به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، پررنگ شدن حضور ترکیه در آفریقا و حساسیت رقبا، زمینه‌های جدیدی برای ایجاد تنش به دنبال آورده است. آن هم در شرایطی که امارات متحده عربی، یکی از مهمترین رقبای ترکیه به شمار می‌آید و استقرار جنگنده‌های اف 16 این کشور در سومالی، احتمال تنش با ابوظبی را افزایش داده است.

انتشار خبر بلومبرگ درباره استقرار هواپیماهای اف 16 ترکیه در موگادیشو، توجه تحلیلگران را به سوی خود جلب کرده است. هنوز به تعداد هواپیماها اشاره نشده اما در عین حال، با توجه به عدم انتشار تکذیبیه توسط مقامات وزارت دفاع ترکیه، می توان گفت که صحت خبر تایید شده است.

سومالی، میزبان بزرگترین پایگاه نظامی برونمرزی ترکیه است و قبلاً فقط محل استقرار نیروهای نظامی، 6 فروند بالگرد و چند فروند پهپاد عملیاتی بود. اما حالا با استقرار جنگنده‌های اف 16 و همراهی در طراحی و اجرای عملیات علیه الشباب، حضور ترکیه در این منطقه اهمیت بیشتری یافته است. 

درباره تنوع اهداف استراتژیک ترکیه در سومالی، باید به نمونه‌هایی اشاره کرد که طیف وسیعی از موضوعات دفاعی – امنیتی و اقتصادی را دربرمی گیرد. روزنامه قرار چاپ آنکارا نیز به این اشاره کرده که آنکارا در حال ساخت مکانی در نزدیکی پایگاه نظامی در موگادیشو برای آزمایش موشک‌ها و راکت‌های فضایی است.

توجه به این نکته نیز لازم است که ترکیه، در 10 سال گذشته پس از افزایش نفوذ از طریق پروژه‌های دفاعی و زیرساختی در سومالی، به زودی عملیات حفاری نفت را در این کشور آفریقایی آغاز خواهد کرد.

همه این موارد نمونه‌های روشنی از افزایش رقابت ترکیه با امارات متحده عربی است. چرا که اقدامات جدید، بلافاصله پس از تصمیم دولت سومالی برای فسخ توافق‌نامه‌های امنیتی و بندری با امارات صورت گرفت.

مشخص است که توسعه روابط امارات با منطقه سومالی‌لند، که به طور یکجانبه استقلال خود را از سومالی اعلام کرد، دولت موگادیشو را نگران کرده است. کابینه سومالی، به منظور تسریع مبارزه با تروریسم، تغییری در سمت رئیس ستاد کل ایجاد کرده و ابراهیم محمد محمود را به عنوان رئیس ارتش منصوب کرده و با همراهی او، ترکیه نیز با هماهنگی نیروهای آمریکایی عملیات هوایی علیه الشباب انجام داده است.

اما وزارت دفاع ترکیه و مقامات دولتی سومالی، حاضر نشده‌اند جزئیات همکاری امنیتی با ترکیه، را در اختیار رسانه‌ها بگذارند.  شورای آتلانتیک در گزارشی به این اشاره کرده که افزایش سرمایه‌گذاری امارات در آفریقا، هماوردی برای نفوذ در کریدورهای توسعه آفریقا را به یک رقابت ژئوپلیتیکی اصلی تبدیل کرده است. در همین حال، توافقات دفاعی و همکاری رو به رشد ترکیه در شاخ آفریقا، نشان‌دهنده تشدید فضای استراتژیک رقابت با قدرت‌های خلیج فارس از جمله امارات است.

رقابت طولانی مدت

ترکیه و امارات سابقه طولانی در رقابت استراتژیک دارند. با آن که روابط در سال‌های اخیر رسماً عادی شده و پیوندهای اقتصادی گسترش یافته و یک قرارداد بزرگ مشارکت اقتصادی در سال 2023 بین طرفین امضا شد، بی‌اعتمادی عمیق متقابل همچنان ادامه دارد. شاید یکی از مهمترین دلایل این است که طرفین دیدگاه‌های سیاست خارجی متفاوت و متضادی دارند.

ترکیه تحت رهبری اردوغان، غالباً از طریق مشارکت‌های نظامی، طرح ادعای پایبندی به گفتمان اسلام سیاسی و کمک‌های توسعه‌ای، نفوذ خود را گسترش می‌دهد. ولی امارات بر امنیت، سرمایه‌گذاری اقتصادی و مهار گروه‌ها تاکید دارد و بارها با ترکیه دچار تنش شده است.

از این گذشته، امارات بارها به طور آشکار در سیاست منطقه‌ای، در کنار رژیم صهیونیستی قرار گرفته و در مسیری حرکت کرده که با اهداف منطقه‌ای آنکارا، تضاد منافع داشته است.

«هورن رویو»، ترکیه و امارات را به عنوان دو قدرت‌ متوسط توصیف کرده که ژئوپلیتیک شاخ آفریقا را با رویکردهای متضاد تغییر شکل می‌دهند: قدرت نرم و کمک‌های توسعه‌ای ترکیه در مقابل سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی-امنیتی امارات. اما حالا ترکیه نیز با فروش پهپاد و استقرار نیرو و پایگاه، علاوه بر قدرت نرم، از ابزارهای قدرت سخت نیز بهره می‌گیرد. اما واقعیت این است که ترکیه برای قدرت گرفتن در حوزه‌های اقتصادی، به خاطر ناتوانی در تامین مالی، نمی‌تواند به اندازه امارات آسوده خاطر باشد.

