به گزارش ایرنا، منطقه یکانات در نزدیکی یامچی شهرستان مرند در ۹۰ کیلومتری شمال غرب تبریز قرار دارد و از ۱۹ روستا تشکیل شده است و گفته می شود افزون بر ۲۰۰ هزار یکانی به دلیل خشکسالی های مداوم در دهه های گذشته در مناطق و شهرهای مختلف کشورمان پراکنده شده اند.
دشت یکانات مرند بهعنوان یکی از پهنههای مستعد کشاورزی استان، سالها با تنش شدید آبی، محدودیت کشت و حتی بحران تأمین آب شرب روستاها روبهرو بوده است؛ موضوعی که در مقاطعی به کاهش تولید محصولات زراعی، افزایش هزینههای کشاورزی و مهاجرت بخشی از جمعیت روستایی انجامیده بود. وابستگی به منابع سنتی و غیربهداشتی آب، بهرهوری پایین آبیاری و فرسودگی زیرساختها، این منطقه را به یکی از کانونهای آسیبپذیر استان در برابر کمآبی تبدیل کرده بود.
اکنون اما با بهرهبرداری و اجرای همزمان مجموعهای از پروژههای ملی شامل انتقال آب از منابع پایدار، توسعه سامانههای نوین آبیاری و تأمین آب شرب سالم برای دهها روستا، دشت یکانات وارد مرحلهای تازه از عبور هدفمند از بحران کمآبی شده است؛ اقداماتی که به گفته مسئولان، نهتنها ضامن پایداری تولید کشاورزی و بهبود معیشت روستاییان است، بلکه میتواند الگویی عملی برای مدیریت آب در سایر دشتهای کمآب آذربایجان شرقی و کشور باشد.
در چنین شرایطی، اجرای پروژههای زیرساختی مبتنی بر انتقال آب پایدار و توسعه سامانههای نوین آبیاری، به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری بخش کشاورزی استان تبدیل شده است. در همین راستا، پروژه انتقال آب و آبیاری بارانی دشت یکانات مرند بیسن و سوم آبان ماه امسال با حضور وزیر جهاد کشاورزی به بهرهبرداری رسید؛ طرحی که در سطح ۳۹۱ هکتار اجرا شده و امکان کشت اصولی در ۲۵۰ هکتار از اراضی زراعی منطقه را فراهم کرده است.
سرمایهگذاری ۸۲۰ میلیارد ریالی برای افزایش بهرهوری آب
این پروژه با سرمایهگذاری ۸۲۰ میلیارد ریالی و پس از حدود هشت سال اجرا، اکنون به مرحله بهرهبرداری رسیده و به گفته کارشناسان، نقش تعیینکنندهای در افزایش راندمان مصرف آب ایفا میکند. بر اساس برآوردهای فنی، با اجرای سیستم آبیاری بارانی، میزان مصرف آب در واحد سطح بهطور چشمگیری کاهش یافته و در مقابل، عملکرد محصولات زراعی افزایش پیدا میکند.
پیشبینی میشود با بهرهبرداری کامل از این طرح، سالانه حدود ۲ هزار و ۵۰۰ تن محصول زراعی شامل محصولات بهاره و پاییزه تولید شود؛ موضوعی که علاوه بر تقویت امنیت غذایی، به تثبیت جایگاه کشاورزی دشت یکانات در اقتصاد محلی و استانی کمک میکند.
از منظر اقتصادی و اجتماعی، این پروژه برای یکهزار و ۱۷۱ نفر اشتغالزایی ایجاد کرده که ۳۹۱ نفر بهصورت مستقیم و ۷۸۰ نفر بهصورت غیرمستقیم در زنجیره تولید، بهرهبرداری و خدمات وابسته مشغول به کار شدهاند. این میزان اشتغال، در منطقهای که بخشی از جمعیت آن طی سالهای گذشته به دلیل کمبود آب ناچار به مهاجرت شده بودند، اهمیت دوچندان دارد.
