به گزارش ایرنا، ۵۵ سال پیش، هتل قدیم رامسر میزبان نشستی شد که نام این شهر را برای همیشه در تاریخ محیط زیست جهان ثبت کرد. ۱۳ بهمن ۱۳۴۹، نمایندگان ۱۸ کشور در کنار نهادهای بینالمللی از جمله فائو و یونسکو در این شهر ساحلی گرد هم آمدند و معاهدهای را امضا کردند که به نخستین پیمان پیشرو جهانی برای حفاظت از تالابها بدل شد؛ معاهدهای که بعدها با نام «کنوانسیون رامسر» شناخته شد و نام این شهر را جهانی کرد.
از آن روز، رامسر دیگر فقط یک مقصد گردشگری نبود، بلکه به اعتباری جهانی در عرصه جهانی محیط زیست دست یافت. سالها بعد این پیشینه غنی، زمینهساز کسب جایگاه بینالمللی دیگری برای رامسر شد. سال ۲۰۰۲ ایده تأسیس مرکز منطقهای کنوانسیون رامسر برای مرکز و غرب آسیا مطرح شد و در سال ۲۰۰۵، طی نشستی با حضور وزرای محیط زیست و مقامهای ارشد این حوزه به میزبانی اسپانیا، اعضای کنوانسیون به استقرار این مرکز در ایران رأی مثبت دادند.
سال ۱۳۸۵ هیأت دولت با صدور مصوبه و تأمین اعتبار، مجوز احداث ساختمان مرکز را در رامسر صادر کرد. این مرکز پس از تکمیل ساختمان، به عنوان ستاد فعالیتهای کنوانسیون بینالمللی رامسر در غرب آسیا، در فضایی استاندارد آغاز به کار کرد. ساختمان مرکز منطقهای کنوانسیون در مجاورت اداره حفاظت محیط زیست رامسر قرار دارد و گفته میشود برای ساخت آن، با توجه به اهمیت بینالمللیاش، بیش از ۴۰ میلیارد ریال هزینه شده است.
با این حال، با وجود بیش از پنج دهه حضور نام رامسر در ادبیات محیط زیست جهان و بیش از یک دهه استقرار مرکز منطقهای کنوانسیون در این شهر، این ظرفیت آنگونه که باید در مسیر برندسازی بینالمللی رامسر مورد بهرهبرداری قرار نگرفته است. این در حالی است که مراکز مشابه مرکز منطقهای کنوانسیون رامسر در آفریقای شرقی، پاناما و کره جنوبی با مأموریتهای آموزشی و پژوهشی فعالاند و کنوانسیون را به برندی شاخص در این مناطق تبدیل کردهاند. با وجود آنکه رامسر شهر خاستگاه کنوانسیون به شمار میآید و مرکز منطقهای نیز در آن مستقر است، این شهر تاکنون نتوانسته از ظرفیتها و مزیتهای کمنظیر این برند بهدرستی بهرهبرداری کند. به همین دلیل، در سالهای اخیر برخی کشورها از جمله امارات با پیشنهاد اختصاص اعتبارات کلان تلاش کردهاند میزبانی این مرکز را از رامسر خارج کنند.
استقرار مرکز منطقهای کنوانسیون رامسر فرصت جهانی که مغفول مانده
اکنون در آستانه روز جهانی تالابها و سالروز جهانی کنوانسیون رامسر ایمان ابراهیمی که از سوی کنوانسیون بینالمللی رامسر موفق به کسب عنوان و جایزه «قهرمان جوان تالابهای جهان» سال ۲۰۲۶ شده پیرامون عقبماندگی مرکز منطقهای کنوانسیون رامسر و راهکارهای تقویت و بهرهمندی از ظرفیتهای مغفولمانده این مرکز به خبرنگار ایرنا میگوید؛ معتقدم تصمیم به استقرار مرکز منطقهای رامسر که در دهه ۹۰ انجام و با موافقت کنوانسیون رامسر هم روبهرو شد، بهخودیخود اقدامی ارزشمند بود. زیرا هر فردی در هر نقطهای از جهان که با کنوانسیون رامسر و مسائل مربوط به تالابها آشنا باشد، میداند که «رامسر» چرا و به چه دلیلی به عنوان محل استقرار این مرکز انتخاب شده است.
