کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، از آنچه «گام قاطع» وزیران امور خارجه اتحادیه اروپا خواند پرده برداشت و اعلام کرد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمانهای تروریستی این اتحادیه قرار گرفته است. این اظهارات در حالی مطرح میشود که مطابق مقررات و رویههای حقوقی خود اتحادیه اروپا، قرار دادن یک نهاد یا سازمان در فهرست تروریستی، مستلزم صدور حکم از سوی دادگاه یکی از کشورهای عضو است؛ شرطی که در این مورد نادیده گرفته شد. بهعبارت دیگر، تصمیم شورای وزیران امور خارجه اتحادیه اروپا، نه یک اقدام حقوقی بلکه تصمیمی کاملا سیاسی، شتابزده و فاقد وجاهت قانونی است.
تعرض به یک نهاد نظامی یا تعرض به حاکمیت ملی؟
از منظر افکار عمومی ایران، این اقدام صرفا متوجه یک نهاد نظامی نیست بلکه تعرضی مستقیم به حاکمیت ملی، کرامت جمعی و ساختار دفاعی کشور تلقی میشود. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نهادی است که در چهار دهه گذشته، بهعنوان یکی از ارکان دفاع ملی، نقش تعیینکنندهای در صیانت از امنیت کشور، مقابله با تهدیدات خارجی و حفظ ثبات منطقهای ایفا کرده و جایگاهی تثبیتشده در تجربه زیسته جامعه ایرانی دارد.
اطلاق عنوان «تروریستی» به یک نهاد رسمی و حاکمیتی، بدعتی خطرناک در روابط بینالملل است؛ بدعتی که اصول بنیادین حقوق بینالملل از جمله اصل حاکمیت دولتها و قاعده عدم مداخله در امور داخلی کشورها را بهطور آشکار نقض میکند و میتواند به الگویی بیثباتکننده در نظام بینالملل بدل شود.
استانداردهای دوگانه اروپا و بحران صلاحیت اخلاقی
رویکرد گزینشی اتحادیه اروپا در تعریف و بهکارگیری مفهوم تروریسم، بیش از پیش صلاحیت اخلاقی و حقوقی این اتحادیه برای داوری بیطرفانه را زیر سؤال برده است. این در حالی است که بنابر گزارشها و حتی اعتراف منابع غربی، شمار قابلتوجهی از نیروهای فعال در گروههای تروریستی تکفیری بهویژه داعش خاستگاهی اروپایی داشتهاند؛ واقعیتی که مسئولیت مستقیم دولتهای اروپایی در حوزه پیشگیری، کنترل و مقابله با افراطگرایی را برجسته میکند.
در نقطه مقابل، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در مقاطع حساس، نقشی مؤثر و فراملی در مهار و نابودی تروریسم داعشی ایفا کرده است؛ جریانی که تهدید آن محدود به غرب آسیا نبود و امنیت اروپا و آمریکا را نیز بهطور مستقیم هدف قرار داده بود. نادیده گرفتن این واقعیت و متهمسازی نهادی که در خط مقدم مبارزه با تروریسم ایستاده، چیزی جز وارونگی مفاهیم و مصادره سیاسی واژگان نیست.
همسویی با تلآویو و واشنگتن؛ پشت پرده تصمیم بروکسل
این اقدام تحریکآمیز، با پیشقدمی برخی دولتهای اروپایی ازجمله آلمان و انگلیس، بیش از هر چیز در چارچوب همسویی سیاسی با مطالبات رژیم صهیونیستی و جریانهای تندرو حاکم بر سیاست آمریکا قابل تحلیل است. کارنامه مداخلات نظامی ناتو در عراق، افغانستان و بخشهایی از آفریقا که حتی در رسانهها و اندیشکدههای غربی نیز بهعنوان نمونههای خشونت سازمانیافته و بیثباتسازی مورد اذعان قرار گرفته پرسشهای جدی درباره حقانیت ادعاهای اروپا در حوزه حقوق بشر و صلح بینالمللی ایجاد کرده است. ادعاهای مکرر اتحادیه اروپا درباره دفاع از حقوق بشر، در تعارض آشکار با سابقه تحریمهای فراگیر و آسیبزایی قرار دارد که مستقیماً زندگی شهروندان عادی ایران را هدف گرفته و آثار انسانی آن بارها از سوی نهادهای مستقل مورد انتقاد قرار گرفته است.
