به گزارش ایرنا، یکی از رخدادهای مهم تاریخ معاصر انقلاب اسلامی است که بیش از ۴۷ سال از عمر باشکوه آن می گذرد و رمز اصلی موفقیت این انقلاب نقش آفرینی اقشار مختلف مردم به ویژه دانش آموزان و فرهنگیان است.

بدون تردید نقش و حضور معلمان در مبارزه با پهلوی بسیار چشمگیر و تأثیرگذار بود و آنان با بهره‌گیری از توان فکری صاحبان اندیشه و بهره‌مندی از قدرت استدلال و ابتکار خویش نه ‌تنها توان بالقوۀ دانش‌آموزان را به سوی اهداف و آرمان‌های انقلاب هدایت کردند، بلکه با سلاح کلام و بیان خود سایر اقشار منفعل و منزوی جامعه را به جریان انقلاب علاقه‌مند کرده و سبب فراگیری گفتمان دینی شدند.

جلوه‌های حضور معلمان در عرصه‌های مختلف مبارزه و در طول سال‌های قبل از پیروزی انقلاب اسلامی به اشکال و انواع مختلف نمود پیدا کرد و دانش آموزان به تبعیت از آن‌ها، وارد فعالیت‌های سیاسی علیه رژیم پهلوی شدند و نمود عینی چنین مسئله‌ای حضور فعال دانش‌آموزان در راهپیمایی و تظاهرات علیه رژیم بوده است.

شرکت در مجالس و محافل، بسط ایدئولوژی انقلاب، تنویر تفکر انقلابی، مبارزه با فقر فرهنگی، سوق دادن اذهان به تمدن دینی، مقابله با توطئه‌های فرهنگی، پرهیز دادن جوانان و نوجوانان از جذابیت‌های فرهنگی غرب، تبیین خودباوری در جوانان و نوجوانان، تحلیل اندیشه‌های نویسندگان غرب ستیز و ده‌ها مؤلفۀ دیگر را معلمان انجام می‌دادند.

دانش‌آموزان نیز در انقلاب اسلامی ایران به عنوان یکی از اقشار کلیدی جامعه، بسیار برجسته و تأثیرگذار بود. آنها با فعالیت‌های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی خود، نه تنها به پیش‌برد اهداف انقلاب کمک کردند، بلکه توانستند آگاهی عمومی را افزایش دهند و پیوندهای مستحکمی با سایر اقشار جامعه برقرار کنند.

طبق اطلاعاتی که در جلد دوم «کتاب انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک در خراسان جنوبی» منتشر شده برخی دانش آموزان با انجام اقداماتی کلاس‌های درس را بر هم می‌زدند، بر اساس اسناد خیلی محرمانه ساواک که در این کتاب منتشر شده ، دانش آموزی در کلاس سوم نظری دبیرستان شهرستان بیرجند اول آذر ۱۳۵۷ در ساعت اول درس هنگامی که دبیر مربوطه وارد کلاس می‌شود مبادرت به فرستادن صلوات و سردادن شعار کرده با این کار باعث برهم زدن نظم کلاس و تحریک دانش آموزان شده است.

همچنین بر اساس اسناد منتشر شده در این کتاب برخی از دبیران دانش آموزان را علیه دولت وقت تحریک می کردند و حتی سخنرانی‌هایی علیه شاه و دولت وقت داشته‌اند .

در روزشماری که مقدمه کتاب انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک در خراسان جنوبی به آن پرداخته آمده است که: روز ششم آبان ۵۷ دانش آموزان دبیرستان‌های مختلف، از جمله دبیرستان شوکتی در حالی که تعدادی از دبیران و دانشجویان و کسبه آنان را هدایت و همراهی می‌کردند در خیابان‌های شهر به راهپیمایی پرداختند.

در این تظاهرات تعدادی از تظاهرکنندگان وارد دبستان خدمات دخترانه ۲۵ شهریور شدند و به شکستن شیشه و پایین کشیدن پرچم اقدام کردند نقطه پایانی این راهپیمایی موسسه شوکت الملک بود.

دانش آموزان پرچمداران انقلاب در بیرجند

یکی از شاهدان عینی این تظاهرات که خود از دانش آموزان آن دوران بود در خاطراتش ما را به دبیرستان خزیمه علم برد که اکنون کلینیک فرهنگیان در خیابان طالقانی فعلی شهر بیرجند است و سیر انقلاب بیرجند را در سال ۵۷ از دبیرستان خزیمه علم تا تسخیر ساختمان شهربانی تشریح کرد.

