر» را در کارنامه خود دارد، افزود: من ۱۰ تشرف را انتخاب کردم که اولین تشرف مربوط به ابوراجح حمامی بود. بسیار اتفاق می افتد که می خواهید یک داستان کوتاه بنویسید ولی وقتی درباره سوژه و موضوع فکر می کنید و به آن پر و بال می دهید، در واقع میبینید سوژه موردنظر قابلیت یک رمان را دارد و اگر بخواهید آن را بنویسید، از عهده یک داستان کوتاه برنمی آید. اینجا نیز همین اتفاق افتاد.
این نویسنده که قصد دارد یکی دیگر از تشرفات امام زمان(عج) را بنویسند، افزود: این تشرف در ذهن من رشد کرد و برای ابوراجح، یک خانواده در نظر گرفتم؛ شخصیت هاشم و پدربزرگش ابونعیم و خدمتکار منزلش را یادداشت کردم و برای مرجان صغیر که حاکم ناصبی حله بود، همسر و دختری در نظر گرفتم. در نهایت پیشنهاد دادم تا این تشرف را در قالب یک رمان و داستان طولانی بنویسم.
کتابی که رکورد رمان ایرانی را شکست
سالاری برخی از بازخوردهای خوانندگان کتاب را تعریف کرد که چگونه این رمان باعث آشتی برخی افراد با مطالعه شده و یک روزنهای را برای علاقهمندان به نوشتن در حوزه ائمه(ع) ایجاد کرده است. رویای نیمهشب حداقل ۱۳۰ بار تجدیدچاپ شده که در میان رمانهای فارسی رکورددار است و فکر نمیکنم تاکنون رمانی ایرانی صد بار چاپ شده باشد.
وی به خاطرهای از دی ماه سال ۹۵ اشاره کرد و گفت: به همراه جمعی از نویسندگان و شاعران خدمت رهبر معظم انقلاب رسیدیم و یکی از حاضران گله کرد که مردم ما کتاب نمی خوانند و با کتاب قهر کردهاند. من گفتم اگر رمان خوبی نوشته شود، زیبا و جذاب هم باشد و پاسخی به نیازهای واقعی مردم باشد و زیبا چاپ شده و صفحهآرایی و جلد آن زیبایی داشته باشد، در نهایت، خوب تبلیغ و توزیع شود و این چرخه به صورت کامل باشد، مردم حتما از کتاب استقبال میکنند.
سالاری افزود: آن روز یک نسخه از کتاب رویای نیمهشب را که شاید چاپ شصت و پنجم بود، تقدیم رهبر انقلاب کردم و گفتم که شاهد صحبتهایم همین کتاب است که یک رمان دینی است ولی بدون استفاده از هرگونه امکانات و تبلیغ دولتی به این موفقیت رسیده است. رهبر انقلاب هم با لبخندی صحبتهای مرا تایید کردند و در همان جلسه متوجه شدم که ایشان کتاب مرا خوانده بودند و از آن تعریف کردند و گفتند که شما بر اساس یک واقعه تاریخی توانستید با بسط دادن این واقعه، یک داستان زیبا را روایت کنید.
رمانی که باعث آشتی با مطالعه شد
وی از بازخوردهای خوانندگان پس از مطالعه این کتاب سخن گفت که چگونه باعث آشتی برخی افراد با کتاب و کتابخوانی شده است گفت: برخی خوانندگان گفتند این کتاب یکی از جذابترین کتابهایی بوده که تاکنون خوانده بودند. به عنوان نمونه دختری گفته بود من به نماز و روزه و آخرت فکر نمیکردم و وقتی یکی از دوستانم در مدرسه این رمان را به من داد و گفت یک داستان زیبای عاشقانه است، آن را گرفتم و دیدم مباحث دینی هم در آن مطرح شده و درباره امام زمان(عج) هم مطالبی نوشته شده ولی چون داستان آن، مرا جذب کرده بود، آن را مطالعه کردم و الان وجود معنوی امام زمان(عج) را کنار خودم حس می کنم.
