سارا طاهریخبرنگار
ششمین اجلاسیه ملی هیئت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره روز گذشته به میزبانی فرهنگستان علوم برگزار شد. اجلاسیهای که در آن عملکرد هیئت حمایت و فرایند، چالشها و توسعه گفتمان نظریهپردازی بهعنوان محورهای اصلی موردتوجه قرار گرفت و البته از 21 استاد برگزیده صاحب نظریه و برترین کمیتههای دستگاهی تقدیر شد. دانشگاه آزاد اسلامی نیز بهعنوان یکی از مجموعههای برتر در زمینه کرسیها معرفی شد. آیتالله علیاکبر رشاد، رئیس هیئت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره در این اجلاسیه به تشریح وضعیت هیئت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی پرداخت و با قدردانی از همکاران و همراهان این مجموعه گفت: «این هیئت با حداقل نیروی انسانی و امکانات اداری اداره میشود و عملاً بر پایه همت، همراهی و پشتیبانی استادان و نخبگان سراسر کشور پیش رفته است.» او هیئت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، تنها اقدام رسمی و ساختارمند کشور در پاسخ عملی به پیام راهبردی رهبر معظم انقلاب درباره آزاداندیشی و تولید علم معرفی کرد و افزود: «این هیئت طی بیش از دو دهه فعالیت، زمینه برگزاری حدود 10 هزار کرسی ترویجی، نظریهپردازی و مناظره را در سراسر کشور فراهم کرده که این امر نشاندهنده وقوع یک تحول واقعی در فضای علمی کشور است.» رشاد با یادآوری نقش شهید محمدمهدی طهرانچی، رئیس فقید دانشگاه آزاد از اقدام مؤثر وی در راهاندازی سامانه الکترونیکی کرسیهای نظریهپردازی قدردانی کرد و گفت: «این سامانه، یکی از نیازهای اساسی هیئت بود که با حمایت شهید طهرانچی محقق شد و گامی مهم در ساماندهی و تسهیل ارتباطات علمی به شمار میرود.»
«فرهیختگان» در ادامه با سیدمحمود هاشمی، معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه به گفتوگو نشسته و عملکرد این مجموعه را در حوزه کرسیها مورد بررسی قرار داده که مشروح آن را در ادامه از نظر میگذرانید.
دیروز برگزیدگان اجلاسیه ملی هیئت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره معرفی شدند و دانشگاه آزاد بهعنوان برترین دانشگاه در برگزاری کرسیهای آزاداندیشی انتخاب شد. علت این انتخاب چه بود؟
دانشگاه آزاد در سطح مجموعههای آموزش عالی که کمیته دستگاهی نظریهپردازی داشته، از بدو تأسیس تاکنون بیشترین کرسیهای ترویجی را برگزار کرده است. یکی از دلایلی که دانشگاه آزاد بهعنوان دستگاه برتر انتخاب شد، برگزاری و تلاش مستمر برای کرسیهای نظریهپردازی و بهویژه کرسیهای ترویجی بوده است. تقریباً از سال ۱۳۹۷ تاکنون بیش از ۱۸۰۰ کرسی علمیترویجی توسط اعضای هیئتعلمی و بیش از ۲۰۰۰ کرسی ترویجی توسط دانشجویان دوره دکتری برگزار شده است. در کشور، دانشگاه آزاد بافاصله معناداری در صدر برگزاری کرسیهای ترویجی در نظام آموزش عالی قرار دارد. در حوزه کرسیهای نظریهپردازی نیز تقریباً ۱۲ نظریه در مرحله اتمام است و امیدواریم بتوانیم متناسب با نیازهای کشور و مسائل و مشکلات ملی، نظریههای کاربردی تولید کنیم. امروز اعضای کمیته دستگاهی نظریهپردازی دانشگاه آزاد با حکم دکتر رنجبر رئیس دانشگاه آزاد منصوب شدند و انشاءالله باقوت بیشتری بحث کرسیهای نظریهپردازی را با اولویت دنبال خواهیم کرد. یکی از محورهای مهم، نقد نظریههای غربی است و امیدواریم با برنامهریزی انجام شده، دانشگاه آزاد همچنان در صدر برگزاری کرسیهای نظریهپردازی باقی بماند.
با توجه به تغییراتی که در معاونت علومانسانی شاهد بودیم، چه برنامهریزی خاصی در حوزه نظریهپردازی صورت گرفته است؟
یکی از برنامههای اصلی حوزه معاونت علومانسانی، توجه ویژه به کرسیهای نظریهپردازی، نقد و نوآوری است. این تکلیف برای همه مجموعههای دانشگاهی وجود دارد که به حوزههای نظریهپردازی ورود کنند، بهویژه استادانی که دارای درجه استاد تمامی یا دانشیاری هستند. در این یکی، دوماه گذشته با برنامهریزی انجام شده، این موضوع دنبال شده و تمرکز بر نقد نظریههای غالباً تقلیدی و غربی است. هدف، تولید نظریههای جدید ناظر به نیاز کشور با سه مقوله روزآمدی، کارآمدی و بومیسازی است.
