به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، هماندیشی تحلیل علمی تحولات و اعتراضات اجتماعی و نقش دانشگاه در مدیریت عقلانی و پیشنگرانه آن با حضور تنی چند از اساتید حوزه و دانشگاه به همت معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه قم و نیز پژوهشکده علوم انسانی اسلامی این دانشگاه برگزار شد.
لزوم تغییر در نظام ارزیابی دانشگاه در راستای حل مسائل اجتماعی
حجت الاسلاموالمسلمین دکتر احمد رهدار، عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم(ع) با بیان این که ما امروز در میانهی جنگ تمدنی با غرب قرار داریم و نوع آرایش و مواجههی ما در این نبرد تمدنی بسیار حائز اهمیت است، ابراز داشت: مشکل امروز دانشگاههای ما این است که به الگوی نظری و عملی مورد نظر در اینباره با هدف حل مسائل اجتماعی دست نیافتهایم.
وی افزود: بر همین اساس لازم است نظام ارزشگذاری و ارزیابی در دانشگاهها تغییر پیدا کند تا ما بتوانیم در مسیر حل مسائل اجتماعی، گامهای بهتر و جدیتری برداریم، ضمن آنکه در همین راستا نیاز است که در دانشگاهها و همچنین حوزههای علمیه به سمت رویکرد حل مسئله حرکت کنیم. وی همچنین گفت: طبعاً در این خصوص لازم است که به واقعیتهای جامعه توجه داشته و به الگوی مناسب جهت ارتباط با کف جامعه دست پیدا کنیم.
نظام نخبگی جامعه و ضرورت توجه به مباحث کلیدی
استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: نکته حائز اهمیت دیگر اینکه نظام نخبگی ما باید در مسیر حل مشکلات و مسائل جامعه قرار بگیرد نه اینکه از متن جامعه بریده باشد، چه آنکه بسیاری از بحرانها و مشکلات، ریشه در بریده شدن از جامعه و جدایی نخبگان حوزوی و دانشگاهی از متن جامعه دارد، البته مسئولان و مدیران کشور نیز باید به پیشنهادها و راهکارهای حوزویان و دانشگاهیان در راستای حل مشکلات به شکل غیرشعاری توجه لازم را نشان دهند.
دکتر حمیدرضا مقصودی، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه قم نیز با اشاره به این نکته که تصمیمات اقتصادی مسئولان بر انگارههای شناختی و برساخت های ذهنی تأثیرگذار است، گفت: اقتصاددان در جامعه اسلامی قبل از هر چیز باید متوجه مسئولیت فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی خود باشد تا بتواند به ارایه تحلیل درست از شرایط بپردازد.
تبعات نامطلوب تصمیمگیری غلط اقتصادی دولت
وی همچنین با اشاره به تبعات نامطلوب برخی تصمیمات اقتصادی دولت اظهار داشت: افزایش نرخ ارز آن هم به اسم آزادسازی در هفتههای گذشته باعث شکلگیری واکنشهایی در بازار تهران شد که به تبع آن این مسأله به بازارهای سایر شهرستانها نیز سرایت کرد و ما شاهد وضعیت بههمریخته بازار تهران متاثر از تصمیمات غلط اقتصادی دولت بودیم. وی اضافه کرد: البته مسلم است که دشمن نیز از این وضعیت پیشآمده به دنبال سوء استفاده بوده و مزدوران و عوامل خود را برای ایجاد ناامنی و اغتشاش در جامعه ساماندهی میکند.
این اقتصاددان همچنین یادآور شد: از سوی دیگر، حذف ارز ترجیحی در کلیات بودجه منجر به این شد که برخی ذینفعان در بازار دست به احتکار بزنند و طبعاً این احتکار سنگین در برخی اقلام باعث کمبودها و مشکلاتی شد، ضمن آنکه برخی رسانهها نیز به التهابات روانی جامعه دامن زدند و همه این ها زمینهساز شکلگیری برخی اعتراضات و بعد از آن ناآرامیها شد اما با این حال باید توجه داشت که آحاد مردم نگران معیشت خود هستند و اگر اعتراضی هم دارند باید به آن توجه شود وگرنه مطالبه اصلی آحاد مردم، اغتشاش، ناامنی و تخریبگری نیست.