کارشناسان توسعه روستایی معتقدند که افزایش درآمد کشاورزان، کاهش ریسک تولید و دسترسی پایدار به آب، از مهمترین عوامل بازدارنده مهاجرت و زمینهساز ماندگاری جمعیت در روستاهای دشت یکانات خواهد بود.
در کنار پروژههای بخش کشاورزی، اجرای طرحهای آبرسانی شرب نیز نقش مکمل در عبور دشت یکانات از بحران کمآبی ایفا کرده است. با اجرای پروژه مجتمع آبرسانی یکانات–هرزندات، آب شرب سالم و پایدار به ۲۵ روستای منطقه رسیده است؛ روستاهایی که پیش از این به منابع سنتی و بعضاً غیربهداشتی مانند چاههای سطحی و آبانبارها وابسته بودند.
این طرح شامل احداث ایستگاههای پمپاژ، مخازن ذخیره بتنی با ظرفیت بالا، خطوط انتقال گسترده و تأسیسات تصفیه و کلرزنی است و به گفته مسئولان شرکت آب و فاضلاب استان، نقش مؤثری در ارتقای سلامت عمومی، بهبود کیفیت زندگی و کاهش تنشهای اجتماعی ناشی از کمبود آب داشته است.
افتتاح طرح انتقال آب به دشت یکانات از رودخانه ارس با حضور وزیر جهاد کشاورزی
یکانات؛ نمونه عینی مدیریت کمآبی
غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی آبان ماه امسال در آیین افتتاح پروژه آبیاری بارانی دشت یکانات، این طرح را نمونهای موفق از مدیریت منابع آب در شرایط کمآبی دانست و بر ضرورت رعایت الگوی کشت و توسعه آبیاری مبتنی بر نیاز واقعی گیاه تأکید کرد. به باور کارشناسان، ترکیب انتقال آب پایدار، آبیاری نوین، الگوی کشت علمی و سرمایهگذاری هدفمند، دشت یکانات را به یکی از نمونههای قابل تعمیم مدیریت بحران آب در کشور تبدیل کرده است.
وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به شرایط کمآبی کشور گفت: امروز در شرایطی قرار داریم که بحران آب یک واقعیت جدی است، اما تولید غذا نباید متوقف شود. راهکار اصلی، استفاده کمتر از آب و تولید بیشتر محصول است و این هدف تنها با توسعه سامانههای نوین آبیاری محقق میشود.
نوری، این پروژه را «نمونهای ارزشمند از مدیریت کمآبی» دانست و افزود: آبیاری باید دقیقاً متناسب با نیاز واقعی گیاه انجام شود تا ضمن کاهش مصرف آب، بهرهوری زمینهای کشاورزی افزایش یابد.
عزتالله حبیبزاده، نماینده مردم مرند و جلفا در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به اثرگذاری طرحهای آبیاری نوین گفت: تکمیل جادههای بینمزارع و توسعه فازهای بعدی آبیاری نوین از مطالبات جدی کشاورزان منطقه است.
وی خواستار احداث و بهسازی ۱۳۰ کیلومتر جاده بینمزارع و تکمیل طرحهای آبیاری نوین دشت یکانات شد و تأکید کرد که این اقدامات میتواند هزینه تولید را کاهش و بهرهوری آب را افزایش دهد.
با توجه به ظرفیت بالای خاک، موقعیت جغرافیایی مناسب و تجربه موفق اجرای این پروژهها، دشت یکانات مرند اکنون نهتنها در مسیر عبور از تنش آبی قرار گرفته، بلکه میتواند بهعنوان یک الگوی اقتصادی–کشاورزی برای سایر دشتهای کمآب آذربایجان شرقی و کشور مورد توجه قرار گیرد.