واکنش رسمی ایران؛ هشدار درباره تبعات تصمیم
در واکنش به این اقدام، مقامات کشورمان نسبت به پیامدهای سنگین آن هشدار دادند. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه تصریح کرد: برچسبزنی به بخشی از نیروهای مسلح رسمی یک کشورنه تنها خلاف اصول بنیادین حقوق بینالملل است بلکه از نظر منطقی و سیاسی نیز بسیار نسنجیده و پرتبعات خواهد بود. او افزود: جمهوری اسلامی ایران حق خود میداند که به این اقدام واکنش متقابل نشان دهد.علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز با اشاره به مصوبه مجلس شورای اسلامی تأکید کرد: مطابق قانون،ارتش کشورهایی که در اقدام اخیر اتحادیه اروپا علیه سپاه پاسداران مشارکت داشتهاند، تروریستی محسوب میشوند و عواقب این تصمیم متوجه کشورهای اروپایی خواهد بود.
مسئولیت مستقیم برعهده سیاستمداران اروپایی
ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نیز در بیانیهای صریح اعلام کرد: تبعات این اقدام بیمنطق، غیرمسئولانه و بغضآلود، مستقیما متوجه سیاستمداران اروپایی است. در این بیانیه، اقدام اتحادیه اروپا اطاعت بیچون و چرا از سیاستهای سلطهگرانه آمریکا و رژیم صهیونیستی توصیف شده و تأکید شده این تصمیم، نقض صریح منشور سازمان ملل متحد و اصول مسلم احترام به حاکمیت ملی کشورهاست. ستاد کل نیروهای مسلح با یادآوری نقش سپاه در مبارزه با داعش و گروههای تروریستی مورد حمایت غرب تصریح کرد: متهمسازی یک نهاد ضدتروریسم، عملا درراستای مشروعسازی تروریسم در جهان و منطقه انجام میشود.
دیپلماسی ادعایی اروپا؛ تناقضی آشکار
در حالی که کایا کالاس مدعی است کانالهای دیپلماتیک با ایران باز خواهد ماند، این پرسش جدی مطرح است که چگونه اتحادیه اروپا میتواند همزمان یک نهاد رسمی نظامی یک کشور را تروریستی اعلام کند و همچنان از دیپلماسی سخن بگوید؟ تجربه تاریخی روابط اروپا با ایران، مملو از تصمیمات مداخلهگرایانه و یکجانبهای است که به بیاعتمادی عمیق در افکار عمومی ایران دامن زده و اقدام اخیر، این شکاف را عمیقتر از گذشته کرده است. بهنظر میرسد اتحادیه اروپا با این تصمیم، نهتنها آخرین بقایای استقلال راهبردی خود را قربانی کرده بلکه مسئولیت سیاسی، حقوقی و امنیتی پیامدهای آن را نیز برعهده گرفته است؛ پیامدهایی که میتواند بیش از آنکه متوجه ایران باشد، گریبانگیر خود اروپا شود.
پشیمانی در انتظار اروپا
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس در واکنش به اقدام سیاسی و غیرقانونی اتحادیه اروپا درباره سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نوشت: سپاه پاسداران یکی از قویترین و مؤثرترین نیروهای ضدتروریستی در دنیاست. فقط کسانی میتوانند سابقه سپاه در مبارزه با تروریسم داعش را انکار کنند که خودشان در سمت تروریستها ایستاده باشند. وی افزود: حمایت از تروریسم نتیجهای جز پشیمانی برای کشورهای اروپایی نخواهد داشت. حجتالاسلام والمسلمین غلامحسین محسنیاژهای نیز در حاشیه مراسم عبادی ــ سیاسی نماز جمعه تهران، اظهار کرد: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به جهانیان ثابت کرده که در خط مقدم مبارزه با تروریسم جهانی و منطقهای است؛ اروپاییها که در اقدامی خصمانه و در تبعیت از رژیمهای شیطانی آمریکا و اسرائیل، سپاه سرافراز را تروریستی نامیدهاند، مطلوب است یک دهه پیش را بهیاد آورند که در هراس و وحشت از داعش آمریکاساخته بهسر میبردند و این سپاه قهرمان بود که با رشادتهای حاجقاسم سلیمانی و همرزمانش، داعش را مضمحل و ازاله کرد.
رئیس قوه قضاییه یادآور شد: البته از اروپاییها که در تبعیت محض از واشنگتن و تلآویو بهسر میبرند و بر همین مبنا، با گروهک تروریستی و متوحشی نظیر منافقین، روابط پیدا و پنهان دارند، عجیب نیست که ضدتروریستیترین نهاد جهان یعنی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را تروریستی بنامند.
رئیس قوه قضاییه تصریح کرد: بدونتردید اقدام خصمانه اروپاییها در تروریستی نامیدن سپاه قهرمان، بدون پاسخ نخواهد ماند و آنها عواقب و تبعات این حماقت خود را خواهند دید که رونویسی از دست آمریکاییهای شرور برایشان گران تمام خواهد شد.
