شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، سهشنبه میزبان ژنرال عبدالفتاح البرهان، رئیس شورای حاکمیت انتقالی سودان، در کاخ امیری دوحه بود. این دیدار رسمی که در چارچوب سلسله گفتوگوهای منطقهای برای یافتن راهحلی بر بحران سودان برگزار شد، بر دو محور اصلی متمرکز بود: بررسی روابط دوجانبه و تشریک مساعی برای توسعه آنها در عرصههای مختلف، و همچنین ارزیابی «تطورات الأوضاع فی السودان» یا تحولات اخیر در این کشور آفریقایی. در بیانیه دفتر امیر قطر آمده است که طرفین «الجهود الدولیة المبذولة لتحقیق الأمن والاستقرار والسلام وبما یحفظ وحدة السودان وسیادته علی کامل أراضیه» (تلاشهای بینالمللی برای تحقق امنیت، ثبات و صلح به نحوی که وحدت و حاکمیت سودان بر تمامی خاکش حفظ شود) را مورد بحث قرار دادند. این عبارت به وضوح بر نگرانی از تداوم درگیریها و احتمال تهدید تمامیت ارضی سودان تأکید دارد.
این سفر در شرایطی صورت میگیرد که آتش درگیری میان ارتش سودان به فرماندهی ژنرال البرهان و نیروهای «دعم السریع» به رهبری ژنرال محمد حمدان دقلو (همدیتی) نه تنها فروکش نکرده، بلکه به مناطق جدیدی گسترش یافته است. در آستانه این سفر، ارتش سودان اعلام کرد محاصره شهر الدلنج در ایالت جنوب کردفان را که توسط نیروهای دعم سریع اعمال شده بود، شکسته است. این منطقه، همراه با دو ایالت دیگر کردفان (شمالی و غربی) و همچنین منطقه دارفور، هفتهها صحنه درگیریهای سنگین بوده که به آوارگی دهها هزار غیرنظامی انجامیده است. درگیری در کردفان از نظر استراتژیک حائز اهمیت است، زیرا این منطقه مرز بین شمال و جنوب سودان بوده و دارای ذخایر نفتی و کشاورزی مهمی است. کنترل آن میتواند موازنه قوا را به نفع یکی از طرفین تغییر دهد.
نقش قطر در بحران سودان را باید در چارچوب سنت دیپلماسی فعال این امیرنشین کوچک خلیج فارس تحلیل کرد. دوحه در سالهای گذشته به عنوان میانجی در منازعات منطقهای از جمله بین جناحهای افغانستان، گروههای فلسطینی، و حتی بازیگری غیرمستقیم در پرونده تبادل زندانیان بین آمریکا و ایران ظاهر شده است. در مورد سودان، قطر روابط تاریخی با طیفهای مختلف قدرت در خارطوم داشته و پیش از این نیز میزبان دوری از مذاکرات غیرمستقیم بوده است. با این حال، نقشآفرینی قطر با رقابت سایر بازیگران منطقهای مانند عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز همراه است. ریاض و ابوظبی که پیشتر از دقلو حمایت میکردند، اخیراً مواضع خود را تعدیل کرده و بیشتر بر حل سیاسی بحران تأکید دارند. دیدار البرهان با امیر قطر میتواند نشاندهنده تلاش رهبر شورای حاکمیت برای متنوعسازی متحدان و کانالهای ارتباطی خود در شرایطی باشد که حمایت منطقهای تا حدی پراکنده شده است.
از سوی دیگر، این دیدار در بستر یک «مساع عربیة للتهدئة» (کوششهای عربی برای آرامسازی) صورت میگیرد. اتحادیه عرب و به ویژه کشورهایی مانند مصر که نگرانی امنیتی مستقیم از بیثباتی همسایه جنوبی خود دارد، خواهان توقف درگیری هستند. پیام اصلی دوحه و سایر پایتختهای عربی این است که ادامه جنگ تنها به تشدید فاجعه انسانی میانجامد. براساس گزارش سازمان ملل، سودان با یکی از بدترین بحرانهای انسانی جهان مواجه است: بیش از ۱۰ میلیون نفر آواره شدهاند، قحطی در چندین منطقه گسترده است، و سیستمهای بهداشتی و اقتصادی کشور عملاً فروپاشیده است. جامعه بینالمللی فشار خود برای آتشبس و بازگشت به مذاکرات را افزایش داده است. نشست دوحه اگرچه به احتمال زیاد به یک توافق فوری منجر نخواهد شد، اما میتواند زمینهساز گفتوگوهای فنیتر درباره مسائلی مانند کریدورهای انساندوستانه، تبادل اسرا، یا پیشنویس یک نقشه راه سیاسی باشد. موفقیت این دیپلماسی، اما، به اراده واقعی طرفین درگیر برای کنار گذاشتن راه حل نظامی و پذیرش مصالحه سیاسی بستگی تام دارد، امری که تاکنون محقق نشده است.
دیپلماسی قطر برای حل پرونده بحران سودان
برنا- گروه بین الملل؛ امیر قطر در دیداری رسمی با عبدالفتاح البرهان، رهبر نظامی سودان، بر تلاش برای ثبات و حفظ تمامیت ارضی این کشور جنگزده تأکید کرد.
برنا- گروه بین الملل؛ امیر قطر در دیداری رسمی با عبدالفتاح البرهان، رهبر نظامی سودان، بر تلاش برای ثبات و حفظ تمامیت ارضی این کشور جنگزده تأکید کرد.
صاحبخبر -
∎