سالاری گفت: گاهی با نوشتن کتابهای علمی و مقالات دینی نمیتوانیم با قشر جوان ارتباط برقرار کنیم ولی از طریق یک رمان با چاشنی عشق و طنز و روایت جذاب میتوان ارتباط برقرار کرد. این رمان، تقریبا یک روزنه امید و الگو برای کسانی شده که میخواهند کار مذهبی انجام دهند. اکنون سیل ویرانگر ترجمهها به درد مخاطب ایرانی نمیخورد. بسیاری از افراد اینگونه کتابها را در نمایشگاهها خریداری میکنند که بسیار هم زیبا به چاپ میرسد ولی وقتی مطالعه میکنند، فقط چند صفحه اول آن را میخوانند و چون آنها را جذب نمیکند و با فرهنگ آنها سازگاری ندارد، آن را رها میکنند درحالی که اگر ما خودمان کتابهایی را تولید کنیم که به درد مخاطب بخورد، حتما از آن استقبال خواهند کرد.
رمانی که دردسرساز شد!
وی به بیان چند خاطره از خوانندگان کتاب پرداخت و گفت: در نمایشگاه کتاب تهران یکی از بازدیدکنندگان، نسخهای از رویای نیمهشب را به من داد تا امضا کنم ولی شیرازه کتاب از هم پاشیده بود. به شوخی گفتم «ظاهرا این کتاب زیر خودرو رفته! چرا ورق ورق شده؟» گفت این کتاب میان فامیل و آشنایان گشته و تا جایی که اطلاع دارم ۱۹ نفر مطالعه کردهاند. یک بار نیز زن و شوهری یک نسخه از کتاب را به من دادند تا امضا کنم و نوزادی در آغوش مادر بود. پرسیدم به اسم چه کسی امضا کنم. گفتند به اسم این نوزاد. گفتند از حالا بعضی کتابها را آماده میکنیم که وقتی به سن نوجوانی و جوانی رسید، آنها را مطالعه کند و یکی از کتابهایی که انتخاب کردیم کتاب شماست.
سالاری گفت: آقایی از مشهد زنگ زد و گفت اتفاق عجیبی برای کتاب شما افتاده است. گفت یکی از همکارانم کتاب شما را داد و توصیه کرد که آن را بخوانم و من تصمیم گرفتم قبل از خوابیدن، نگاهی به کتاب بیاندازم ولی وقتی یک فصل از آن را خواندم، دیگر آن را زمین نگذاشتم و تا ساعت سه نصف شب آن را تمام کردم. موقع صبحانه خواستم به دخترم بگویم که این کتاب را بخواند که گفت دیروز در مدرسه یکی از همکلاسهایش سفارش کرده بود آن را بخواند و او هم همان شب تصمیم گرفت فقط چند صفحه از کتاب را بخواند ولی به قدری زیبا بود که تا ساعت چهار صبح کتاب را به پایان رسانده بود. در یک شب پدر و دختری همزمان این رمان را خواندند.
وی افزود: آقایی به من گفت آن چند روزی که همسرش مشغول مطالعه رمان بوده، همه چیز در خانه آنها تعطیل شده بود و آقایان مجبور میشدند آن چند روز را دندان به جگر بگذارند و تحمل کنند. برخی از این آقایان به شوخی گفتند «آیا کار درستی است که قصههای جذاب بنویسی که ما را از زندگی ساقط کند.» من هم گفتم شما هم از همسرانتان انتقام بگیرید. یعنی مشغول مطالعه کتاب شوید و اگر همسرتان سفارش میوه یا نان و مایحتاج خانه را دادند، بگویید تا مطالعه کتاب تمام نشود، دست به سیاه و سفید نمی زنیم.
پاسخ به برخی شبهات دینی
این نویسنده تاکید کرد: خواندن این داستان برای قشر متدین، انقلابی و ولایی خیلی جذاب است. دکتری از اهل سنت این کتاب را خوانده بود و گفته بود مسائل کلامی در این کتاب به صورت منصفانه مطرح شده و یک طرفه نبوده است. در این کتاب بعضی از شبههها را جواب دادیم و به دنبال آن نبودیم که برتری شیعه را بر اهل سنت مطرح کنیم. به عنوان نمونه یک شبهه این است که جمعیت اهل سنت بیشتر است و ما هم باید با آنها همراهی کنیم تا وحدت شکل بگیرد ولی این حرف درستی نیست. باید دید حقیقت چیست و همه باید به دنبال حقیقت باشیم وگرنه حضرت ابراهیم (ع) نیز که به تنهایی با بتپرستان بابل مقابله کرد، باید می گفت تعداد آنان بیشتر است و در مقابل این اکثریت غالب، نباید کاری انجام دهد یا تعداد مسیحیان از مسلمانان بیشتر است. آیا اگر بخواهیم به وحدت جهانی فکر کنیم، باید مسیحی شویم؟ بنابراین گاهی این مباحث را که بین هاشم و ابوراجح در داستان مطرح میشود، بیان کردهایم.
