به گزارش شهرآرانیوز؛ فصل پنجم برنامه «دی بی سی»، کاری از هنرمندان مشهدی، بار دیگر با تمرکز بر به چالش کشیدن روایتهای رسانه ایِ یکی از شبکههای خبری شناخته شده جهان، یعنی بی بی سی، روی آنتن رفته است. این برنامه با بهره گیری از زبان طنز و هجو، به سراغ شیوههای روایت، انتخاب سوژه، لحن خبری و چارچوبهای تحلیلی این شبکه میرود و تلاش میکند مخاطب را به سازوکارهای پنهان در تولید و جهت دهی خبر، حساستر کند.
«دی بی سی» در فصل پنجم که شامل ۲۶قسمت بیست دقیقهای است و جمعهها ساعت۱۹:۵۰ پخش میشود، طنز را نه صرفا ابزاری برای سرگرمی، بلکه روشی برای نقد آگاهانه رسانه میداند. این فصل با بازسازی و اغراق طنزآمیز فضای برنامههای خبری و تحلیلی بی بی سی، مخاطب را به بازاندیشی در آنچه به عنوان «روایت رسمی» ارائه میشود، دعوت میکند و مرز میان اطلاع رسانی و روایت سازی را به چالش میکشد.
در همین راستا و به بهانه پخش فصل پنجم «دی بی سی»، با تهیه کننده برنامه و یکی از بازیگران این فصل، گفتوگو کردهایم تا درباره ایده شکل گیری این نقد رسانهای، چرایی انتخاب بی بی سی به عنوان سوژه هجو و حساسیتهای کار در این حوزه، بیشتر بدانیم.
نقد و به چالش کشیدن روایتهای رسانهای شبکه بی بی سی
مهدی احمدیان، تهیه کننده برنامه تلویزیونی دی بی سی، با اشاره به رویکرد هجو رسانهای این مجموعه، گفت: هدف ما از تولید دی بی سی، نقد و به چالش کشیدن روایتهای رسانهای شبکه بی بی سی و جریان رسانهای غرب زده است؛ روایتی که سالها تلاش میکند با القای ناامیدی، نگاه جامعه را از ظرفیتهای داخلی دور کند.
او با تشریح جزئیات فصل پنجم این برنامه تلویزیونی اظهار کرد: فصل پنجم دی بی سی درمجموع شامل ۵۲قسمت ده دقیقهای طراحی شده بود، اما با توجه به سیاستهای پخش و نیاز آنتن، درحال حاضر این فصل در قالب ۲۶قسمت بیست دقیقهای تولید و پخش میشود.
احمدیان با اشاره به زمان پخش برنامه افزود: بخش اصلی خبری دی بی سی، جمعهها حوالی ساعت۱۹:۵۰ از شبکه ۲ سیما پخش میشود؛ البته ممکن است در طول هفته بخشهای کوتاه تری مانند سرخط خبرها نیز روی آنتن برود، اما پخش اصلی و منظم برنامه مربوط به جمعه هاست.
مجری طرح برنامه دی بی سی ادامه داد: از حدود یک ماه گذشته که پخش فصل پنجم آغاز شده است، تاکنون، هشت تا نه قسمت روی آنتن رفته و قسمت دهم این فصل نیز قرار است جمعه آینده پخش شود. در مقاطع خاص، به ویژه هم زمان با تحولات اجتماعی اخیر، بنا به درخواست شبکه، تقریبا هر شب محتوای جدیدی برای پخش، آماده و ارسال شده است.
دی بی سی؛ پارودی رسانهای علیه بی بی سی
تهیه کننده دی بی سی با تشریح هویت محتوایی این برنامه گفت: ما دی بی سی را یک پارودی یا نقیضه از شبکه بی بی سی میدانیم. زمانی که تولید این برنامه را حدود سال۱۳۹۹ و هم زمان با ایام کرونا آغاز کردیم، احساس کردیم نوعی پمپاژ ناامیدی و نگاه افراطی به غرب در جامعه درحال گسترش است؛ این تصور که همه چیز در غرب درست انجام میشود و در داخل کشور هیچ راه حلی وجود ندارد.
وی افزود: ما معتقدیم «علاج در وطن است» و هر کاری که قرار است انجام شود، باید در بطن جمهوری اسلامی و با تکیه بر ظرفیتهای داخلی شکل بگیرد؛ دی بی سی دقیقا با همین نگاه شکل گرفت و تلاش میکند با زبان طنز و هجو، محتوای رسانهای بی بی سی را به چالش بکشد.
احمدیان با اشاره به پشتوانه فکری برنامه بیان کرد: در تاریخ اسلام، پیامبر اکرم (ص) در جنگ ها، از ظرفیت هجو برای تضعیف جبهه دشمن استفاده میکردند و شاعری مانند حسان بن ثابت با هجو دشمن، هم باعث تقویت روحیه جبهه خودی میشد و هم دست دشمن را رو میکرد. ما نیز از همین الگو در فضای جنگ رسانهای امروز بهره گرفتهایم.
