صاحبخبر - گروه سیاسی- مانیا شوبیری: در شرایطی که تنش میان ایران و آمریکا با افزایش تحرکات نظامی در منطقه و اظهارات متقابل مقامات دو طرف وارد مرحلهای حساس شده است، گمانهزنیها درباره احتمال جنگ یا بازگشت به مسیر مذاکره بیش از گذشته قوت گرفته است. عباسعلی منصوری آرانی، عضو پیشین کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، در گفت و گو با « مردم سالاری » به بررسی تحولات اخیر در خلیج فارس و تنشهای میان ایران و آمریکا پرداخت و وضعیت کنونی را به بازی شطرنج تشبیه کرد. وی در این تحلیل به ارزیابی اهداف و اقدامات دو طرف پرداخته و راهکارهایی برای خروج از وضعیت کنونی مطرح کرد.
منصوری آرانی در ابتدای صحبتهای خود با اشاره به این که بازی شطرنج از جنگ الهام گرفته شده است، گفت: «در بازی شطرنج، هر حرکت باید با پیشبینی چندین گام بعدی انجام شود، همانطور که در جنگها و منازعات نظامی، هر طرف باید بتواند حرکت بعدی طرف مقابل را پیشبینی کند. در حال حاضر، ما شاهد یک نوع بازی شطرنج در خلیج فارس هستیم که آمریکا با آوردن تجهیزات نظامی به منطقه، در حال جابهجایی نیروهای خود است و باید دید هدف واقعی آنها از این تحرکات چیست.»
اهداف احتمالی آمریکا
در منطقه
وی افزود که هدف آمریکا میتواند یکی از چهار گزینه باشد: «اول، ممکن است آمریکا با انتقال تجهیزات نظامی به منطقه، قصد فشار آوردن بر ایران برای دستیابی به امتیاز بیشتر در مذاکرات را داشته باشد. دوم، آمریکا ممکن است بخواهد با انجام یک عملیات محدود نظامی، چند نقطه را بمباران کرده و ضربهای محدودی به ایران وارد کند. سوم، ممکن است هدف آمریکا انجام یک عملیات وسیعتر نظامی برای تصرف مناطقی از خلیج فارس باشد. چهارم، هدف دیگر میتواند این باشد که آمریکا با انجام مانورهای نظامی، تجهیزات خود را در منطقه به نمایش بگذارد و برای فروش بیشتر این تجهیزات یا عقد قراردادهای نظامی با کشورهای منطقه اقدام کند.» منصوری آرانی در ادامه به تشریح موقعیت ایران پرداخت و تصریح کرد که ایران در این بازی شطرنج جغرافیای خود را در اختیار دارد و با توجه به نیروهای انسانی، تجهیزات نظامی، و ظرفیتهای دفاعی خود قادر است در برابر تهدیدات وارد عمل شود: به گفته وی «ایران در جغرافیای خود استقرار دارد و این طرف مقابل است که تجهیزات نظامی را به منطقه آورده است. در جنگها، چند مولفه مهم وجود دارد که تاثیرگذار است: نیروی انسانی، تجهیزات، جغرافیا، انگیزهها و روحیه عملیاتی، ابتکار عمل و خلاقیتها. در شطرنج هم گاهی یک سرباز ساده میتواند به وزیر تبدیل شود و روند بازی را تغییر دهد. در حال حاضر، ایران از این ظرفیتها برخوردار است و آماده است تا در برابر هر تهدیدی وارد عمل شود.»
ایران وارد یک جنگ
محدود نخواهد شد
این نماینده سابق مجلس تأکید کرد که ایران هیچگاه وارد یک جنگ محدود نخواهد شد گفت: «ایران اعلام کرده است که در صورت وقوع جنگ، این جنگ محدودی نخواهد بود و طبیعتاً به یک جنگ منطقهای خواهد انجامید. در این شرایط، آمریکا باید تصمیم بگیرد که آیا میخواهد وارد جنگ شود یا به مذاکره بپردازد.»
منصوری آرانی در ادامه به تحلیل وضعیت آمریکا پرداخت و گفت که اگر هدف آمریکا از انتقال تجهیزات نظامی، فشار برای مذاکره باشد، این رفتار نشاندهنده تلاش برای گرفتن امتیاز بیشتر است. آرانی خاطر نشان کرد: «اگر آمریکا هدفش از این اقدامات، فشار برای مذاکره باشد، باید رفتار آن از نوعی باشد که به دنبال امتیاز گرفتن بیشتر از ایران است. اما اگر بخواهد وارد جنگ شود، باید بداند که ایران در برابر هر گونه تهدیدی با تمام قوا وارد عمل خواهد شد.»