یعنی برای مرکزی کنوانسیون رامسر که در کشور سوئیس مستقر است هم این موضوع بسیار جذاب بود که دفتر مرکز منطقهای کنوانسیون در مرکز و غرب آسیا در شهر خاستگاه این معاهده بینالمللی مستقر شود.
او در ادامه یکی از تصمیمات در ارتباط با دفاتر منطقهای را اختیارات بالای مراکز برشمرد و گفت: در چنین شرایطی تأمین منابع مالی مرکز نیز بر عهده کشور درخواستکننده دفتر منطقهای قرار دارد.
خودمختاری دفاتر منطقهای و چالش تأمین مالی
این فعال محیطزیست ادامه داد: دفاتر منطقهای میتوانند برای فعالیتهای خود یک هماهنگی با کشور میزبان و تنها یک هماهنگی کلی با دفتر مرکزی داشته باشند یعنی از یک خودمختاری بالایی برخوردار هستند. این خودمختاری در کنار مزایا، معایبی هم دارد که یکی از مهمترین آنها تأمین مالی است. برای مرکز منطقهای رامسر هم اساساً پیش از درخواست استقرار مرکز منطقهای، باید پیشبینی میشد که منابع مالی آن چگونه تأمین خواهد شد. به نظر من یکی از اتفاقات بدی که برای مرکز منطقهای رامسر رخ داد این بود که نهتنها چنین پیشبینیای وجود نداشت، بلکه حتی پس از استقرار مرکز نیز راهحل مشخصی برای تأمین مالی برنامههای آن ارائه نشد. یعنی در عمل برنامهریزی مشخصی برای سرمایهای که قرار بود تزریق شود وجود نداشت.
تصمیم احساسی بدون برنامه مشخص
دارنده عنوان قهرمان جوان تالابی جهان تصریح کرد: تصمیم گرفتیم مرکز منطقهای در رامسر باشد؛ تصمیمی که بسیار زیبا و ناشی از حس وطنپرستی بود، اما در ادامه برنامهای نداشتیم که سرمایهای که قرار است تزریق شود، دقیقاً برای چه هدفیست، در نتیجه، سرمایهای هم تزریق نشد.
وی افزود: هر کشوری که درخواست استقرار چنین مرکزی را میدهد، باید بداند که این سرمایه را میگذارد تا در قبال آن چه چیزی دریافت کند. برای مثال، در امارات با تمرکز بر ابوظبی، اصرار زیادی بر جذب دفاتر منطقهای و کمک به کنوانسیونهای محیطزیستی وجود دارد و این کشور عملاً به هاب محیطزیست منطقه تبدیل شده است. سؤال اینجاست که برنامه ایران چیست و دقیقاً میخواهد از مرکز منطقهای رامسر به چه هدفی برسد؟
ظرفیت مغفول نام «رامسر»
ایمان ابراهیمی یادآورشد: شاید بپرسید چه اقداماتی میتوان برای برونرفت از این وضعیت انجام داد، معتقدم نام «رامسر» بهخودیخود میتواند برای متخصصان حفاظت از تالابها در دنیا جذاب باشد تا برنامههای سالانه و نشستهای تخصصی خود را در این شهر برگزار کنند. نکتهای که به آن توجه نداریم این است که رامسر را میشناسند و ما نیازی به معرفی آن نداریم؛ یعنی هزینهای که معمولاً باید برای معرفی یک شهر در سطح بینالمللی صرف شود، در مورد رامسر لازم نیست.