خدا و پیامبر قصهگو
وی از داستان به عنوان یک رسانه فوقالعاده مهم یاد کرد و گفت: شاید به همین دلیل است که یک سوم قرآن را داستان تشکیل میدهد. وقتی خدا میخواهد با انسان سخن بگوید از این رسانه استفاده میکند و تعریفهایی که خدا از داستان و ظرفیتهای آن کرده، معجزه است. مانند آیات ۱۱۱ سوره یوسف یا آیه ۷۶ سوره اعراف یا آیه ۱۲۰ سوره هود که به مواردی اشاره شده است. میفرماید «فاقصص القصص لعلهم یتفکرون» ای پیامبر! این قصهها را برای مردم نقل کن شاید بیاندیشند. قصه باعث میشود تا اندیشه آزاد شود و مردم به دور از تعصبات جاری به حقیقت فکر کنند.
این کارشناس مذهبی افزود: تعبیرهای قرآن درباره داستان عجیب است که از آن به عنوان موعظه و عبرت یاد میکند. اگر امروز از داستاندرمانی و تئاتردرمانی به عنوان دانشهای نوپدید یاد میکنند، هزار و ۴۰۰ سال پیش خداوند به پیامبرش فرمود که این قصهها را نقل کردیم تا دلت آرام بگیرد. یعنی خدا به پیامبرش تسلای خاطر میدهد و از آن اضطراب و احساس نگرانی از عکسالعمل بتپرستان متعصب بیفرهنگ بیسواد در مقابل ندای توحید به پیامبرش آرامش میدهد و در فضیلت داستان همین بس که خداوند در قرآن خودش را قصهگو معرفی میکند و می فرماید «نحن نقص علیک» یا انتظار دارد که پیامبرش هم قصهگو باشد «فاقصص القصص».
حضور امام زمان(عج) را با داستان ثابت کنیم
سالاری گفت: داستان، یکی از ظرفیتهای بزرگ جهانی است که باید از آن استفاده کنیم و معارف دینی به ویژه بحث روز یعنی امام زمان(عج) را با خلق داستانهای زیبا و ترجمه به زبانهای دیگر ترویج کنیم که همه جهان درحال آماده شدن برای حضور آن حضرت است. ما نیز اگر بخواهیم برای امام زمان(عج) کار کنیم، با توجه به این همه تشرفات و ماجراهایی زیبایی که از حضرت نقل شده و ثابت میکند که هرچند آن حضرت ظهور ندارند ولی حضور دارند و نقشآفرینی میکنند، میتوانیم با داستان در این حوزه عمل کنیم.
وی افزود: کتابهای بسیاری درباره امام زمان(عج) منتشر شده که هر کدام به نوعی به بعضی از نیازها پاسخ میدهد ولی جایگاه داستان مهم است و رمانهای جذاب و فاخر، نیاز امروز است و باید در این کتابها به حضور حضرت بسیار پرداخته شود که گرچه آن حضرت ظهور ندارند ولی حضور دارند. برخی میگویند در دنیا حوادث بسیاری رخ میدهد و آمریکا و اسرائیل هر جنایتی را مرتکب میشوند؛ مسلمانان در فشار هستند؛ پدیدههایی مثل داعش را به جان مسلمانان میاندازند و به کشورهای مسلمان حمله میکنند، پس امام زمان(عج) چه میکنند.
سالاری گفت: بنابراین باید بر حضور امام زمان تاکید کنیم و بگوییم که آن حضرت در بسیاری از موارد نقشآفرینی میکنند که مشخص نیست. تقدیر الهی این است که در زمان خودش پا به میدان بگذارند و ظهور کنند. تا آن زمان که دوره غیبت را پشت سر میگذاریم باید مسلمین را به صبر و پایداری توصیه کنیم.
