کتایون رجبیراد در گفتوگو با خبرنگار کتاب ایرنا، درباره شرکت ناشران در نمایشگاه استانی توضیح داد و افزود: امسال تصمیم گرفتیم در نمایشگاههای استانی شرکت کنیم؛ ثبتنام را در سامانه انجام دادیم و کتابها را در پنل طراحی شده برای ناشر ثبت کردیم. کتابها را مطابق با فهرستی که خانه کتاب انتخاب کرد، آماده کردیم. ناگفته نماند که یک نمایشگاه را هم از دست داده بودیم. همان نمایشگاه از دست رفته هم به گمانم سه نمایشگاه پیوسته بود. یعنی نمایشگاه سه استان. موقع تحویل کتابها به انبار خانه کتاب به ما گفتند که نمایشگاه به تعویق افتاده و زمان برگزاری نمایشگاه کتاب را از طریق پیامک به شما اطلاع میدهیم. من به شکل اتفاقی در یک جلسه متوجه شدم، نمایشگاهی که قرار بود از برگزاری آن آگاه شویم تمام شده است.
وزارت ارشاد تدابیری بیندیشد که برای فروش حرفهای از کتابفروشان به عنوان اساتید تجربی این حوزه نیرو پرورش دهد
مدیر انتشارات نسیما با اعلام اینکه با اصل طرحی که بر اساس آن خانه کتاب در نمایشگاههای استانی غرفه دارد، موافق است، ادامه داد: سازوکار این غرفه به شکلی طراحی شده است ناشرانی که عنوان کتاب کمتری دارند و یا فروشندهای برای فرستادن به استانها ندارند، در آن غرفه فعالیت کنند، اما یکی از مسائل اساسی این نمایشگاهها نبود افرادی است که برای فروش کتاب، دوره(آموزش) دیده باشند. در حالی که ما پیش از این سابقه همکاری در نمایشگاه «یاد یار مهربان» را داشتیم که در آن فروشندههایی برای غرفهها تدارک دیده میشدند که اگر ناشر خودش میخواست، میتوانست کاری کند تا فروشندهای آگاه در غرفه فعالیت کند، فروشندهای که درباره کتابها آگاهی لازم را داشته باشد.
به گفته این پژوهشگر، برای نمایشگاههای استانی از ناشران خواسته شد تا کتابهای پرفروش خود را برای نمایشگاه بفرستند تا کتاب، خودش فروش برود به جای اینکه فروشنده هم بتواند کتاب را بفروشد. این مساله در نمایشگاه بینالمللی کتاب هم مطرح است، کمتر فروشنده حرفهای برای صنعت نشر و کتاب وجود دارد. به نظر میرسد وزرات فرهنگ و ارشاد اسلامی میتواند در این میان که مجال عرضه کتاب بین ناشران و کتابفروشان به رقابت گذاشته شده است، تدابیری بیندیشد که برای فروش حرفهای از کتابفروشان به عنوان اساتید تجربی این حوزه نیرو پرورش دهد.
مدیر انتشارات نسیما پژوهشگر و مدیر انتشارات نسیما
قوانین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قدیمی شدهاند
رجبیراد با تاکید بر اینکه برخی قوانین قدیمی شدهاند و ضروری است تا درباره آنها بازنگری انجام شود، گفت: طبق برخی از قوانین یاد شده، هر ناشر باید سالی ۱۰ عنوان جدید منتشر کند و اگر این کار انجام نشود، مجوز ناشر تمدید نمیشود. در صورتی که این قانون برای دهه ۷۰ بود که به ناشر کاغذ دولتی میدادند و حتی به ناشران برای تامین و خرید مکان نشر به آنها وامهایی با مبلغ زیاد و مهلت بازپرداخت طولانی داده میشد.
باید قوانین دستوپاگیر کنار گذاشته شود، تا ناشر بتواند سرفرصت کتاب خود تولید کند
این پژوهشگر درباره راهکاری که پیشنهاد شده تا ناشران از قانونی که میگوید هر ناشر برای تمدید مجوز نشر باید سالی ۱۰ کتاب منتشر کند، عبور کنند، توضیح داد و یادآور شد: واقعا به چه قیمت؟ آیا ۱۰ کتاب با کیفیت پایین تولید شود یا کاری حرفهای که عمدتا زمانبر و ماندگار است، بهتر است؟ برای نمونه اگر کتابی توسط ۲ استاد تمام دانشگاه در حوزه زبان، در طول هفت سال ترجمه و تالیف میشود، نباید به عنوان «یک عنوان کتاب» منتشر شده محاسبه شود و فقط پنج سال حق شرکت در نمایشگاه را داشته باشد.
به گفته این نویسنده، باید قوانین دستوپاگیر کنار گذاشته شود، تا ناشر بتواند سرفرصت کتاب خود را تولید کند و عنوان کتابهای سالیان گذشته خود را هم در نمایشگاه بفروشد. کتابفروش هم باید بتواند کتاب را در نمایشگاه بفروشد، در این زمان است که رقابت بین ناشر و کتابفروش شکل میگیرد. اگر کتابفروش کتابی را با قیمت پایینتر، موجود داشته باشد، به نفع مخاطب تمام میشود و درنتیجه ناشر ترجیح میدهد کتاب را به شکلی ارزانتر منتشر کند تا بتواند با کتابفروشی که همان کتاب را از قدیم دارد رقابت کند؛ نتیجه اینکه خواننده میتواند کتاب ارزانتر را تهیه کند.