او ادامه داد: در حالی که با این پیشینه قوی میتوانیم رامسر را به یک هاب رویدادهای محیطزیستی مرتبط با حفاظت از تالابها تبدیل کنیم، این ظرفیت در حال از دست رفتن است. اما هنوز با میتوان با راهکارهایی از این وضعیت خارج شد. چون رامسر شهری است که زیرساختهای لازم برای سفرهای بینالمللی، از جمله هتل و فرودگاه را دارد و از همه مهمتر، به چندین تالاب بینالمللی نزدیک است. این شهر بالقوه میتواند هاب حفاظت از تالابها باشد، اما اکنون چنین جایگاهی ندارد، چراکه اساسا برنامهای برای آن وجود ندارد؛ در نتیجه نهادی هم تمایلی به حمایت مالی نشان نمیدهد و این ضعف پابرجاست.
جذب حمایت منطقهای از کشورهای حاشیه خلیج فارس
وی یکی از راهکارهای تأمین مالی را جذب حمایتهای بینالمللی و منطقهای دانست و گفت: ما در منطقهای قرار داریم که کشورهای حاشیه خلیج فارس از توان مالی بالایی برخوردارند و امکان کمک در این زمینه را دارند. این کشورها حتی تمایل دارند که غرب آسیا بهعنوان منطقهای شناخته شود که به تالابهای خود اهمیت میدهد.
وی با اشاره به ثبت نخستین سایت رامسر توسط عربستان سعودی افزود: میتوان از این ظرفیت استفاده کرد؛ هم کمبود مالی برطرف میشود، هم شناختهشدن رامسر تداوم پیدا میکند و هم موجب جذب سرمایه و تخصص خواهد شد. این روند میتواند رامسر را به هاب حفاظت از تالابها تبدیل کند؛ جایگاهی که زمانی وجود داشته و هنوز بهطور کامل از دست نرفته است، هرچند شرایط مطلوبی ندارد.
الگوهای موفق دفاتر منطقهای کنوانسیون رامسر
این فعال محیطزیست با اشاره به نمونههای موفق گفت: اگر نگاهی به دفاتر منطقهای موفق بیندازیم، دفتر منطقهای قاره آمریکا که در پاناما مستقر است، موفقترین نمونه به شمار میرود. دولت پاناما در سالهای اخیر تلاش گستردهای برای تبدیل این کشور به هاب حفاظت از تالابها داشته و تأمین مالی این مرکز بخشی توسط دولت و بخشی توسط نهاد بینالمللی GEF و کمک کشورهای منطقه انجام شده است.
وی افزود: در مرکز شرق آسیا که در سئول قرار دارد نیز کره جنوبی و ژاپن تقریباً بهصورت مشترک تأمین مالی دولتی انجام میدهند. بنابراین دو مدل موفق وجود دارد؛ یکی مبتنی بر حمایت نهادهای بینالمللی و دیگری مبتنی بر سرمایهگذاری دولتی. انتخاب رویکرد، به تصمیم ما بستگی دارد.
پیشنهاد اداره منطقهای مرکز رامسر
وی در بیان نظر شخصی خود گفت: به نظر من، با توجه به شرایط منطقه، این کمکها باید بهصورت منطقهای انجام شود؛ یعنی نه با تمرکز صرف بر ایران، بلکه بهعنوان نماد دوستی و همکاری کشورهای منطقه. مرکز منطقهای میتواند با حمایت کشورهای همسایه اداره شود و این حمایت صرفاً مالی هم نباشد.
وی افزود: میتوان از کشورهایی مانند قطر، عمان و امارات دعوت کرد تا علاوه بر تأمین مالی، کارشناسان خود را اعزام کنند و این موضوع بهعنوان یک سرمایهگذاری کارشناسی بلندمدت دیده شود؛ سرمایهگذاریای که منجر به تربیت نیروهای متخصص، انتقال تجربه و تولید دانش مرتبط با تالابها شود.
او در پاسخ به این پرسش که چرا برخی کشورهای همسایه مانند امارات بهدنبال انتقال مرکز منطقهای هستند، گفت: امارات بهدنبال تبدیل شدن به هاب محیطزیست منطقه است و برای این هدف سرمایهگذاری میکند. اکنون در بخش قابل توجهی از وبسایت اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN)، لوگوی وزارت محیطزیست امارات درج شده که نشاندهنده حجم بالای تزریق مالی این کشور است.