سریال رویای نیمهشب
وی افزود: نهضت فروش کتاب با وجود گرانی کاغذ ادامه دارد و این کتاب همچنان پرفروش است. از طرف دیگر سازمان اوج یک سریال ۲۰ قسمتی بر اساس این رمان ساخته است. بنابراین میتوان این رمان را به زبانهای دیگر به ویژه زبانهای کشورهای شرقی ترجمه کرد.
این پژوهشگر مذهبی ادامه داد: ما باید از حالت تدافعی خارج شویم و با عرضه داستانهای خوب به معرفی امام زمان بپردازیم. بنابراین مجموعههای مهدوی در کنار تمام کارهایی که برای امام زمان(عج) انجام میدهند، به فکر تولید رمانهای فاخر و جذاب، آن هم با زبان جهانی باشند. یعنی امام زمان(عج) در این رمانها به گونهای معرفی شوند تا اگر یک مسیحی یا بودایی که هیچگونه آشنایی با اسلام ندارد، وقتی این رمان را میخواند، بفهمد.
وظیفه نویسندگان مهدوی چیست؟
سالاری گفت: برای معرفی امام زمان(عج) بر اساس تشرفات واقعی که سند درستی هم دارد، باید رمانهای خوبی تولید کنیم ولی در نوشتن این رمانها ۲ کار باید انجام شود. یکی این که نویسنده باید سواد داستانی خوبی داشته باشد و ظرفیتهای داستان را بشناسد و با فنون داستاننویسی آشنا باشد؛ به گونهای که خواننده، کتاب را زمین نگذارد و درحالی که امیدوار است، فکرش این باشد که مقاومت کند تا ظهور شکل بگیرد. کار دیگر این است که محتوای خوبی برای رمان انتخاب شود. نویسنده باید درباره محتوا بررسی کند و اگر زمینه تاریخی دارد و در زمان حال بوده، اطلاعات کاملی را کسب کند و با چینشی صحیح رمان بنویسد.
وی افزود: مشکلی که وجود دارد این است که به طور معمول یا داستان را خوب نمیشناسیم یا محتوایی بکار میگیریم که مناسب نیست. نویسندگان باید به صورت مرتب درباره حضرت مطالعه داشته باشند و مسائل نوپدید و نیازهای جدید و مسائل روز درباره آن حضرت را دنبال کنند. من در رویای نیمهشب مواردی را در این زمینه مدنظر قرار دادهام. به عنوان نمونه راوی داستان را یک جوان اهل سنت قرار دادم که به نظرم حرکت درستی به سوی انصاف است. از اینرو برخی از خوانندگان اهل سنت این کتاب را منصفانه دانسته و گفتند که هدف ما تقریب بوده تا شیعه و سنی با هم وحدت داشته باشند و علیه کسانی که میخواهند اختلاف ایجاد کنند، بایستیم.
این نویسنده ادامه داد: من در طراحی داستان، تشرف ابوراجح یا تشرف اسماعیل هرقلی را از یک تشرف شخصی به یک تشرف اجتماعی تبدیل کردم. یعنی حضرت گاهی به جایی میآیند و مشکل یک نفر را حل میکنند که فقط مشکل یک نفر نیست. امام زمان به بعد اجتماعی این مساله نیز توجه داشتند. یعنی موجی که ایجاد میکند، باعث میشود بسیاری ایمان بیاورند و از حالت تزلزل خارج شوند و به امام زمان امیدوار شوند. همچون تشرف ابوراجح حمامی که اگر چه امام او را شفا دادند ولی موجی که در حله آن زمان ایجاد کردند، سبب شد که تمام توطئههای یک حاکم ناصبی را خنثی کنند که این حاکم ناصبی میخواست بین شیعه و سنی تفرقه بیاندازد و بلایی بر سر شیعیان حله بیاورد.
وی گفت: بهترین کار دنیا این است که داستانی بنویسید که همه آن را بخوانند. رمان خوبی که نوشته میشود قابل تبدیل شدن به فیلم است و همین مساله باعث میشود تا کتاب بیشتر مطرح شود؛ مانند قصههای مجید که با پخش سریال مجید بسیاری به دنبال کتاب آن بودند.