مطالبات بهحق مردم را بشنویم
مقصودی تأکید کرد: به تعبیر رهبر معظم انقلاب، اعتراضات بهحق مردم باید شنیده شود و بر این اساس از دولتمردانِ سیاستگذار این انتظار میرفت که بر اساس سیگنالهای اجتماعی که دریافت میکنند، تصمیمات درست اقتصادی بگیرند اما متاسفانه شاهد آن بوده و هستیم که دولت همچنان به دنبال اجرای همان رویه گران کردن است!
لزوم پرهیز از توجه تکبُعدی به اعتراضات و اغتشاشات
دکتر مجید کافی، عضو هیئتعلمی گروه جامعهشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه نیز در این نشست ما بیان اینکه ما در اعتراضات و اغتشاشات اخیر، شاهد برخی پدیدههای نوظهوری بودیم که در اغتشاشات قبلی حادث نشده بود که البته خود این مساله نیازمند تحلیل دقیقی از اوضاع است،گفت: قطعاً عوامل و زمینههای مختلفی در اعتراضات وجود داشته که برخی از آنها در شکلگیری اغتشاش و ایجاد خشونت و ناامنی مؤثر بوده است و لذا نباید به این قبیل مباحث نگاه تکبُعدی و یکجانبه داشت. وی افزود: نکته حائز اهمیت دیگر اینکه در جامعهای مثل ایران که ساختار سنی جوان دارد، طبعاً این طیف سنی بیشتر در معرض بروز اغتشاشات هستند، کما اینکه معمولاً در جوامع پیرتر مثل ژاپن به لحاظ اقتضای سنی، عقلانیت و پختگی بیشتری وجود دارد اما در جامعه جوان اعتراضات پررنگتر است که گاهی هم مثل وقایع دیماه امسال، منجر به شورش و اغتشاشات هم میشود.
معضلی به نام "نیت"ها
کافی همچنین بیان داشت: ما در حال حاضر با طیفی از نسل جوان مواجه هستیم که به اصطلاح به آن ها NEET گفته میشود؛ یعنی جوانانی که آموزش ندیده، تربیت نشده و مهارتی نیز فرا نگرفته و شغلی هم ندارند. این نسل جوان در واقع یک معضل ملی است که بعضاً وضعیت آنها با مسایل منطقهای و قومی و مذهبی نیز گره خورده و در شرایطی مثل دیماه امسال، خود اینها زمینهساز فوران اغتشاشات میشوند. وی افزود: بررسیهای صورتگرفته نشان میدهد که در استانهایی که این دسته از جوانان بیشتر بوده اند ما در بحث اغتشاشات و گستره ناامنی، مشکلات جدیتری هم داشتهایم.
این جامعه شناسی خاطرنشان کرد: بر اساس آمارها و پژوهشها، در استانهایی همچون ایلام، کرمانشاه، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان تعداد افراد موسوم به "نیت" ها زیاد است، ضمن آن که بسیاری از مشکلات اجتماعی و فرهنگی در این استانها به دلیل محرومیتهای اقتصادی است و البته در این میان نباید از بحث تبعیضهای ساختاری و برخی فسادها غافل شد و این که متأسفانه عده ای از مردم و نسل جوان نسبت به بهبود اوضاع در آینده نااُمید شدهاند.
رویکرد نخبگانی و کارشناسانه؛ لازمه تحلیل واقع بینانه
دکتر محمدجواد توکلی، عضو هیئت علمی گروه اقتصاد مؤسسه امام خمینی(ره) نیز ابراز داشت: ما در شرایط حساس کنونی، نیازمند توجه به رویکرد نخبگانی بر اساس عقلانیت در مواجهه با مباحث روز از جمله همین اعتراضات و اغتشاشات هستیم تا بتوانیم تحلیل درستی از اوضاع جامعه ارایه کنیم. وی افزود: در همین وقایع تلخ اخیر با وجود اهمیت اقتصاد باید توجه داشت که مساله صرفاً اقتصاد نیست چه آنکه اغتشاش و ناآرامیها، بسترهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی داشته هر چند نباید از سویههای امنیتی آن و دخالت آشکار دشمن و عوامل آن نیز غفلت کرد.