وی افزود: این کشورها به این نتیجه رسیدهاند که هزینه کردن برای محیطزیست، هزینه نیست بلکه سرمایهگذاری برای آینده و حفظ کشورشان در شرایط تغییر اقلیم است.
این فعال محیطزیست در ارزیابی عملکرد مرکز منطقهای رامسر گفت: یکی از ویژگیهای مثبت این مرکز، صداقت در گزارشدهی است. در گزارشها بارها اعلام شده که منابع مالی کافی برای اجرای برنامهها در اختیار نبوده است. برای سال ۲۰۲۵، تأمین مالی ۵۰ هزار دلار اعلام شده که برای مرکزی با جایگاه منطقهای، رقم قابل توجهی نیست و نمیتوان انتظار عملکرد ویژهای داشت.
پشتوانه مردمی بالا، اما بدون برنامه پایدار
ابراهیمی با اشاره به نقش شهرستان رامسر و استان مازندران گفت: مرکز منطقهای کنوانسیون رامسر از پشتوانه مردمی شگفتانگیزی برخوردار است. نمونه آن، واکنش گسترده ایرانیان سراسر جهان به حذف نام رامسر از پوستر پنجاهمین سالگرد کنوانسیون بود.
وی افزود: اما تا زمانی که برنامه مشخصی برای استفاده از این ظرفیت وجود نداشته باشد، هر تزریق مالی موقتی و ناپایدار خواهد بود. تغییر مدیران و مسئولان موجب تغییر سلیقهها میشود، بنابراین تزریق مالی باید بر اساس دلایل روشن و پایدار انجام شود.
اولین گام اصلاح؛ تغییر مدل مدیریت
او درباره نخستین قدم برای تقویت مرکز منطقهای کنوانسیون رامسر گفت: نخستین گام این است که مشخص شود ذینفعان و مدیران مرکز چگونه انتخاب میشوند و این روند چگونه ادامه مییابد. هیچ قانونی وجود ندارد که سازمان محیطزیست را ملزم کند بهصورت انحصاری مرکز را اداره کند.
وی افزود: میتوان شهرداری، استانداری و حتی کشورهای منطقه را بهعنوان اعضای حقوقی در مدیریت مرکز دخیل کرد تا این مرکز به معنای واقعی منطقهای اداره شود، نه صرفاً ملی.
رامسر؛ شهر اجلاسهای بینالمللی تالابها
او در پایان با اشاره به منظر شهری رامسر گفت: هر فردی که با موضوع تالابها آشناست، انتظار دارد هنگام ورود به رامسر، نشانهها و المانهای مرتبط با کنوانسیون رامسر را ببیند. اما مهمتر از نمادها، این است که رامسر به محل برگزاری اجلاسها و رویدادهای بینالمللی مرتبط با تالابها تبدیل شود.
وی گفت: ما کنار هتلی قرار داریم که ۵۵ سال پیش، سه روز گردهمایی در آن برگزار شد و اتفاقی رقم خورد که آثار آن دههها ماندگار شد. آن افراد دیگر در قید حیات نیستند، اما ما همچنان درباره آن رویداد صحبت میکنیم. میتوان رویدادی مشابه را دوباره رقم زد تا ۵۵ سال بعد نیز درباره آن صحبت شود؛ این امکان هنوز وجود دارد.
به گزارش ایرنا، مرکز منطقهای کنوانسیون رامسر بیش از آنکه با کمبود ظرفیت روبهرو باشد، با کمبود برنامه و مدل پایدار مدیریت و تأمین مالی مواجه است. شهری که نامش در ادبیات جهانی حفاظت از تالابها ثبت شده، هنوز میتواند به هاب منطقهای دانش، رویداد و همکاریهای بینالمللی تبدیل شود؛ مشروط به آنکه نگاه ملی جای خود را به مدیریت منطقهای، سرمایهگذاری بلندمدت و مشارکت واقعی ذینفعان بدهد. فرصت رامسر از دست نرفته است، اما ادامه وضع موجود میتواند این مزیت تاریخی را بهتدریج کمرنگ کند.