آذر ماه امسال بود که پوریا محمدیان یزدی، معاون عمران، حمل‌ و نقل و ترافیک شهردار مشهد اظهار کرد: «در حال حاضر سهم قطار شهری حدود ۵ درصد و اتوبوسرانی ۱۵ درصد است و بقیه سفرها اغلب خودرومحور هستند؛ در حالی که طبق قانون توسعه حمل ‌و نقل عمومی باید سهم اتوبوسرانی به ۴۰ درصد افزایش یابد. تحقق این هدف مستلزم افزایش ناوگان اتوبوس به حدود ۳هزار و ۵۰۰ دستگاه است، در حالی که ناوگان فعلی فاصله قابل توجهی با این عدد دارد».
این کمبود در حالی مطرح شد که آذر ماه امسال تعداد اتوبوس‌های فعال در ناوگان حمل‌ و نقل شهری مشهد هزار و ۷۰۰ دستگاه بود. با یک تفریق ساده به عدد هزار و ۸۰۰ دستگاه اتوبوس می‌رسیم که نشان‌دهنده کمبود ناوگان شهری در مشهد برای رسیدن به شاخص مورد نظر قانون توسعه حمل ‌و نقل عمومی است.
همه این اعداد و ارقام در روزمره برای مشهدی‌هایی که از حمل‌ و نقل عمومی استفاده می‌کنند، به وضوح تجربه شده است. از طولانی بودن سرفاصله اتوبوس‌ها به دلیل کمبود آن تا شلوغی واگن‌های قطارشهری در ساعات پر تردد روز و شب، همه نشان می‌دهند که مشهد برای رسیدن به وضعیت ایده‌آل از نظر حمل ‌و نقل شهری نیازمند افزایش ناوگان در اتوبوسرانی و قطارشهری است.
با وجود همه این مشکلات، اغتشاشگران در مشهد آسیب ۲هزار میلیاردی به زیرساخت‌های شهری زدند که بخش قابل توجه آن مربوط به حمل ‌و نقل عمومی در شهر مشهد بود. براساس اطلاعات منتشر شده از سوی مسئولان شهرداری از میزان تخریب اموال و تجهیزات شهرداری مشهد، ۱۷ دستگاه اتوبوس به طور کامل تخریب و ۱۶۰ دستگاه دیگر دچار آسیب شدند. شیشه ۴۴۱ ایستگاه اتوبوس و بیش از ۳هزار جام شیشه نیز در این حوادث شکسته شد و ۳هزار و ۷۶ نرده اتوبوس بی‌آرتی نیز در این اغتشاشات تخریب شدند. همچنین در این اتفاق‌ها به ۱۸ ایستگاه و هزار و ۵۰۰ متر نرده خطوط قطارشهری آسیب وارد آمد.
از دیگر خسارت‌های وارد شده به حمل‌ و نقل عمومی مشهد، آسیب به تجهیزات مرتبط با خدمات الکترونیکی و اطلاع‌رسانی دیجیتال شهری بود که در این زمینه ۴۱ ‌گیت خطوط بی‌آرتی مشهد یا به سرقت رفته و یا به‌ دلیل تخریب از سرویس خارج شده است. همچنین حدود ۵۰ دستگاه کسر کرایه اتوبوس، پنج باجه و ۵۲‌ دستگاه شارژ خودکار من‌کارت به ‌صورت کامل از بین رفته است.
پرسش اصلی این است که با وجود این خسارت‌های وارد شده به حمل‌ و نقل عمومی مشهد، آیا تأمین کسری ناوگان حمل ‌و نقل شهری به تأخیر می‌افتد؟ یا با وجود این خسارت‌ها می‌توان امیدوار بود آسیب جدی به برنامه تأمین ناوگان شهری وارد نشود؟

