به گزارش خبرگزاری ایمنا از یزد، جایی در میانههای کویر، شهری ایستاده که قرنهاست ظرافت را به طلا گره زده و هنر را در قالب زیور به زندگی مردم سپرده است. یزد، شهر جهانی خشتی، اینبار با افتخاری دیگر در عرصه میراث فرهنگی جهان میدرخشد؛ ثبت جهانی زیورآلات سنتی، هنری ریشهدار که نهتنها جلوهای از زیبایی، بلکه روایتی زنده از هویت، اقتصاد، فرهنگ خانواده و پیوند نسلها در ایران است.
هنری که قلب تپنده آن را میتوان در بازار تاریخی خان دید؛ جایی که زرگری تنها یک شغل نیست، بلکه میراثی موروثی، سرمایهای ملی و بخشی جداییناپذیر از آیین شادی، ازدواج و زندگی ایرانیان به شمار میآید.
زیورآلات سنتی یزد، حاصل قرنها تجربه، خلاقیت و انتقال سینهبهسینه دانش استادکارانی است که حتی در دشوارترین روزها از جمله دوران همهگیری کرونا، چراغ این هنر را خاموش نکردند، امروز ثبت جهانی این میراث ناملموس، اگرچه نقطهای درخشان در کارنامه فرهنگی یزد و ایران است، اما همزمان پرسشها و مسئولیتهای تازهای را پیش روی متولیان، هنرمندان و جامعه قرار میدهد؛ مسئولیت پاسداشت اصالت، تداوم کاربرد اجتماعی این هنر و صیانت از آن در برابر تهدیدهایی چون نگاه تنها سرمایهای، افزایش قیمتها و خطر فاصله گرفتن زیورآلات از زندگی روزمره مردم.
این گزارش، نگاهی است به پشتوانه تاریخی و فنی زیورآلات سنتی یزد، تلاشهای صورتگرفته برای ثبت جهانی آن، برنامههای آینده برای حفظ پایدار این میراث و دغدغههایی که اگر جدی گرفته نشوند، میتوانند این هنر کهن را از «زیستن در متن زندگی» به «نمایشی در vitrīn گردشگری» تقلیل دهند.
یزد؛ جایی که طلا روایت میشود
سیدمحمد رستگاری، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان یزد با بیان اینکه زیورآلات سنتی یزد، توجه جهانی را به تکنیکهای بدیع و اصیل استادکاران یزدی جلب کرده است، به خبرنگار ایمنا میگوید: با ثبت جهانی این هنر مسئولیت سنگینی برای حفظ و پاسداشت این میراث ناملموس بر دوش همه نهادها و فعالان فرهنگی گذاشته شده است و آنچه بیشازپیش اهمیت دارد، برنامههای جامع پس از ثبت جهانی برای حفظ پایدار این میراث است.
وی میافزاید: یکی از اولویتهای اصلی، تهیه اطلس جامع صنایعدستی یزد است که بهزودی با تمرکز بر زیورآلات سنتی تدوین و منتشر خواهد شد.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان یزد با بیان اینکه این اطلس شامل مستندسازی دقیق تکنیکها، الگوها و تاریخچه این هنر خواهد بود تا نسلهای آینده بتوانند به راحتی به آن دسترسی داشته باشند، ادامه میدهد: همواره ارزیابان شورای جهانی صنایعدستی در سفر به یزد و پس از بازدیدهای میدانی از بازار زرگرها و کارگاههای سنتی، کیفیت و اصالت این هنر را تأیید کردند و اکنون یزد بهعنوان الگویی ممتاز در سطح بینالمللی شناخته میشود.
رستگاری با اشاره به پیشینه غنی زیورآلات سنتی یزد که از سال ۱۳۹۹ به ثبت ملی رسیده بود، اضافه میکند: این ثبت جهانی، نتیجه تلاشهای چندساله هنرمندان، اتحادیه طلا و جواهر، پیشکسوتان و همکاریهای تعاملی بخش خصوصی و دولتی است.
