به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، نشست معاونان و مدیران بینالملل دانشگاهها با میزبانی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، به محلی برای هماندیشی و تبادل نظر پیرامون توسعه فعالیتهای بینالمللی علمی و فرهنگی کشور تبدیل شد. این جلسه با هدف بررسی وضعیت موجود و ترسیم راهبردهای آتی در عرصه دیپلماسی علمی و دانشگاهی برگزار شد که مورد استقبال و امیدواری شرکتکنندگان برای رقم زدن اتفاقات مثبت در آینده قرار گرفت.
ضرورت تعریف روشن از دیپلماسی علمی
یکی از نخستین و مهمترین محورهایی که توسط مدیر بینالملل دانشگاه باقرالعلوم مطرح شد، فقدان یک تعریف روشن و مشترک از «دیپلماسی علمی» در میان نهادهای داخلی بود. وی پرسشهایی کلیدی را مطرح کرد: آیا دیپلماسی علمی صرفاً روشی برای پیشبرد دیپلماسی عمومی از طریق ابزارهای علمی است؟ یا اینکه فعالیتهای علمی ابزاری برای توسعه دیپلماسی عمومی کشور به شمار میآیند؟ این ابهام، مانعی برای تدوین راهبردهای منسجم محسوب میشود.
تعیین دال مرکزی و پرهیز از پراکندهکاری
در ادامه این بحث، بر لزوم تعیین یک «دال مرکزی» یا هدف اصلی در فعالیتهای آکادمیک بینالمللی تأکید شد. اشاره شد که تلاش برای تحقق همزمان تمام اهداف (اعم از حضور در مرزهای دانش، توسعه فضای علمی، و ارتقای دیپلماسی) ممکن است منجر به پراکندهکاری شود. شرکتکنندگان پیشنهاد کردند که باید یکی از این عناصر به عنوان اولویت اصلی انتخاب و در صورت موفقیت در آن، سایر حوزهها توسعه یابند.
چالش رتبهبندیهای بینالمللی و راهکار آن
ضعف دانشگاههای کشور در رتبهبندیها و شاخصگذاریهای بینالمللی مانند QS و ISI، به عنوان یک آسیب جدی مطرح شد. با وجود توان علمی داخلی، لزوم پیگیری جدیتر حضور در مجلات علمی معتبر و بهبود شاخصگذاریها به عنوان یک اولویت فوری در دستور کار قرار گرفت که نیازمند توجه ویژه وزارت علوم است.
پیشنهادات پیرامون دیپلماسی دانشجویی و نقش رایزنان فرهنگی
برای فعالسازی هرچه بیشتر دیپلماسی دانشجویی، پیشنهادی مبنی بر فعالسازی «اقتصاد فرهنگی» مطرح شد. به طور مشخص، پیشنهاد شد که بخشی از مسئولیت معرفی دانشجو به دانشگاهها بر عهده رایزنان فرهنگی قرار گیرد و آورده مالی احتمالی این جذب دانشجو، به صندوق توسعه یا فعالیتهای خود رایزن بازگردد تا انگیزه مضاعفی برای توسعه این ارتباطات ایجاد شود.
همکاریهای موفق و معرفی رشتههای نوین
در بخش دیگری از جلسه، تجربیات موفق دانشگاه باقرالعلوم از همکاری با سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، از جمله برگزاری اجلاس بینالمللی حقوق بشر شرقی با حضور 16 کشور و تدوین رشته «دیپلماسی علمی و عمومی» با حمایت مستقیم سازمان، مورد تقدیر قرار گرفت. این تجربیات به عنوان الگویی از همکاری مؤثر میان نهادهای علمی و فرهنگی معرفی شدند.
درخواست شفافیت و بهرهگیری از ظرفیتهای موجود
مدیر همکاریهای بینالملل دانشگاه مازندران با اشاره به وجود حدود 65 رایزن فرهنگی، خواستار شفافسازی و معرفی مشخصات کامل این رایزنان و درگیر کردن مستقیم مدیران بینالملل دانشگاهها در ارتباط با آنها شد. وی همچنین خواستار اجتناب از استفاده از نام جعلی «دریای خزر» در مناسبات بینالمللی شد و بر لزوم بازنگری در عملکرد سازمانهای فرهنگی که نام خود را بر اساس این عناوین نامناسب انتخاب کردهاند، تأکید کرد.
پیشنهاد رویکرد ترکیبی و تمرکز بر نخبگان کشورهای هدف
برای افزایش اثربخشی توسعه فرهنگی، پیشنهاد شد که فعالیتهای فرهنگی به صورت ترکیبی در کنار فعالیتهای علمی، اقتصادی و تجاری ارائه شوند. آسیبشناسی دیگری که مطرح شد، نیاز به فراهم آوردن بستری برای اقامت هدفمند نخبگان کشورهای هدف در ایران بود تا پس از آن، این افراد بتوانند به عنوان شبکه داخلی توسعه فرهنگی در کشورهای خود عمل کنند.