سیدحسین اصغری افزود: اوایل خرداد ۱۳۵۷ بود که وارد کلاس شدیم و روی تخته سیاه نوشته شده بود« زنده باد قیام امام حسین(ع)، یا صاحب الزمان(عج)» یکی از معلمان تا چشمش به تخته سیاه افتاد سریع موضوع را به دفتر مدرسه گزارش داد و همه دانش آموزان آن کلاس که حدود ۴۵ نفر بودند احضار شدند؛ تک به تک بازجویی شدیم و با تهدید به اخراج از مدرسه خواستند که شعار نویس را معرفی کنیم اما هیچ کدام از دانش آموزان حرفی نزدند و بعدها فهمیدیم این شعار را «سلطان پور» نوشته است.

وی یادآور شد: مهر ۵۷ رسید و مدارس مجدد بازگشایی شد، هفتم مهر بود که خبر رسید دانش آموزان دبیرستان شهرستانی به خیابان ریخته‌اند و شعار می‌دهند.

اصغری گفت: این اولین تظاهرات دانش آموزی شهر بیرجند بود که جمعی از دانش آموزان هنرستان کوروش سابق ( کار و دانش امام خمینی فعلی) هم به آنها پیوستند و جلودار این دانش آموزان سیدعلی اسلامی بود که بعدها شهید شد.

وی افزود: این دانش آموزان از خیابان کشمان (طالقانی فعلی) به سمت میدان کوروش( ابوذر فعلی) در حرکت بودند و شعار می‌دادند که عده‌ای با چوب و باتوم آنها را متفرق کردند.

این مبارزه انقلابی در بیرجند بیان کرد: آن روز ماموران رژیم با حمله به مردم ۱۲ نفر از انقلابیون بیرجند همچون غلامرضا شریفی پناه، رضا عرفانی، حجت الاسلام واحدی، حسن شهپر و حسینی را دستگیر کردند که اغلب از معلمان آن زمان بودند.

وی یادآور شد: ۱۷ دی نیز چون سالروز کشف حجاب بود، قبل از انقلاب در تقویم شاهنشاهی روز زن نام داشت در این روز جمعی از بانوان دست به تظاهرات زدند لذا در این تظاهرات که از مقابل مسجد آیت الله آیتی شروع شد، دانش آموزان مدارس دخترانه خدیجه علم، دبیرستان عبدالعلی بیرجندی، راهنمایی چهارم آبان و مدرسه راهنمایی اروندرود و جمعی دیگر از بانوان شرکت داشتند.

اصغری اظهار کرد: بهمن ۵۷ با وفات پیامبر اسلام (ص) مصادف شده بود. اتفاقات ۲ روز پیش در بیرجند باعث شد که هفتم بهمن خیابان‌هایی که همیشه محل وعده‌ معترضان به رژیم شاه بود از همه روزها شلوغ تر شود چرا که عده زیادی از روستاهای اطراف نیز خود را به شهر رسانده بودند تا آخرین فریادهای خشم خود را بر سر رژیم ستمشاهی فرود آورند.

وی ادامه داد: راهپیمایی مردم از مسجد جامع پایین‌شهر آغاز شد و به سمت خیابان فرح ادامه یافت. مأموران مسلح آماده تیراندازی اما علما جلودار مردم بودند، آیت الله نابغ آیتی، آیت الله ربانی، حجت‌الاسلام شهاب و حاج آقای عبداللهی در صف اول حضور داشتند.

این دانش آموز مبارزه دهه ۵۰ گفت: من و جمعی از دوستان مسئولیت انتظامات تظاهرات به عهده داشتیم از همین رو زودتر خود را به نزدیکی مرکز ژاندارمری ( مخابرات فعلی) رساندم، تمام نیروهای ژاندارمری در پشت بام ساختمان آماده تیراندازی بودند که صدای شعار دادن جمعیت بلند شد، بسیار کوبنده می‌گفتند «بگو مرگ بر شاه» در همین حین یکی از نیروهای ژاندارمری نزدم آمد و خواست تا میان جمعیت بروم و بخواهم که شعار مرگ بر شاه ندهند وگرنه تیرباران می‌شوند.