تأمین آب شرب پایدار برای روستاهای یکانات و هرزندات
همزمان با پروژههای بخش کشاورزی، عملیات اجرایی انتقال آب شرب به روستاهای مجتمع هرزندات و یکانات نیز آغاز و بخش مهمی از آن به بهرهبرداری رسیده است؛ طرحی که با هدف تأمین آب سالم و پایدار برای ۲۵ روستای منطقه اجرا شده است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب آذربایجان شرقی با اشاره به تنش آبی سالهای اخیر در این روستاها گفت: پیش از این، منابع آب روستاها عمدتاً متکی بر چاههای سطحی و آبانبارهای غیربهداشتی بود که علاوه بر افت کیفیت آب، موجب اتلاف وقت و مهاجرت بخشی از جمعیت روستایی شده بود.
این پروژه شامل احداث ایستگاههای پمپاژ، مخازن ذخیره بتنی با ظرفیت بالا، خطوط انتقال گسترده و تأسیسات تصفیه و کلرزنی است که با بهرهبرداری از آن، دسترسی پایدار به آب شرب سالم برای ساکنان منطقه فراهم شده است.
با رسیدن آب ارس به دشت یکانات و هرزندات، کارشناسان معتقدند علاوه بر بهبود شرایط زندگی روستاییان و ارتقای سلامت عمومی، زمینه برای رونق اقتصادی، جلوگیری از مهاجرت و توسعه پایدار منطقه فراهم شده است.
همچنین مسئولان حوزه آب ابراز امیدواری کردهاند که با تثبیت این پروژهها، اجرای طرحهای کلانتر آبرسانی از جمله خطوط مجزا برای کلانشهر تبریز نیز با سرعت بیشتری دنبال شود.
یکانات؛ الگوی ملی مدیریت کمآبی
در همین حال معاون آب و خاک وزیر جهاد کشاورزی نیز در دیدار روز گذشته خود با کشاورزان دشت یکانات و گفت و گوی صمیمانه با آنان، دشت یکانات یامچی را یکی از دشتهای مهم و حاصلخیز استان دانست و گفت: تکمیل طرح انتقال آب ارس به این دشت، تحولی بزرگ در تأمین امنیت غذایی استان و کشور ایجاد خواهد کرد؛ چرا که این منطقه از نظر کیفیت خاک برای کشت گندم، جو و علوفه دامی بسیار مستعد است.
صفدر نیازی شهرکی گفت: در حوزه آب و خاک گفت با تکمیل این طرح در دشت یکانات یامچی شاهد تحول بزرگ در حوزه تامین صنعت غذایی در استان و در کشور خواهیم بود چرا که دشت یکانات یکی از دشتهای وسیع است و از لحاض خاک مرغوبیت بالایی دارد و برای کشت محصولات زراعی گندم و جو و علوفه دامی مناسب است.
عزت الله حبیب زاده، نماینده مردم مرند و جلفا در مجلس شورای اسلامی هم به رفع مشکل کمبود آب شرب این منطقه اشاره کرد و افزود: چندین سال این منطقه در بحران شدید کمبود آب بود که با پمپاژ ایستگاههای آب ارس به زودی شاهد افتتاح طرح آبرسانی در این منطقه خواهیم بود و مشکل کمبود آب در ۱۹ روستای منطقه مرتفع خواهد شد. وی گفت: اجرای این طرح نزدیک به سه سال طول کشیده و برای آن بیش ۱۰۰ میلیارد تومان هزینه شده است.
به گفته مسئولان، مجموعه اقدامات انجامشده در دشت یکانات مرند، نمونهای موفق از همافزایی مدیریت منابع آب، توسعه کشاورزی مدرن و تأمین آب شرب پایدار است؛ الگویی که میتواند در سایر مناطق کمآب کشور نیز مورد استفاده قرار گیرد.
آذربایجان شرقی به عنوان یکی از مناطق مهم کشاورزی و اقتصادی ایران، در سالهای اخیر با پدیده فرونشست زمین که بیشتر به دلیل برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی رخ میدهد، روبرو شده است و در این میان بیشترین فرونشست زمین مربوط به دشت مرند است.