راهکارهای عملیاتی برای تقویت تعاملات
پیشنهادات عملیاتی متعددی برای تقویت ارتباطات ارائه شد: اول، توجه جدی به استفاده از ظرفیت نهادهای بینالمللی که حساسیت کمتری ایجاد میکنند. دوم، استفاده از فضای مجازی برای اطلاعرسانی مستمر رویدادهای فرهنگی به تمام دانشجویان. سوم، برگزاری بورسیههایی برای دانشجویان و همچنین برگزاری مشترک جشنوارههایی برای معرفی دانشگاههای ایران در نمایشگاههای بینالمللی تا کریدوری از معرفی دانشگاهها ایجاد شود.
ضرورت آشنایی مهمانان علمی خارجی با ظرفیت دانشگاههای ایران
شرکتکنندگان با اشاره به ظرفیت حضور مهمانان علمی و دانشگاهی خارجی در کشور، خواستار طراحی سازوکاری شدند که این افراد در جریان سفرهای علمی خود، بهصورت نظاممند با دانشگاهها، مراکز علمی و توانمندیهای آموزشی ایران آشنا شوند؛ موضوعی که میتواند به شکلگیری ارتباطات پایدار علمی و فرهنگی منجر شود.
برخی از مدیران بینالملل دانشگاهها با تأکید بر نقش سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در تسهیل این ارتباطات، پیشنهاد کردند تعامل میان رایزنان فرهنگی و مدیران بینالملل دانشگاهها بهصورت مستمر برقرار شود تا زمینه شناخت متقابل ظرفیتها و نیازها فراهم شود.
هشدار نسبت به کاهش جذب دانشجویان از کشورهای همسایه
در ادامه نشست، موضوع جذب دانشجویان بینالملل بهعنوان یکی از محورهای اصلی مورد توجه قرار گرفت. حاضران با اشاره به حضور فعلی دانشجویانی از کشورهای همسایه مانند افغانستان و عراق، نسبت به کاهش تدریجی این روند در سالهای آینده هشدار دادند و بر لزوم برنامهریزی پیشدستانه تأکید کردند.
به اعتقاد مدیران بینالملل دانشگاهها، ادامه این روند بدون طراحی بازارهای جایگزین، میتواند در میانمدت بر ظرفیتهای آموزشی و بینالمللی دانشگاههای کشور اثر منفی بگذارد.
آفریقا، آسیای میانه و تاجیکستان؛ بازارهای هدف جدید دانشجویی
بر اساس دیدگاههای مطرحشده، کشورهای آفریقایی، آسیای میانه و بهویژه تاجیکستان بهعنوان مناطق دارای ظرفیت بالا برای جذب دانشجویان بینالملل معرفی شدند؛ کشورهایی که از نظر فرهنگی و زبانی قرابت بیشتری با ایران دارند و میتوانند به افزایش تنوع ملی دانشجویان خارجی کمک کنند.
در این راستا، پیشنهاد شد نمایشگاههای معرفی ظرفیتهای دانشگاهی ایران بهصورت مستمر در بازارهای هدف برگزار شود و نمایندگیهای جمهوری اسلامی ایران در این کشورها با ارائه امکانات لجستیکی و اجرایی، از حضور دانشگاهها حمایت کنند.
تأکید بر تقویت تبادل فرهنگی و شبکهسازی علمی
در بخش دیگری از نشست، حاضران به اهمیت تقویت بعد فرهنگی تعاملات علمی اشاره کردند و بر لزوم پرهیز از رویکردهای یکسویه تأکید داشتند. پیشنهاد برگزاری سالانه «هفتههای فرهنگی» با حضور دانشجویان بینالملل از دانشگاههای مختلف کشور، از جمله راهکارهای مطرحشده در این بخش بود.
همچنین ایجاد شبکههای علمی و پژوهشی، تشکیل کارگروههای تخصصی در حوزههایی مانند علوم پایه، علوم کامپیوتر، انرژیهای نو و علوم انسانی و تعریف پروژههای مشترک پژوهشی از دیگر محورهای مورد تأکید شرکتکنندگان بود.
رسانه، همافزایی نهادی و ضرورت اولویتبندی برنامهها
موضوع نقش رسانه در معرفی دستاوردهای علمی و مقابله با روایتسازی منفی علیه ایران نیز در این نشست مورد توجه قرار گرفت. حاضران تأکید کردند حضور فعال دانشگاهها در عرصه رسانهای بینالمللی میتواند مکمل دیپلماسی علمی کشور باشد.
در پایان نشست، مدیران بینالملل دانشگاهها با اشاره به محدودیت منابع و امکانات، بر لزوم پرهیز از بخشینگری، تقویت همافزایی میان نهادهای مرتبط و اولویتبندی برنامهها تأکید کردند و تشکیل کارگروههای تخصصی با مأموریتهای مشخص را راهکاری ضروری برای تحقق اهداف بینالمللی دانشگاهها دانستند.
انتهای پیام/