آمریکا به دنبال
یک جنگ محدود
رئیس سابق دانشگاه دافوس در این تحلیل همچنین به توانمندیهای نظامی آمریکا اشاره کرد و گفت که برای انجام عملیات وسیع نظامی در منطقه، آمریکا به نیروی انسانی و تجهیزات بیشتری نیاز دارد. وی یادآور شد: «برای انجام عملیاتهای بزرگ مانند آنچه در عراق یا افغانستان اتفاق افتاد، آمریکا حداقل به یک میلیون نیرو نیاز دارد. این مقدار نیرو در منطقه وجود ندارد و آمریکا نیز نمیتواند از کشوری به عنوان مبدا برای انتقال نیروها استفاده کند، به عنوان مثال برای حضور در عراق، عربستان را به همراه داشت.»
این تحلیلگر سیاسی همچنین به موضوع مذاکره اشاره کرد و تأکید کرد که ایران تمایل دارد در موضوع هستهای به مذاکرات ادامه دهد، اما هیچگاه وارد مسائل نظامی و امنیتی نخواهد شد. منصوری آرانی خاطر نشان کرد: «ایران در مسائل هستهای آمادگی دارد تا در چارچوب آژانس بینالمللی انرژی اتمی وارد مذاکره شود و هیچگاه از چارچوبهای این سازمان عدول نخواهد کرد. اما هیچگاه در مسائل نظامی و امنیتی وارد مذاکره نخواهد شد، ما در منطقه شاهد تجربه تلخ عراق و لیبی بودهایم.»
مذاکرات اقتصادی
بازی برد - برد برای طرفین
منصوری آرانی همچنین به ظرفیتهای اقتصادی ایران اشاره کرد و بیان کرد که ایران و آمریکا برای یکدیگر بازار بزرگ تجاری هستند. در عین حال در مسائل زیست محیطی، پزشکی و فضایی میتوانند به یکدیگر کمک کنند.
او افزود که در صورت مذاکرات اقتصادی، دو طرف میتوانند به نفع یکدیگر عمل کنند. وی با تاکید بر اینکه ایران برای آمریکا در حوزههایی مانند فرش، پسته و زعفران میتواند شریک تجاری مهمی باشد. در حال حاضر، ایران و آمریکا میتوانند در این زمینهها همکاریهای اقتصادی مفیدی داشته باشند. این همکاریها میتواند به نفع هر دو طرف کشور باشد.
وی در ادامه گفت که کشورهای منطقهای نیز میتوانند نقش مهمی در تسهیل مذاکرات ایفا کنند. کشورهای منطقهای و گروههای غیررسمی میتوانند در زمینههای اقتصادی و تجاری به ایران و آمریکا کمک کنند تا مذاکرات به سمت حل و فصل مسائل اقتصادی پیش برود.
منصوری آرانی به ضرورت عقلانیت در دنیای امروز اشاره کرد و گفت که هیچ کشوری در حال حاضر تمایلی به جنگ ندارد. وی تاکید کرد که جهان دیگر پذیرای جنگ نیست. جنگها و آشوبها به اندازه کافی تجربه شدهاند و مردم دیگر نمیخواهند شاهد کشتار و خونریزی باشند. بنابراین بهترین راهحل، مذاکرات منطقی و همکاریهای اقتصادی است. اگر طرفین به این نتیجه برسند که به جای جنگ به مذاکره بپردازند، میتوانند به یک توافق برد-برد دست پیدا کنند که نه تنها به نفع ایران و آمریکا، بلکه به نفع کل منطقه خواهد بود.»
منصوری آرانی همچنین به اخبار منتشر شده توسط آکسیوس در رابطه با اظهارات وزیر دفاع عربستان اشاره کرد و گفت که گفتار و عمل کشورها باید در زمان بحران به دقت مورد توجه قرار گیرد. «آنچه که برای ما و سایر کشورها مهم است، عمل واقعی آنها در زمان بحران است. در شرایط کنونی، گفتار و عمل کشورهای مختلف باید به دقت مورد ارزیابی قرار گیرد.»
کشورهای اسلامی هوشیار باشند
منصوری آرانی گفت: «در حال حاضر، به نظر میرسد خبر منتشر شده توسط آکسیوس در شرایط کنونی، بیشتر یک بازی شیطنتآمیز است که میتواند به نفع اسرائیل باشد. اسرائیل همیشه در تلاش است که کشورهای اسلامی را تفرقه بیندازد تا بتواند از این آب گلآلود ماهی بگیرد. اگر ما و عربستان از یکدیگر دور شویم، این به سود اسرائیل خواهد بود.»