وی بیان کرد: در حالی که پیغام این سرهنگ را به جلودار جمعیت رساندم دوباره شعار حجت‌الاسلام واحدی مبنی بر «بگو مرگ بر شاه» بیرجند را لرزاند. همین لحظه بود که تیراندازی نیروهای ژاندارمری به سمت جمعیت آغاز شد که در این تیراندازی‌ها «علی سندروس» از دانش آموزان بیرجندی به‌شدت مجروح شد و قبل از رسیدن به بیمارستان به شهادت رسید.

اصغری گفت: در این زمان جمعیت متفرق شدند عده ای به سمت میدان کورش برگشتند، بعضی از افراد به خانه‌های مردم پناه بردند اما جمعیتی همچنان به سمت میدان شهدا یا نزاری سابق حرکت کردند که در این هنگام نیروهای ارتش هم حمله کردند.

وی یادآور شد: بالاتر از ساختمان ژاندارمری جوان ۱۷ ساله‌ای به نام "محمود سورگی" که او هم جزو تظاهرکنندگان بود به همراه برادرش و جمعی از مردم در خرابه‌ای کنار میدان حکیم نزاری پناه گرفته بودند که توسط ماموران دستگیر شد و مورد اصابت ضربات شدید سر نیزه و قنداق تفنگ قرار گرفت.

وی ادامه داد: محمود در همین حال ناجوانمردانه با شلیک گلوله به شهادت رسید و خون دیگری در خیابان‌های بیرجند ریخته شد، پس از آن نیروهای رژیم برای متفرق کردن مردمی که در فاصله میدان حکیم نزاری تا میدان ۶ بهمن (میدان امام فعلی) بودند، اقدام به پرتاب گاز اشک‌آور کردند.

شور روستاییان با شعارنویسی زغالی

یکی دیگر از فعالان انقلابی بیرجند هم سال ۵۷ در مدرسه راهنمایی تدیّن خیابان ۱۷ شهریور بیرجند محصل بود گفت: اولین اقدامی که دانش آموزان در شروع فعالیت‌های انقلابی انجام می‌دادند پایین کشیدن عکس شاه از دیوار کلاس‌ها و دفتر مدرسه بود.

حاج محمد حسین محمودآبادی افزود: از طریق اعلامیه‌ای که مخفیانه در مدرسه توزیع می‌شد بسیاری از مسایل روز را متوجه می‌شدیم و گوش به فرمان امام خمینی(ره) بودیم.

وی با اشاره به شروع تظاهرات سال ۵۷ در بیرجند ادامه داد: شهید شریفی پناه که از فرهنگیان آن زمان بود در برخی مساجد سخنرانی می‌کرد و ما در این مراسم‌ شرکت می‌کردیم که در شناخت شخصیت و اندیشه امام، این سخنان خیلی موثر بود.

محمودآبادی با بیان اینکه پنجشنبه‌ها بعد از تعطیل شدن مدرسه به روستای محل زندگی پدر و مادر می‌رفتم ، گفت: آموخته‌های سیاسی که از این سخنرانی‌ها کسب می‌کردم را در روستا با جوانان و نوجوانان در میان گذاشته و روزهای جمعه به همراه حدود ۴۰ نفر از اهالی روستا تظاهرات راه می‌انداختیم و به روستاهای مجاور می‌رفتیم تا آنها را هم با خود همراه کنیم.

این دانش آموز دهه ۵۰ یادآور شد: در تظاهرات‌هایی که در روستا راه می‌انداختیم روی پلاکاردهایی با زغال شعار انقلابی می نوشتیم که یکی از آن شعار ها این بود: « سکوت هر مسلمان خیانت است به اسلام».

محمودآبادی گفت: هسته اصلی تحرکات دانش آموزی شهر بیرجند، مدرسه‌ای در خیابان جمهوری که الان چمران نام دارد، قرار داشت و هر چند وقت از آن مدرسه برنامه تظاهرات و سخنرانی‌ها به ما می‌رسید که سعی می‌کردیم در این برنامه‌ها شرکت کنیم.

وی با تاکید بر اینکه آن زمان هیچ ترسی از کشته شدن در تظاهرات نداشتیم ، ادامه داد: هیجان نوجوانی و تعصبی که برای کشور خود داشتیم باعث می‌شد که شور انقلابی در ما بیشتر شود.

سن کم شجاعت زیاد

یکی دیگر از دانش آموزان دهه ۵۰ نیز گفت: تقریباً هر روز مدرسه روستا را تعطیل می‌کردیم، درس برایمان مهم بود، اما احساس می‌کردیم وظیفه مهم‌تری داریم لذا با هر وسیله‌ای که می‌شد؛ گاهی پیاده، گاهی با وانت یا اتوبوس‌های عبوری، خودمان را به شهر بیرجند می‌رساندیم تا در تظاهرات شرکت کنیم.