قاضیالقضات خاطرنشان کرد: تروریستی نامیدن سپاه پاسداران توسط اروپاییها از منظر نقض اصول حقوق بینالملل و اصل مصونیت دولتها، همچنین نقض صلح و امنیت بینالمللی، مشهود است و این امر بار دیگر ثابت میکند که اتحادیه اروپا، نهادی منفعل و مسلوبالاراده در برابر آمریکاست.
تعرض به یک نهاد نظامی یا تعرض به حاکمیت ملی؟
از منظر افکار عمومی ایران، این اقدام صرفا متوجه یک نهاد نظامی نیست بلکه تعرضی مستقیم به حاکمیت ملی، کرامت جمعی و ساختار دفاعی کشور تلقی میشود. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نهادی است که در چهار دهه گذشته، بهعنوان یکی از ارکان دفاع ملی، نقش تعیینکنندهای در صیانت از امنیت کشور، مقابله با تهدیدات خارجی و حفظ ثبات منطقهای ایفا کرده و جایگاهی تثبیتشده در تجربه زیسته جامعه ایرانی دارد.
اطلاق عنوان «تروریستی» به یک نهاد رسمی و حاکمیتی، بدعتی خطرناک در روابط بینالملل است؛ بدعتی که اصول بنیادین حقوق بینالملل از جمله اصل حاکمیت دولتها و قاعده عدم مداخله در امور داخلی کشورها را بهطور آشکار نقض میکند و میتواند به الگویی بیثباتکننده در نظام بینالملل بدل شود.
استانداردهای دوگانه اروپا و بحران صلاحیت اخلاقی
رویکرد گزینشی اتحادیه اروپا در تعریف و بهکارگیری مفهوم تروریسم، بیش از پیش صلاحیت اخلاقی و حقوقی این اتحادیه برای داوری بیطرفانه را زیر سؤال برده است. این در حالی است که بنابر گزارشها و حتی اعتراف منابع غربی، شمار قابلتوجهی از نیروهای فعال در گروههای تروریستی تکفیری بهویژه داعش خاستگاهی اروپایی داشتهاند؛ واقعیتی که مسئولیت مستقیم دولتهای اروپایی در حوزه پیشگیری، کنترل و مقابله با افراطگرایی را برجسته میکند.
در نقطه مقابل، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در مقاطع حساس، نقشی مؤثر و فراملی در مهار و نابودی تروریسم داعشی ایفا کرده است؛ جریانی که تهدید آن محدود به غرب آسیا نبود و امنیت اروپا و آمریکا را نیز بهطور مستقیم هدف قرار داده بود. نادیده گرفتن این واقعیت و متهمسازی نهادی که در خط مقدم مبارزه با تروریسم ایستاده، چیزی جز وارونگی مفاهیم و مصادره سیاسی واژگان نیست.
همسویی با تلآویو و واشنگتن؛ پشت پرده تصمیم بروکسل
این اقدام تحریکآمیز، با پیشقدمی برخی دولتهای اروپایی ازجمله آلمان و انگلیس، بیش از هر چیز در چارچوب همسویی سیاسی با مطالبات رژیم صهیونیستی و جریانهای تندرو حاکم بر سیاست آمریکا قابل تحلیل است. کارنامه مداخلات نظامی ناتو در عراق، افغانستان و بخشهایی از آفریقا که حتی در رسانهها و اندیشکدههای غربی نیز بهعنوان نمونههای خشونت سازمانیافته و بیثباتسازی مورد اذعان قرار گرفته پرسشهای جدی درباره حقانیت ادعاهای اروپا در حوزه حقوق بشر و صلح بینالمللی ایجاد کرده است. ادعاهای مکرر اتحادیه اروپا درباره دفاع از حقوق بشر، در تعارض آشکار با سابقه تحریمهای فراگیر و آسیبزایی قرار دارد که مستقیماً زندگی شهروندان عادی ایران را هدف گرفته و آثار انسانی آن بارها از سوی نهادهای مستقل مورد انتقاد قرار گرفته است.
واکنش رسمی ایران؛ هشدار درباره تبعات تصمیم
در واکنش به این اقدام، مقامات کشورمان نسبت به پیامدهای سنگین آن هشدار دادند. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه تصریح کرد: برچسبزنی به بخشی از نیروهای مسلح رسمی یک کشورنه تنها خلاف اصول بنیادین حقوق بینالملل است بلکه از نظر منطقی و سیاسی نیز بسیار نسنجیده و پرتبعات خواهد بود. او افزود: جمهوری اسلامی ایران حق خود میداند که به این اقدام واکنش متقابل نشان دهد.علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز با اشاره به مصوبه مجلس شورای اسلامی تأکید کرد: مطابق قانون،ارتش کشورهایی که در اقدام اخیر اتحادیه اروپا علیه سپاه پاسداران مشارکت داشتهاند، تروریستی محسوب میشوند و عواقب این تصمیم متوجه کشورهای اروپایی خواهد بود.