وی اضافه کرد: در همین راستا لازم است که کارشناسان و نخبگان از طیف های مختلف با هم جلسه داشته و در فضای هم اندیشی به تبادل آرا بپردازند و این را تحلیل کنند که چه عواملی باعث شد اعتراض به ناآرامی و اغتشاش بینجامد، هر چند که باید نوع عملکرد اقتصادی مسئولان طوری میبود که به این وضعیت تلخ و فاجعهبار نمیانجامید.
ضرورت تثبیت نرخ ارز برای خروج از وضع کنونی
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) همچنین گفت: از حیث اقتصادی ما چارهای جز تثبیت نرخ ارز نداریم. واقعیت آن است که تلاش دولت برای نزدیک کردن نرخ ارز رسمی به غیررسمی از همان ابتدا شکست خورد و دامنه این شکست همچنان هم ادامه دارد. وی افزود: اگر در همین مسیر مرتب نرخ ارز رسمی را بالا ببریم، اقتصاد ایران در معرض شوک دائمی افزایش هزینه تولید و در نتیجه تورم قرار خواهد داشت و لذا چاره ای نداریم که یکجا نرخ ارز را تثبیت کنیم و نرخ غیررسمی را پایین بکشیم که این تنها یک چیز میخواهد و آن هم اقتدار بانک مرکزی است.
چرایی پرخاشگری نوجوانان اغتشاشگر
حجت الاسلامو المسلمین مهکام، عضو هیئت علمی گروه روانشناسی مؤسسه امام خمینی(ره) نیز در این نشست به تحلیل و بررسی روان شناختی مربوط به حضور و نوع کنشگری نوجوانان در اغتشاشات اخیر پرداخت و گفت: هر کسی که دلسوز کشور و نظام است، از رقم خوردن وقایع تلخ اخیر، بسیار متأسف و ناراحت است و اینها مسایلی نیست که بخواهیم به راحتی از کنارش عبور کنیم.
وی افزود: جدای از بحث اعتراض، نوع پرخاشگری اغتشاشگران از جمله طیف سنی نوجوان و جوان در این وقایع بسیار شدید بود به نحوی که شدت آن قابل قیاس با وقایع سال 1401 نیز نبود. وی همچنین گفت: آنچه مهم است این که ما در بررسی عوامل و زمینههای اغتشاشات اخیر به همه عوامل و مؤلفههای اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و روانشناختی و ... توجه کنیم و حتی از توجه به مقوله فرهنگ دینی نیز غافل نشویم.
ضعف روابط خانوادگی و فهم از مباحث دینی
مهکام یادآور شد: با برخی از دستگیرشدگان وقایع اخیر که صحبت میکردیم متوجه شدیم که اینها یا تقریباً دین را نمیشناختند و یا این که به قول معروف، واجد دین شناسنامهای بودند، ضمن آن که بسیاری از این ها در بحث مسایل خانوادگی و تربیت، دچار مشکلات جدی و بنیادینی بودند که لازم است جامعه شناسان، روانشناسان، اساتید و کارشناسان به این مقوله توجه بیشتری از خود نشان دهند.
وی بیان داشت: از سوی دیگر، ریشه برخی اختلالات روحی و روانی که تأثیر آن را در شدت خشونت و هنجارشکنی نوجوان ها و جوان ها در کف خیابان میدیدیم به جهت ساختار و بافتار خانوادهشان بوده و این که ارتباطات میان والدین و فرزندان از همگسسته و دچار انشقاق جدی بوده است.
این روانشناس و مشاور خانواده همچنین افزود: از سوی دیگر مشخص شد که بسیاری از اینها جزو گیمرهای حرفه ای بودهاند و تأثیر برخی بازیها بر فکر و روح و روان آنها باعث شده که در پرخاشگری و جنایتآفرینی دست به کارهایی بزنند که در دیماه امسال رقم خورد و به تعبیر روانشناسان ما با پدیده و رفتار تکانشی نسبت به این افراد مواجه بودیم.
انتهای پیام/