اگر کار تخصصی را به دست کاردان بسپارند، چرخه صنف میچرخد
رجبیراد با اشاره به اینکه پیش از همهگیری کرونا ناشران فقط میتوانستند کتابهای منتشره سه سال اخیر خود را در نمایشگاه ارائه بدهند، ادامه داد: مسئولان وقت در دوران همهگیری به این زمان ۲ سال اضافه کردند. حتی خانه کتاب قوانینی هم برای عبور از این معضل پیدا کرده است و میگویند که با نام تجدید چاپ، میتوانید آن را در نمایشگاه عرضه کنید، اما معتقدم این کار درست نیست، چون هم باید متعهد به نویسنده باشم و حقالتالیف بدهم و هم اگر این کار را انجام ندهم، کتاب در انبار میماند و فروش نمیرود.
برگزاری نمایشگاه کتاب باید به اتحادیهای از خود حوزه نشر و کتابفروشان سپرده شو، در حالی که خانه کتاب، به جای چنین نهادهایی، نمایشگاه را برگزار میکند
مدیر انتشارات نسیما با تاکید بر اینکه مسئولان باید اجازه بدهند تا رقابت میان ناشر و کتابفروش سالم باقی بماند، توضیح داد: برگزاری نمایشگاه کتاب باید به اتحادیه یا سندیکایی از خود حوزه نشر و کتابفروشان سپرده شود. این در حالی است که خانه کتاب، به جای چنین نهادهایی، نمایشگاه را برگزار میکند و البته ۳۰ تا ۴۰ درصد هم از فروش ناشر را میگیرد، همچنین تا هشت ماه تنخواه را نگه میدارد و بعد به ناشر میدهد.
به گفته این پژوهشگر، اگر مسئولان برگزاری نمایشگاه سود ناچیز ناشران(۴۰ درصدی که خانه کتاب از فروش ناشران در نمایشگاه دریافت میکنند) را کنار بگذارند و ناشر و کتابفروش بتواند کتاب را با قیمت واقعی بفروشند، خانه کتاب، در نتیجه فعالیت واقعی ناشران و کتابفروشان در سامانه میتواند هزینه همه کارمندانش را تامین میکنند، (یعنی براساس کارکرد صفحه خانه کتاب) اما یا به این مسائل آگاه نیستند یا به سودِ کم قانع نیستند. در هر صنفی اگر کار تخصصی را به دست کاردان بسپارند، چرخه آن صنف میچرخد اما زمانی که فرد کار عملیاتی کتاب و فروش انجام نداده و فقط کار مدیریتی انجام داده است، چگونه میتوان از او توقع داشت کار را به درستی انجام بدهد؟ هرچقدر هم انسان خوبی باشد.
پست باید در طول سال از فعالیت ناشران حمایت کند
رجبیراد درباره قراردادی که ارشاد با پست برای فعالیت ناشران در سامانه بازار کتاب بسته است، توضیح داد و افزود: سامانهای برای فروش کتاب در اختیار ناشران قرار داده شده است، از طرفی این قرارداد با پست باید در طول سال از فعالیت ناشران حمایت کند، اما اداره پست فقط ۱۰ روز نمایشگاه اردیبهشت را به ناشر و مخاطب سرویس میدهد، یعنی فقط در ۱۰ روز نمایشگاه پست رایگان است در صورتی که در پروتکل قرارداد پست با ارشاد نوشته شده این قرارداد دائمی است.
شرکت پست دنبال درآمد مجانی است و قرارداد کلان با ارشاد بسته است، اما زمانی که باید سرویس بدهد، همکاری نمیکند
این ناشر با اشاره به اینکه پیش از این مدیر دفتر امور مشترکان بوده است، ادامه داد: چگونه ارشاد ابزار فشار برای الزام پست به انجام این قرارداد را ندارد تا بقیه سال هم ناشران بتوانند از امکانات پست استفاده کنند تا خود کتابفروش و ناشر به پنل وصل شود و از طریق آن کتاب را رایگان بفرستد، در حالی که از راه کارکرد سامانه، خانه کتاب میتواند حقوق کارمندانش را بدهد و نیازی نیست که از ناشر همان ۴۰ درصد را بگیرد.
او با اشاره به اینکه از شرایط پیش آمده سوءاستفاده میشود، افزود: در پست کتابها دنبال درآمد مجانی بوده و قرارداد کلان با ارشاد بسته شده است، اما زمانی که باید سرویس بدهند، همکاری نمیکنند. در آخرین نمایشگاه بینالمللی که برگزار شد هر روز کتابها را به دفتر پستی میبردیم. در این چند سال که فروش مجازی هم برقرار بوده فقط دو سال ما از امکانات پستی برای بردن مرسولات استفاده کردیم. تعامل با اداره پست کاری با این دوره یا آن دوره از وزرات ارشاد ندارد، در تمام دورهها این شرکت هر کاری را که میخواهد انجام میدهد.
به گفته رجبیراد، اگر کتابها در زمان حمل و نقل توسط پست آسیب ببینند، ناشر باید کتاب سالم را مجدد برای مخاطب بفرستد، در حالی که این اتفاق به دلیل بیتوجهی مسئولان پست اتفاق افتاده است و خارج از ۱۰روز نمایشگاه کتاب اصلا به ناشران بابت این قضیه پاسخگو نبودهاند. از آنجایی که حجم ارسالیها بالاست، معمولا دیرتر از موعد هم کتاب به دست خریدار میرسد و ضمنا موعد ۱۰ روز که رد میشود هیچگونه بابت زمان رسیدن، سلامت مرسوله و... را اداره پست متقبل نمیشود. در ضمن، تعداد باجههایی که مرسولات کتاب را تحویل میگیرند در سطح شهر کم است و همین موجب دردسر ناشران میشود.