مسئولیت مستقیم برعهده سیاستمداران اروپایی
ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نیز در بیانیهای صریح اعلام کرد: تبعات این اقدام بیمنطق، غیرمسئولانه و بغضآلود، مستقیما متوجه سیاستمداران اروپایی است. در این بیانیه، اقدام اتحادیه اروپا اطاعت بیچون و چرا از سیاستهای سلطهگرانه آمریکا و رژیم صهیونیستی توصیف شده و تأکید شده این تصمیم، نقض صریح منشور سازمان ملل متحد و اصول مسلم احترام به حاکمیت ملی کشورهاست. ستاد کل نیروهای مسلح با یادآوری نقش سپاه در مبارزه با داعش و گروههای تروریستی مورد حمایت غرب تصریح کرد: متهمسازی یک نهاد ضدتروریسم، عملا درراستای مشروعسازی تروریسم در جهان و منطقه انجام میشود.
دیپلماسی ادعایی اروپا؛ تناقضی آشکار
در حالی که کایا کالاس مدعی است کانالهای دیپلماتیک با ایران باز خواهد ماند، این پرسش جدی مطرح است که چگونه اتحادیه اروپا میتواند همزمان یک نهاد رسمی نظامی یک کشور را تروریستی اعلام کند و همچنان از دیپلماسی سخن بگوید؟ تجربه تاریخی روابط اروپا با ایران، مملو از تصمیمات مداخلهگرایانه و یکجانبهای است که به بیاعتمادی عمیق در افکار عمومی ایران دامن زده و اقدام اخیر، این شکاف را عمیقتر از گذشته کرده است. بهنظر میرسد اتحادیه اروپا با این تصمیم، نهتنها آخرین بقایای استقلال راهبردی خود را قربانی کرده بلکه مسئولیت سیاسی، حقوقی و امنیتی پیامدهای آن را نیز برعهده گرفته است؛ پیامدهایی که میتواند بیش از آنکه متوجه ایران باشد، گریبانگیر خود اروپا شود.
پشیمانی در انتظار اروپا
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس در واکنش به اقدام سیاسی و غیرقانونی اتحادیه اروپا درباره سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نوشت: سپاه پاسداران یکی از قویترین و مؤثرترین نیروهای ضدتروریستی در دنیاست. فقط کسانی میتوانند سابقه سپاه در مبارزه با تروریسم داعش را انکار کنند که خودشان در سمت تروریستها ایستاده باشند. وی افزود: حمایت از تروریسم نتیجهای جز پشیمانی برای کشورهای اروپایی نخواهد داشت. حجتالاسلام والمسلمین غلامحسین محسنیاژهای نیز در حاشیه مراسم عبادی ــ سیاسی نماز جمعه تهران، اظهار کرد: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به جهانیان ثابت کرده که در خط مقدم مبارزه با تروریسم جهانی و منطقهای است؛ اروپاییها که در اقدامی خصمانه و در تبعیت از رژیمهای شیطانی آمریکا و اسرائیل، سپاه سرافراز را تروریستی نامیدهاند، مطلوب است یک دهه پیش را بهیاد آورند که در هراس و وحشت از داعش آمریکاساخته بهسر میبردند و این سپاه قهرمان بود که با رشادتهای حاجقاسم سلیمانی و همرزمانش، داعش را مضمحل و ازاله کرد.
رئیس قوه قضاییه یادآور شد: البته از اروپاییها که در تبعیت محض از واشنگتن و تلآویو بهسر میبرند و بر همین مبنا، با گروهک تروریستی و متوحشی نظیر منافقین، روابط پیدا و پنهان دارند، عجیب نیست که ضدتروریستیترین نهاد جهان یعنی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را تروریستی بنامند.
رئیس قوه قضاییه تصریح کرد: بدونتردید اقدام خصمانه اروپاییها در تروریستی نامیدن سپاه قهرمان، بدون پاسخ نخواهد ماند و آنها عواقب و تبعات این حماقت خود را خواهند دید که رونویسی از دست آمریکاییهای شرور برایشان گران تمام خواهد شد.
قاضیالقضات خاطرنشان کرد: تروریستی نامیدن سپاه پاسداران توسط اروپاییها از منظر نقض اصول حقوق بینالملل و اصل مصونیت دولتها، همچنین نقض صلح و امنیت بینالمللی، مشهود است و این امر بار دیگر ثابت میکند که اتحادیه اروپا، نهادی منفعل و مسلوبالاراده در برابر آمریکاست.