به گزارش خبرگزاری ایمنا، در ضلع شرقی میدان نقشجهان، یکی از مهمترین میدانهای تاریخی ایران، بنایی قرار دارد که روایتگر فصل روشن و بیبدیل از مبارزات اجتماعی و کنشهای سیاسی مردم اصفهان در اوایل سده بیستم است: خانه مشروطیت اصفهان. این خانه که امروز بهعنوان موزه نهضت مشروطه شناخته میشود، یکی از گرانبهاترین گنجینههای تاریخ معاصر ایران است، بنایی که در آن گفتوگوها، تصمیمگیریها و مباحث روشنگرانه درباره آزادی، حقوق و ساختار حکومت بر بستر معماری قاجاری جریان داشت.
زمینه تاریخی؛ طلوع اندیشه مشروطه در اصفهان
جنبش مشروطه ایران (حدود ۱۲۸۴-۱۲۸۹ شمسی / اوایل قرن بیستم میلادی) از مهمترین رخدادهای تاریخ معاصر کشور بود؛ نهضتی که خواستار محدود کردن قدرت مطلقه، تدوین قانون اساسی و مشارکت مردم در اداره کشور شد. در این بستر، اصفهان یکی از شهرهای فعال در حوزه پدیدآوری و گسترش اندیشههای مشروطهخواهانه بود و خانه مشروطیت یکی از اصلیترین محلهای تجمع نیروهای اجتماعی، روشنفکران، علما و فعالان سیاسی آن دوره بهشمار میرفت.
خانه مشروطیت پیشتر متعلق به نورالله نجفی اصفهانی، از علمای برجسته و فعالان مشروطهخواه در اصفهان بوده است. این خانه در آن دوران بخشی از فضای ادبی-سیاسی شهر را شکل میداد و محلی برای تبادل نظر، مشورت و تصمیمسازی در روزهای حساس تاریخ ایران بود.
محل و بافت شهری؛ نزدیکترین روایت تاریخ به مرکز سیاسی شهر
خانه مشروطیت در خیابان نشاط، در محله حسنآباد و در نزدیکی میدان نقشجهان قرار دارد؛ موقعیتی استراتژیک که آن را در قلب بافت تاریخی، فرهنگی و سیاسی اصفهان قرار میدهد. حضور این بنا کنار دیگر نمادهای شهری همچون مسجد امام، مسجد شیخ لطفالله، عالیقاپو و بازار، موجب شده تا خانه مشروطیت در کنار این بناها به بخشی از سکانس اصلی روایت تاریخی اصفهان تبدیل شود.
این مجاورت موجب میشود که بازدیدکننده بتواند پیوند میان ساختار سیاسی و فرهنگی شهر در دوره قاجار و مشروطه را درک کند، از میدان نقشجهان بهعنوان مرکز قدرت و مناسک رسمی گرفته تا خانه مشروطیت بهعنوان کانون گفتوگوهای مدرن و روشنفکری.
معماری و ساختار مجموعه؛ خانهای برای زندگی و گفتوگو
خانه مشروطیت نمونهای برجسته از معماری مسکونی دوران قاجار است که هم جنبه سکونتی داشته و هم پاسخگوی نیازهای اجتماعی و جمعی بوده است، این بنا شامل حیاطهای اندرونی و بیرونی؛ هرکدام بنا بر کارکرد زندگی خصوصی و اجتماعی، اتاقهای متعدد پیرامون حیاط با پلان منسجم، دو شاهنشین (اتاقهای اصلی) در جبهه شمالی و جنوبی، اتاق هفتدری با شیشههای رنگین (ارسی) که یکی از نمادینترین عناصر معماری این خانه است میشود.
اتاق هفتدری نهتنها از منظر تزئینی برجسته است، بلکه شیشههای رنگین آنکه نور خورشید را بهنرمی وارد بنا میکنند، فضایی دلپذیر و مناسب برای نشستهای جمعی، گفتوگو و اندیشهورزی فراهم میآورد. در بخشهای داخلی خانه نیز گچبریهای ظریف، نقاشیهای دیواری، پنجرههای چوبی با الگوهای هندسی و چارچوبهای سنتی دیده میشود که بیانگر زیباشناسی دوره قاجار در معماری مسکونی است.
نقش اجتماعی و سیاسی خانه؛ کانون اندیشه مشروطه
برخلاف بسیاری از خانههای تاریخی که تنها محل سکونت بودهاند، خانه مشروطیت اصفهان از حیث اجتماعی و سیاسی نقش مهمتری ایفا کرد. این خانه از جمله مکانهایی بود که فعالان مشروطهخواه، علما، روزنامهنگاران و حتی مردم عادی در آن گرد هم میآمدند تا درباره آینده سیاسی ایران، نقش قانون، حقوق ملت و جایگاه حکومت گفتوگو کنند.
در این فضا موضوعات مختلفی از جمله تعریف آزادی، چگونگی اداره کشور، نقش مجلس و ضرورت قانون اساسی مطرح و مورد بحث قرار میگرفت. این جلسات در بسیاری از دوران نهضت مشروطه، به سنگبنایی برای جریانهای فکری جدید تبدیل شدند که در سایر مراکز استانها نیز پژواک یافتند.
تحولات معاصر و تبدیل به موزه تاریخی
پس از آنکه خانه از کارکرد مسکونی و گفتوگویی خود فاصله گرفت، در قرن بیستم بازسازی و مستندسازی شد و بهعنوان موزه نهضت مشروطه در اصفهان حفظ و نگهداری گردید. امروز بازدیدکنندگان میتوانند در این مکان اسناد، عکسها، روزنامههای عصر مشروطه، نمایشگاههای موضوعی و یادمانهای تاریخی را مشاهده کنند که بازتابی از فعالیتهای مشروطهخواهان اصفهان و نقش شهر در این نهضت ارائه میدهد. زیرزمین خانه یکی از بخشهای جالب بازدید است که بیش از صد نشریه دوران مشروطه را در معرض دید قرار میدهد، نوشتههایی که بازتابدهنده فضای فرهنگی و فکری جامعه آن زمان هستند.
بازدید از خانه مشروطیت برای هر علاقهمند تاریخ معاصر فرصتی است تا با اسناد، عکسها و روایتهای تاریخی روبهرو شود و روایت دیگری از تاریخ ایران را ببیند؛ روایت مردمی که برای عدالت، قانون و مشارکت اجتماعی تلاش کردند و خانهای فراهم کردند تا این گفتوگوها شکل واقعی و جمعی پیدا کند.
آدرس و دسترسی
این بنا در ضلع شرقی میدان نقشجهان اصفهان، محله حسنآباد، خیابان نشاط، کوچه خانه مشروطیت (کوچه چهاردهم / کوچه مقصودبیک) قرار دارد. این موقعیت در مرکز بافت تاریخی شهر آن را به مقصدی برای بازدید بخشی از مسیر گردشگری تاریخی اصفهان تبدیل کرده است.
خانه مشروطیت اصفهان، یک بنای مسکونی تاریخی و سکوی گفتوگو و اندیشه سیاسی در مقطع حساس تاریخ ایران است. معماری قاجاری آن با سازهای کارکردگرا، هنرهای تزئینی و فضای مناسب برای نشستهای گروهی بازتابی از پیوند خانه و جامعه است، بهواسطه تبدیل این مکان به موزه، امروز میتوان با نگاهِ تحلیلی به اسناد، تصویرها و روایتها تاریخ مشروطه ایران را از دریچهای محلی، اما با گستره ملی مشاهده کرد و بهتر فهمید.