ستاره‌شناسان برای نخستین‌بار موفق شدند امواج رادیویی منتشرشده از نوعی نادر از ستارگان در حال انفجار را شناسایی کنند؛ دستاوردی که امکان نگاهی کم‌سابقه به سال‌های پایانی عمر یک ستاره عظیم پیش از پایان خشونت‌بار آن در قالب یک ابرنواختر را فراهم می‌کند.

این پژوهش که در نشریه Astrophysical Journal Letters منتشر شده، بر یک ابرنواختر از نوع Ibn تمرکز دارد؛ پدیده‌ای که زمانی رخ می‌دهد که یک ستاره پرجرم پس از آزادسازی حجم عظیمی از مواد غنی از هلیوم در مدت کوتاهی پیش از مرگ، دچار فروپاشی و انفجار می‌شود.

ردیابی سیگنال‌های رادیویی در گذر زمان

پژوهشگران با استفاده از تلسکوپ رادیویی آرایه بسیار بزرگ (VLA) متعلق به بنیاد ملی علوم آمریکا در ایالت نیومکزیکو به مدت حدود ۱۸ ماه سیگنال‌های رادیویی ضعیف ناشی از این انفجار را رصد کردند. این سیگنال‌ها شواهد روشنی از گازی را نشان داد که ستاره تنها چند سال پیش از نابودی نهایی خود به فضا پرتاب کرده بود؛ اطلاعاتی که با تلسکوپ‌های نوری قابل مشاهده نیست.

رافائل بائر وی دانشجوی دکتری سال سوم اخترشناسی در دانشگاه ویرجینیا و نویسنده اصلی این مطالعه می‌گوید: ما توانستیم با استفاده از رصد‌های رادیویی، دهه پایانی زندگی این ستاره را پیش از انفجار مشاهده کنیم. این کار مانند یک ماشین زمان است که ما را به سال‌های پایانی عمر ستاره به‌ویژه پنج سال آخر که از دست دادن جرم به‌شدت افزایش یافته بود، می‌برد.

گاز‌های گریزنده؛ آینه‌ای کیهانی از گذشته ستاره

به گفته بائر وی ستارگان در کهکشان‌های دیگر معمولا آن‌قدر کم‌نور و دور هستند که مطالعه مستقیم آنها پیش از انفجار ممکن نیست، اما زمانی که یک ستاره پیش از مرگ، مقدار زیادی ماده به اطراف خود می‌پراکند این گاز‌ها می‌توانند مانند یک آینه کیهانی عمل کنند. هنگامی که موج ضربه‌ای ابرنواختر با این مواد برخورد می‌کند امواج رادیویی قدرتمندی تولید می‌شود که اطلاعات ارزشمندی از وضعیت ستاره در سال‌های پایانی عمرش ارائه می‌دهد.

یافته‌های این پژوهش همچنین نشان می‌دهد که این ستاره به احتمال زیاد بخشی از یک سامانه دوتایی بوده است؛ یعنی دو ستاره که به دور یکدیگر می‌چرخند. به باور دانشمندان، برهم‌کنش گرانشی با ستاره همدم می‌تواند عامل از دست رفتن شدید جرم درست پیش از انفجار بوده باشد.

بائر وی در این‌باره توضیح می‌دهد: از دست دادن چنین حجم بزرگی از جرم در تنها چند سال پایانی عمر تقریبا به‌طور قطع نیازمند وجود دو ستاره با پیوند گرانشی است.

گشوده شدن دریچه‌ای تازه به مطالعه مرگ ستارگان

این رصد‌های رادیویی تنها تاییدکننده وقوع از دست دادن شدید جرم پیش از انفجار ابرنواختری نیستند بلکه روشی تازه برای مطالعه چگونگی مرگ ستارگان در سراسر جهان معرفی می‌کنند. تاکنون دانشمندان عمدتاً به داده‌های نوری برای بررسی این فرآیند‌ها تکیه داشتند، اما داده‌های رادیویی اکنون ابزار قدرتمند و مکملی در اختیار اخترشناسان قرار داده‌اند.

به گفته بائروی پژوهش‌های آینده با بررسی ابرنواختر‌های بیشتری ادامه خواهد یافت تا مشخص شود این رویداد‌های شدید از دست دادن جرم تا چه اندازه رایج هستند و چه اطلاعاتی درباره چرخه زندگی ستارگان پرجرم ارائه می‌دهند.

مریم مدجز، استاد اخترشناسی دانشگاه ویرجینیا و متخصص مرگ ستارگان پرجرم و ابرنواختر‌ها نیز در این‌باره می‌گوید: مقاله رافائل پنجره‌ای تازه به جهان گشوده است و نشان می‌دهد برای ثبت سیگنال‌های رادیویی گذرای این ابرنواختر‌های نادر اما حیاتی باید تلسکوپ‌های رادیویی را بسیار زودتر از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد، به سمت آنها نشانه بگیریم.

انتهای پیام/