وی گفت: گاهی حتی کار خاصی هم انجام نمیدهیم؛ صرفا خبرهای خودبی بی سی را همان طور که هست، بازخوانی میکنیم و مخاطب خودش به تناقضها و اغراقهای موجود میخندد.
قالبهای جدید در فصل پنجم
تهیه کننده دی بی سی با اشاره به نوآوریهای فصل جدید اظهار کرد: در فصل پنجم، چند قالب جدید به برنامه اضافه شده است. یکی از آنها بخش «راستی آزمایی» است که در قسمتهای اخیر پخش شده است و به بررسی صحت ادعاهای رسانههای معاند میپردازد.
او ادامه داد: با بهره گیری از فناوری هوش مصنوعی، صدای اصلی برخی مجریهای بی بی سی بازتولید و اخبار با همان صداها اجرا میشود که این کار، تناقضها و مضحک بودن برخی اخبار این شبکه را پررنگتر میکند.
احمدیان همچنین از اضافه شدن بخش مستند به برنامه خبر داد و گفت: در قسمت سوم فصل پنجم، مستندی با نام «این منطقه نظامی است» تولید کردیم که با استناد به روایتها و منابع خودبی بی سی، نشان میدهد این ادعا تا چه اندازه با واقعیت فاصله دارد. این مستند هم زمان با آغاز اغتشاشات و برای خنثی سازی روایتهای رسانهای تولید شد.
او با اشاره به نقاط قوت فصل پنجم دی بی سی بیان کرد: مهمترین نقطه قوت ما، تجربهای است که طی این سالها به دست آوردهایم. تاکنون بیش از ۱۲۰قسمت از این برنامه روی آنتن رفته و نزدیک به سیصد قسمت نیز برای فضای مجازی، تولید شده است. احمدیان افزود: امروز تیم نویسندگی، تولید و تهیه برنامه، کاملا شکل گرفته و به بلوغ فکری رسیده است. همچنین رصد ما درباره تفکرات غرب زده، دقیقتر و نقطه زنتر شده و همین مسئله باعث شده است محتوای برنامه، اثرگذاری بیشتری داشته باشد.
بازخورد مثبت مخاطبان در تلویزیون و فضای مجازی
تهیه کننده «دی بی سی» درباره بازخورد مخاطبان گفت: بازخوردها بسیار مثبت بوده است؛ چه در تلویزیون، چه در تلوبیون و چه در فضای مجازی. با وجود محدودیت ها، بسته شدن اینترنت، بسته شدن چندباره صفحات مجازی برنامه و نرفتن محتوا به اکسپلور، همچنان میزان دیده شدن برنامه، رضایت بخش بوده است.
او تأکید کرد: همین که با وجود همه این محدودیت ها، مخاطبان برنامه را دنبال میکنند، نشان میدهد که مسیر انتخاب شده مسیر درستی است.
اهمیت هجو در جنگ رسانهای
احمدیان با اشاره به شرایط امروز رسانهای کشور تصریح کرد: هجو دشمن، یکی از ابزارهای جدی جنگ رسانهای است. ادامه تولید چنین برنامههایی برای ارتقای نگاه انقلاب اسلامی و مقابله با روایتهای تحریف شده رسانههای معاند، ضروری است.
او افزود: بعد از دی بی سی شاهد شکل گیری برنامههای دیگری مانند «نمک نشنال»، «اپوزیشن»، «کافی شات» و «از بیل تا نیل» بودهایم که نشان میدهد این قالب رسانهای، قالبی درست و اثرگذار است.
به روز بودن، مهمترین عامل موفقیت ماست
تهیه کننده برنامه دی بی سی درباره رمز ماندگاری آن گفت: به روز بودن مهمترین عامل موفقیت ماست. ما هر هفته اخبار را رصد میکنیم، جلسات ایده پردازی منظم داریم، سوژهها هفتگی انتخاب میشوند و متنها با ادبیات رسانهای بی بی سی نوشته میشود تا مخاطب حس کند برنامه کاملا زنده و منطبق با اخبار روز است.
او افزود: مشهد ظرفیت بسیار خوبی در تولید برنامههای رسانهای دارد. تیمهای حرفهای و خوش فکر بسیار باکیفیتی در تولید برنامههای رسانهای دارد، تیمهای حرفهای و خوش فکر زیادی در این شهر فعال هستند، اما متأسفانه کمتر دیده میشوند. چالش ما در تولید نیست، بلکه در رساندن محتوا از مشهد به شبکههای ملی است؛ مشکلی که امیدواریم با حمایت بیشتر برطرف شود.
«دی بی سی» تمرینی برای سواد رسانهای مخاطب بود
همچنین جواد مرتضوی، بازیگر و مجری برنامه دی بی سی، با اشاره به تجربه حضور در این برنامه گفت: مدل کاری دی بی سی تفاوت اساسی با تجربههای قبلی من در حوزه تصویر داشت؛ چراکه از ابتدا قرار بود این برنامه کاملا شبیه بی بی سی طراحی و اجرا شود؛ موضوعی که هم چالش برانگیز بود و هم هزینههای خاص خودش را داشت.