مسیر پیش روی معاونت علومانسانی و هنر دانشگاه در این حوزه چیست؟
بهصورت روشن اولویت ما برگزاری کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره است و پس از آن کرسیهای ترویجی. سازوکارهایی برای آسیبشناسی ایجاد کردهایم که در اولین جلسه کمیته دستگاهی ارائه خواهد شد و نهایتاً به چهارچوبی برای حمایت از نظریههایی که مسائل کشور را حل میکنند، خواهیم رسید. این شامل ایجاد مشوقها و انگیزانندههایی برای اعضای هیئتعلمی و نخبگان است تا به سمت نظریهپردازی حرکت کنند.
یکی از پرسشهای مطرح در حوزه آسیبشناسی نظریهپردازی، کمبودن تعداد نظریهها و کرسیها در فضای دانشگاهی است. به نظر شما دلایل این موضوع چیست و چگونه میتوان به این فضا رونق داد؟
آسیبشناسیهای انجامشده نشان میدهد یکی از دلایل اصلی، آشنا نبودن بخشی از استادان با میدان نظریهپردازی است. در این زمینه نیاز به توانمندسازی استادان در حوزه نظریهپردازی، نقد و مناظره وجود دارد؛ آن هم ناظر به مسائل روز و موضوعاتی که بتوانند بروز و ظهور عینی در جامعه داشته باشند. این یکی از آسیبهای شناسایی شده است. دلیل دیگر، ضرورت ایجاد سازوکارهای انگیزشی مؤثر برای تحریک استادان و نخبگان به فعالیت در حوزه تولید نظریه، نقد نظریهها و نوآوری است، همچنین سادهسازی فرایندها از جمله موارد مهمی است که شناسایی شده؛ بهگونهای که استادان بتوانند در یک بازه زمانی کوتاه، نظریه موردنظر خود را تدوین و مراحل اجرایی آن را طی کنند. هرچه این فرایندها سادهتر شود، انگیزه و مشارکت استادان افزایش خواهد یافت.
وضعیت حمایت از استادان در این حوزه چگونه بوده و چه اقداماتی برای توانمندسازی استادان در این مسیر انجام شده است؟
ما استادان مستعد در سطح استانها را شناسایی کردهایم تا دورههای توانمندسازی برای برگزاری کرسیها برگزار شود و استادان با سازوکارها و ابزارهای نظریهپردازی مجهزتر شوند. یکی از افتخارهای دانشگاه آزاد که امروز در همین راستا از رئیس فقید دانشگاه آزاد نیز قدردانی شد، این است که دانشگاه کمک میکند فرایند نظریهپردازی و برگزاری کرسیها را بهصورت هوشمند و سامانهای حمایت شود و این پروژه در مراحل نهایی خود قرار دارد و دانشگاه آزاد از آن پشتیبانی میکند. در سال ۱۳۹۷ بخشنامهای صادر شده که بر اساس آن، حمایتهایی در ازای برگزاری کرسیهای ترویجی، نظریهپردازی، نقد و نوآوری در نظر گرفته شده است. در حال حاضر این حمایتها در حال بهروزرسانی است و یکی از برنامههای جدی معاونت محسوب میشود که آسیبشناسی شده بتوانیم ارتقا دهیم. همچنین علاوه بر حمایتهای مادی، امتیازهای معنوی نیز در دستور کار قرار دارد تا زمینه افزایش انگیزه استادان برای ورود به این حوزه فراهم شود.
علومانسانی در دانشگاهها همواره با این نقد مواجه بوده که ارتباط کمی با جامعه دارد. به نظر شما تقویت حوزه نظریهپردازی تا چه اندازه میتواند به رفع این مسئله کمک کند و چه نقشی در پیوند علومانسانی و جامعه دارد؟
نظر مقدمه عمل است. ما معتقدیم در حوزه مدیریت و بهطورکلی در حوزه علم، تا زمانی که یک بحث نظری گسترش پیدا نکند و به پایداری نرسد، اجرای آن نیز کار سادهای نخواهد بود، بنابراین برای هر عمل، یک نظریه در پشت آن قرار دارد. از این منظر، نظریهپردازی میتواند مقدمه اصلاح امور و شکلگیری سازوکارهای جدید باشد. به اعتقاد من، مرجعیت علمی و تحول در علوم از مسیر نظریهپردازی میگذرد. بحث تولید علم نافع نیز تا حد زیادی به همین حوزه وابسته است؛ حوزهای که میتواند بسیار مؤثر و کاربردی باشد.
رئیس هیئت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره در سخنرانی خود نسبت به راهاندازی یک سامانه الکترونیکی در حوزه کرسیها از دکتر طهرانچی یاد و قدردانی کردند. ماجرای این سامانه چیست؟
سامانه فرایندمحور برای کرسیهای نظریهپردازی و کرسیهای ترویجی توسط دانشگاه آزاد طراحی شده و اکنون مراحل نهایی خود را طی میکند. این سامانه یکی از اقدامات حمایتی مهم دانشگاه در حوزه کرسیهای نظریهپردازی است. در حال حاضر سامانه راهاندازی شده و در مرحله پایش و رفع ایرادهای احتمالی قرار دارد. پیشبینی میشود در صورت انجام ملاحظات فنی باقیمانده تا پایان سال بهصورت کامل قابلتحویل باشد