وی افزود که در این شرایط هشیاری کشورهای اسلامی بسیار مهم است: «صهیونیستها همیشه سعی میکنند تا میان کشورهای اسلامی فاصله بیندازند و آنها را به جان هم بیندازند. کشورهای منطقه از جمله ایران، عربستان، قطر، امارات، عمان، ترکیه و عراق باید مراقب باشند و در برابر این شیطنتها هوشیار باشند. تحلیل من این است که بیشتر از اینکه فکر کنیم این تحرکات واقعی است، باید به آن به عنوان یک بازی سیاسی نگریسته و بیشتر بر گفتار رسمی دولتمردان عربستان و کشورهای دیگر تکیه کنیم.»
نمیتوانید اسرائیل را از آمریکا جدا کنید
منصوری آرانی همچنین به نقش اسرائیل در سیاستهای آمریکا اشاره کرد و تصریح کرد که نمیتوان این دو را از هم جدا کرد. وی تاکید کرد« «اسرائیل و آمریکا همیشه در کنار هم هستند. شما نمیتوانید اسرائیل را از آمریکا جدا کنید. ترامپ به صراحت گفته است که عملیاتهایی مانند جنگ ۱۲ روزه یا حضور فعلی آمریکا در منطقه، هیچکدام از هم جدا نیستند. این دو به هم پیوستهاند و منظور ایران از اینکه جنگ منطقه ای خواهد شد، به طور قطع شامل اسرائیل خواهد بود. اگر وارد جنگ شویم، به معنای درگیر شدن تمام کشورهای منطقه است.»
همه کشورها
درگیر جنگ خواهند شد
وی در ادامه به خطرات گسترش جنگ در منطقه اشاره کرد و گفت که جنگها مانند آتشسوزی در جنگل هستند که به راحتی قابل کنترل نیستند. آرانی خاطر نشان کرد: «جنگ مثل آتشسوزی در یک جنگل است. یک نفر با کشیدن یک کبریت کنار یک درخت فکر میکند که فقط یک درخت را آتش زده، اما همین آتشسوزی میتواند هزاران هکتار از جنگل را در بر بگیرد. جنگها هم همینطور هستند. ما نمیتوانیم فکر کنیم که با یک عملیات محدود، جنگ تمام عیار خواهد شد. جنگ در منطقه ما قابل کنترل نیست و وقتی میگوییم جنگ منطقهای، نمیتوانیم بگوییم این کشور جدا و آن کشور جدا. همه کشورها درگیر خواهند شد.»
لزوم همکاریهای
امنیتی در منطقه
منصوری آرانی در ادامه به لزوم همکاریهای امنیتی و منطقهای اشاره کرد و گفت: «قطعاً همکاریهای امنیتی میتواند برای همه کشورهای منطقه مفید باشد. در گذشته هم ایران، عربستان، امارات، قطر و کشورهای دیگر در موضوعاتی مانند جلوگیری از دزدیهای دریایی، مقابله با گسترش مواد مخدر و حفظ آرامش منطقه همکاریهایی داشتهاند. این نوع همکاریها میتواند در شرایط کنونی نیز بسیار مؤثر باشد.»
نظامیون به دنبال جنگ نیستند
او در پاسخ به این سوال که با توجه به سابقه نظامی شما آیا منطقه درگیر جنگ خواهد شد یا مذاکرات به نتیجه خواهد رسید؟ تأکید کرد که تحلیلهای موجود همه از سمت سیاسیون و کارشناسان اقتصادی است و نظامیها به علت اطلاع از عواقب جنگها و اثرات آن بر روی مردم از افزایش تنشها و انفجار منطقهای اجتناب میکنند. وی ادامه داد «منطق نظامی همیشه به سمت جلوگیری از انفجار اوضاع میرود، چون کنترل دامنه آتش بسیار سخت خواهد بود. اما متأسفانه در بسیاری از موارد منطق نظامی حکم نکرده و جنگها رخ داده است. تحلیل من این است که بهترین راهحل در حال حاضر ادامه مذاکرات هستهای و اقتصادی است، نه روی آوردن به عملیات نظامی.» منصوری آرانی در نهایت با اشاره به تجربیات گذشته و شکستهایی که برخی کشورها در جنگها متحمل شدند، گفت: «بسیاری از عملیاتها در منطقه انجام شده، اما انتهای آنها شکست شروع کننده جنگ بوده است. منطق حکم میکند که در دو جبهه، یکی مذاکرات هستهای و دیگری مذاکرات اقتصادی پیش برویم، چرا که این دو حوزه میتواند به راهحلی پایدار و منطقی برای بحرانهای فعلی باشد.»∎