نظامی‌سازی سومالی توسط ترکیه، عملاً به معنی تضعیف منافع رقابتی امارات است و به روشنی می‌توان گفت: سومالی به میدان نبرد نفوذ بین این دو رقیب منطقه تبدیل شده است.

در این میان، امارات همواره بر تعهد خود به مشارکت‌های امنیتی و توسعه اقتصادی در آفریقا و خاورمیانه تأکید می‌کند و با آن که در سال‌های اخیر به سمت بهبود روابط اقتصادی با آنکارا حرکت کرده، تنش‌ها در مسائل استراتژیک همچنان ادامه دارد.

رخدادهای میدانی و شواهد عینی، نشان دهنده آن است که دیوار اعتماد بین این دو کشور عملاً فرو ریخته و دستگیری چند نفر به عنوان جاسوس امارات که در ترکیه درباره اماکن دفاعی و اطلاعاتی این کشور اطلاعات گردآوری کرده بودند، اختلاف را عمیق‌تر کرد.

به همین دلیل، برخی از تحلیلگران، رابطه ترکیه و امارات را نه به عنوان یک همکاری ساده، بلکه به عنوان رقابت در شرایط شبیه جنگ سرد، توصیف می‌کنند. البته نباید از یاد ببریم که ترکیه و سوریه، حتی قبل از آغاز تنش در میدان سومالی، در پرونده‌های سوریه، لیبی و یمن نیز اختلافات جدی داشتند و ظرفیت تنش بین این دو کنشگر منطقه، از خلیج فارس تا دریای سرخ و شاخ آفریقا امتداد دارد.

حالا عملاً روابط بین ترکیه و امارات، در یک مسیر رقابتی است و نه همکاری‌جویانه؛ چرا که امارات، گسترش تعاملات نظامی و دیپلماتیک ترکیه در سومالی، سودان، لیبی و شاخ آفریقا را چالشی برای نفوذ خود در حوزه دریای سرخ و کریدورهای استراتژیک مجاور می‌داند.

ضمن این که ترکیه، گهگاه در موضوعات حوزه خلیج فارس نیز ورود می‌کند و با توجه به همراهی بلندمدتی که با قطر داشته و دارد، برای امارات و عربستان، به یک مانع مهم تبدیل می‌شود.

امارات سرمایه‌گذاری‌های امنیتی و بندری را در مناطقی مانند اریتره، سومالی‌لند و سودان افزایش داده و با هدف کنترل مسیرهای دریای سرخ وارد صحنه شده و این در حالی است که ترکیه نیز در همان منطقه، بزرگترین پایگاه نظامی برونمرزی خود را احداث کرده و به طور طبیعی، با امارات رقابت کرده است. در دیگر سو و در شاخ آفریقا، دیپلماسی بلندمدت و همکاری زیرساختی ترکیه با کشورهای قاره سیاه، صف‌بندی‌های جایگزینی را برای مدل اولویت امنیت امارات ارائه داده است.

یوسف شیخو از تحلیلگران ارشد موسسه واشنگتن، بر این باور است که امارات را باید به عنوان رقیب جدید ترکیه در خاورمیانه قلمداد کرد که از منابع مالی گرفته تا روابط وسیع منطقه‌ای، کارت‌های متعددی برای رقابت با ترکیه در اختیار دارد.

همچنین گزارش واشنگتن پست در روزهای اخیر نیز مبتنی بر این است که استراتژی امارات در خلیج فارس و دریای سرخ به گونه‌ای طراحی شده که قطعاً در برخی نقاط، هم با ترکیه و هم با عربستان سعودی، دچار تنش خواهد شد.

تجارت و سرمایه‌گذاری دوجانبه

یکی از ابعاد جالب توجه در روابط آنکارا – ابوظبی، تداوم همکاری اقتصادی به موازات تنش‌های ژئوپلیتیکی است. طرفین در مارس 2023 میلادی توافقنامه مشارکت اقتصادی جامع (CEPA) امضا کردند که همکاری تجاری و سرمایه‌گذاری بین ترکیه و امارات را تسریع کرد. تجارت غیرنفتی بین این دو کشور در سال 2024 به حدود 40.5 میلیارد دلار رسید که به طور قابل توجهی از اهداف قبلی جلوتر بود و ترکیه را به یکی از بزرگترین شرکای غیرنفتی امارات متحده عربی تبدیل کرد. 

آمار رسمی نشان دهنده افزایش مداوم تجارت و تعامل تجاری در بخش‌ها، از جمله فناوری، لجستیک و کالاهای صنعتی است. در عین حال، سرمایه‌گذاری‌های امارات در ترکیه و در بخش‌هایی مانند امور مالی، انرژی‌های تجدیدپذیر و زیرساخت‌ها از مرز 11 میلیارد دلار فراتر رفته است.

به عبارتی دیگر، با وجود رقابت سیاسی و استراتژیک، اقتصاد همچنان یک عامل تثبیت‌کننده در روابط ترکیه – امارات است هرچند که در پس‌زمینه‌ای از جاه‌طلبی‌های ژئوپلیتیکی متفاوت قرار دارد. حال باید دید، در صورت تداوم تنش در سومالی و مناطق دیگر، آیا همکاری اقتصادی نیز تحت تاثیر قرار خواهد گرفت یا نه.
انتهای پیام/