محمد خراشادی‌زاده افزود: سن‌وسال‌مان کم بود، اما ترسی نداشتیم، وقتی به جمعیت می‌رسیدیم و شعارها را می‌شنیدیم، خستگی راه از تن‌مان بیرون می‌رفت، خانواده‌ها هم با وجود نگرانی، مانع ما نمی‌شدند چون می‌دانستند این حرکت، یک خواست عمومی است.

این دانش‌آموز انقلابی با بیان اینکه حضور نوجوانان در راهپیمایی‌ها تأثیر زیادی بر فضای شهر داشت، بیان کرد: مردم وقتی ما را با لباس مدرسه در صف اول تظاهرات می‌دیدند، دلگرم‌تر می‌شدند، احساس می‌کردیم بخشی از یک اتفاق بزرگ تاریخی هستیم.

موج انقلاب در کلاس‌های درس

در همین خصوص یکی از معلمان باسابقه بیرجند که سال‌های منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی در مدارس این شهر تدریس می‌کرد، در گفت‌وگو با گزارشگر ایرنا ضمن اشاره به نقش پررنگ دانش‌آموزان گفت:دانش‌آموزان آن دوران فقط شنونده حوادث نبودند، بلکه خودشان در متن ماجرا قرار داشتند. شور انقلابی در کلاس‌های درس موج می‌زد و ما این انگیزه را به‌وضوح احساس می‌کردیم.

سیدحسین فاطمی با بیان اینکه مدارس به یکی از کانون‌های انتقال اخبار انقلاب تبدیل شده بود، افزود: هر روز دانش‌آموزان با خبرهای تازه‌ای از راهپیمایی‌ها و اعلامیه‌ها به مدرسه می‌آمدند. گاهی کلاس عملاً به جلسه تحلیل اوضاع کشور تبدیل می‌شد، هرچند مجبور بودیم مراقب فضای امنیتی هم باشیم.

وی با اشاره به تعطیلی‌ مدارس در آن دوران ادامه داد: بسیاری از تعطیلی‌ها خودجوش بود لذا دانش‌آموزان تصمیم می‌گرفتند در تظاهرات شرکت کنند و ما می‌دانستیم جلوگیری از آن‌ها ممکن نیست، حتی برخی از معلمان، در کنار دانش‌آموزان، در راهپیمایی‌ها حضور پیدا می‌کردند.

این معلم بازنشسته تأکید کرد: آنچه بیش از همه ما را تحت تأثیر قرار می‌داد، شجاعت و آگاهی دانش‌آموزان بود، با وجود سن کم، به‌خوبی می‌دانستند برای چه به خیابان می‌آیند و چه هدفی را دنبال می‌کنند از همین رو شهیدان سندروس ، سورگی و خاکشور دانش آموزانی بودند که در میان جمعیت تظاهرات کننده شعار می‌دادند و از سوی نیروهای شهربانی تیرباران شدند.

وی یادآور شد: دانش‌آموزان خراسان جنوبی نشان دادند که مدرسه فقط محل درس خواندن نیست، بلکه می‌تواند پایگاهی برای تربیت انسان‌های مسئول و آگاه باشد؛ نقشی که در پیروزی انقلاب اسلامی به‌خوبی نمایان شد.

محمدتقی خاک‌شور، شهید علی سندروس و شهید محمود سورگی از شهدای دانش آموزان دوران انقلاب اسلامی در شهر بیرجند هستند که همزمان با تظاهرات مردمی علیه رژیم ستمگر پهلوی با تیر نیروهای حکومتی به شهادت رسیدند.

خانواده شهدا توانستند در شرایط امنیتی پیکرهای فرزندان شهیدشان را از بیمارستان تحویل بگیرند و با اینکه نیروهای شهربانی تاکید کرده بودند اجازه مراسم تشییع رسمی ندارند اما با فشاری که علما و مردم وارد کردند بزرگترین تشییع جنازه شهدای بیرجند برگزار شد.

۳۶ هزار شهید دانش آموز در کشور ، ۴۰۰ شهید در خراسان جنوبی و ۱۰۰ دانش‌آموز شهید در بیرجند تقدیم اسلام و انقلاب شده است.