یزد با ۷۵ تکنیک خاص طراحی زیورآلات، پیشینه ۶۰۰ ساله زرگری را حفظ کرده است
عبدالمجید عربی، معاون صنایعدستی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان یزد هم به خبرنگار ایمنا درباره این هنر میگوید: طراحی زیورآلات در شهر جهانی یزد دارای ۷۵ تکنیک منحصربهفرد است که همچنان در صنعت زرگری به کار گرفته میشود و ریشه در سنتهای بومی دارد.
وی میافزاید: این تکنیکهای خاص شامل طراحی و ساخت انواع زنجیرها، مدالها و گردنبندهای سنتی با طرحهای بومی است، هرچند برخی روشها در دیگر نقاط ایران نیز دیده میشود، اما بسیاری از آنها اصالت یزدی دارند.
معاون صنایعدستی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان یزد تصریح میکند: این صنعت قدمتی حدود ۶۰۰ سال دارد و یزد از دیرباز یکی از مراکز مهم زرگری ایران بوده است، حدود دو هزار نفر در حال حاضر در زمینه ساخت زیورآلات سنتی یزد مشغول به کار هستند.
عربی با تأکید بر کیفیت بالای محصولات یزدی اضافه میکند: صنعتگران از طلای با حداقل عیار ۲۰ استفاده میکنند که همراه با اجرت مناسب و مهارت بالا، سبب تمایز این زیورآلات شده است.
چالشها و فرصتهای جهانیشدن یک هنر مردمی
محمدرضا نوریزاده، رئیس اتحادیه طلا و جواهر استان یزد نیز با بیان اینکه در ارتباط با هنر زیور آلات، ۱۵۰۰ پروانه کسب صادر شده و ۱۳۰ پیشکسوت فعال در این شغل هستند، به خبرنگار ایمنا میگوید: نزدیک به دو هزار خانوار بهطور مستقیم و شش هزار نفر غیرمستقیم در این صنعت فعالیت میکنند که این آمار، گواهی بر پویایی و ارتباط نسلبهنسل هنر زیورآلات سنتی است و ادامه آن به حضور نسل جدید، زنان و جوانان در حفظ و نوآوری بستگی دارد.
وی درباره نقش این اتحادیه در ثبت جهانی زیورآلات سنتی یزد میافزاید: برگزاری کلاسهای آموزشی، نظارت بر کیفیت محصولات، راهاندازی سایت و انتشار کتابچه در حوزه زیورآلات سنتی، بخشی از تلاشهای اتحادیه برای جهانیشدن است.
به گزارش ایمنا، یزد امروز بر قلهای ایستاده که حاصل قرنها تلاش، صبوری و مهارت استادکاران، پیشکسوتان و نسلهای پیدرپی این هنر است؛ نسلی که دانش زرگری را نه در کتاب که در کارگاهها، از پدر به فرزند منتقل کرده است. ثبت جهانی زیورآلات سنتی یزد، اگرچه افتخاری بزرگ برای این شهر و ایران به شمار میآید، اما در حقیقت آغاز مسیری تازه است؛ مسیری که تداوم آن به برنامهریزی هوشمندانه، حمایت عملی، آموزش مستمر و پیوند دادن این هنر با نیازهای امروز جامعه بستگی دارد.
اگر این میراث گرانبها همچنان در متن زندگی مردم باقی بماند، اگر زیورآلات سنتی تنها در vitrīnها و نمایشگاهها محصور نشوند و دوباره جای خود را در آیینهای شادی، ازدواج و فرهنگ خانواده ایرانی حفظ کنند، آنگاه جهانیشدن نهتنها تهدیدی برای اصالت نخواهد بود، بلکه فرصتی طلایی برای ماندگاری و بالندگی این هنر خواهد شد. یزد میتواند همزمان هم نگهبان یک میراث جهانی باشد و هم الگوی موفقی از پیوند هنر، اقتصاد و هویت؛ الگویی که نشان میدهد اصالت، اگر درست پاس داشته شود، میتواند با جهان امروز همقدم بماند و آیندهای روشن برای زیورآلات سنتی این دیار رقم بزند.