وی با بیان اینکه سابقه اصلی اش در تئاتر بوده است، افزود: از حدود بیست سال پیش، وارد کار تصویری شدم و در برخی سریالهای موضوعی و آثاری مثل «اپوزیسیون» و «کافی شات» حضور داشتم، اما دی بی سی تجربهای کاملا متفاوت بود. ما قرار بود نه صرفا منتقد، بلکه بازتولیدکننده دقیق فرم و ادبیات بی بی سی باشیم.
شباهت آگاهانه به بی بی سی و واکنشهای تند
این بازیگر و مجری با اشاره به چالشهای ابتدایی برنامه گفت: از جلسات اولیه ایده پردازی، تصمیم بر این بود که برنامه از نظر لحن، اجرا و ساختار، کاملا شبیه بی بی سی باشد. همین موضوع در ابتدای کار، واکنشهای تندی به دنبال داشت؛ از توهین و فحاشی گرفته تا اتهامهایی مثل وابستگی یا دوگانگی فکری. شباهت برنامه آن قدر زیاد بود که گاهی ما را با خود بی بی سی اشتباه میگرفتند، حتی در خانواده هم این سؤال مطرح میشد که چطور با آن تفکرات، وارد چنین فضایی شدهای.
مرتضوی تأکید کرد: بخش عمده زحمات، هم از نظر ادبیات و هم از نظر طراحی رفتار و اجرا، بر دوش تیم نویسندگان بود؛ یکی از دلایل انتخاب من برای این برنامه، شباهتم به یکی از مجریهای بی بی سی، مجید افشاری، بود. شاید یک هفته تا ۱۰ روز فقط روی لحن، نگاه، حالت صورت و حرکات دست، تمرین میکردیم تا اجرایمان به نمونه اصلی نزدیک شود.
انتقاد از تمرکز تهران محور صداوسیما
مرتضوی که در حوزه پژوهش تاریخ شفاهی مشهد نیز فعالیتهایی را در کارنامه اش دارد، یکی از نقدهای جدی خود را متوجه ساختار رسانه ملی دانست و گفت: صداوسیما بیش از حد، تهران محور و حتی بالاشهری است، این درحالی است که در مشهد و دیگر شهرهای کشور، ظرفیت ها، استعدادها و ایدههای بسیار خوبی وجود دارد که نادیده گرفته میشود.
وی افزود: امروز در فضای مجازی، تولیدات رسانهای از شهرهایی مثل مشهد دیده میشود که حتی از نظر ایده و محتوا، از برخی برنامههای تلویزیونی جلوتر هستند، اما متأسفانه کمتر به آنها توجه میشود. مرتضوی درباره روند تکامل دی بی سی توضیح داد: در طول زمان تلاش کردیم آیتمهای متنوع تری به برنامه اضافه کنیم.
زیرنویس، خبر کوتاه و حتی مستندهایی که دقیقا در قالب مستندهای بی بی سی ساخته شدند، به تدریج به برنامه اضافه شد. وی یادآوری کرد: من از فصل اول در این پروژه حضور داشتم؛ حتی قبل از پخش تلویزیونی، حدود یک سال در فضای مجازی فعالیت میکردیم تااینکه درنهایت مجوز حضور در صداوسیما صادر شد.
محدودیتهای برنامهای مبتنی بر خبر
بازیگر کشورمان با اشاره به ماهیت خبری برنامه گفت:، چون دی بی سی برپایه خبر شکل گرفته است، دست ما خیلی باز نیست. ما فقط بخش خبری بی بی سی را بازتولید میکنیم، نه کل شبکه را. خبر ذاتا جای داستان پردازی یا پرداخت سینمایی ندارد و باید همان طور که هست، منتقل شود.
مرتضوی، ساخت این نوع برنامهها را ضروری دانست و گفت: به نظر من، دی بی سی یک کار روشنگرانه رسانهای انجام داد. مخاطب باید یاد بگیرد خبری که از شبکههای ماهوارهای میبیند، چطور تحلیل شود، چقدر به آن اعتماد کند و کورکورانه نپذیرد.
او افزود: بارها پیش آمد که ما عین خبر بی بی سی را، بدون حتی یک کلمه تغییر، در زیرنویس یا خبر کوتاه آوردیم، اما وقتی در یک قاب متفاوت پخش شد، برای مخاطب خنده دار یا مشکوک به نظر رسید، درحالی که همان خبر، وقتی از خود شبکه ماهوارهای پخش میشود، به راحتی پذیرفته میشود.
این مجری در پایان بیان کرد: دی بی سی یک اتفاق مثبت بود و بعد از آن هم برنامههای مشابهی با همین رویکرد تولید شد. به نظر من، این راه همان مسیری است که باید ادامه پیدا کند.