افزایش ۸۰ درصدی قیمت اتوبوس در چهار ماه
در این زمینه به سراغ ایمان فرهمندی، نایب رئیس کمیسیون عمران، حمل و نقل و ترافیک شورای شهر مشهد رفتیم و او در گفت‌وگو با طوس در این باره اظهار کرد: در اغتشاشات اخیر در مجموع ۱۷ اتوبوس شهری آسیب دیده که ۱۵ دستگاه مربوط به خطوط شهری و دو دستگاه دربستی هم برای بخش خصوصی بود. این اعداد در مقایسه با هزار و ۷۰۰ اتوبوس فعالی که داریم و کمبودی که با آن مواجه هستیم، قابل توجه نیست اگرچه به لحاظ ریالی آسیب جدی به ما زده شده است.
او گفت: چند روز گذشته برای انعقاد قرارداد خرید اتوبوس به تهران رفتیم و اتوبوسی را که خریدش در شهریور ۱۲ میلیارد تومان برایمان تمام شد، اکنون ۲۱ میلیارد تومان خریدیم؛ یعنی در مدت سه چهار ماه گذشته، قیمت اتوبوس نزدیک به ۸۰ درصد افزایش پیدا کرده است.
نایب رئیس کمیسیون عمران، حمل و نقل و ترافیک شورای شهر مشهد متذکر شد: آن ۱۷ اتوبوسی را که سوزاندند، برای ما ارزشمند بود و ۱۵ دستگاه اتوبوس از خطوط شهری که به مردم خدمت‌رسانی می‌کردند، کم شد. اگرچه به لحاظ آماری، آمار جدی نیست که بتواند آسیب مهمی بزند یا برنامه را تغییر بدهد یا اثرگذاری کلانی داشته باشد؛ اما به لحاظ ریالی این آسیب به سرمایه مردمی خورده و در مجموع ۲هزار میلیارد تومان فقط به زیرساخت‌های شهرداری آسیب زده شده است.

خسارت‌ها باید از منابع موجود و نقد جبران شود
او با اشاره به اینکه بودجه شهر مشهد در سال جاری ۷۲ هزار میلیارد تومان بوده و برای سال آینده ۹۳ هزار میلیارد تومان تخمین زده شده، خاطرنشان کرد: در دارایی شهر، این ۲هزار میلیارد تومان آسیب شاید خیلی عدد قابل توجهی نباشد؛ اما باید از منابع موجود و نقد این خسارت‌ها را تأمین کنیم. در واقع مردم باید این پول را پرداخت کنند. از این لحاظ خسارت‌های موجود بر اقتصاد شهر اثرگذار است و بی‌شک فشار آن به مردم وارد می‌شود.
فرهمندی در ادامه تصریح کرد: یکی از موضوعات، بحث تأمین منابع است. ما هنگامی که اتوبوس می‌خریم، بخشی از آن را نقدی پرداخت می‌کنیم، قسمتی از آن را با تهاتر و بخش دیگر را از سایر روش‌ها مانند مدت‌دار و دادن ملک می‌پردازیم؛ اما خسارتی را که به شهر خورده، باید با اعتبار نقد و موجود جبران کنیم. اعتبار نقد هم همان ۲هزار تومان‌هایی است که از مردم در حمل‌ و نقل شهری می‌گیریم، یا پولی که آن‌ها برای دریافت پروانه ساخت پرداخت می‌کنند و سایر خدماتی که مردم باید برای آن‌ها به صورت نقد به شهرداری بپردازند. این همان ریال بسیار ارزشمندی است که از مردم می‌گیریم و اکنون باید برای جبران خسارت‌ها و آسیب‌هایی که اغتشاشگران به شهر زدند، از آن‌ها استفاده کنیم.

هزینه خسارت‌ها، مساوی با خرید ۱۶۶ دستگاه اتوبوس
نایب رئیس کمیسیون عمران، حمل و نقل و ترافیک شورای شهر مشهد با بیان اینکه اگر این خسارت به شهر وارد نمی‌شد، می‌توانستیم با ۲هزار میلیارد تومان حدود ۱۶۶ دستگاه اتوبوس ۱۲ میلیارد تومانی برای شهر تهیه کنیم، درباره اغتشاشگرانی که به شهر آسیب زدند، عنوان کرد: این افرادی که به شهر آسیب زدند، مشهدی نبودند؛ چرا که خیلی از آن‌ها نگاهشان به شهر امام رضا(ع) نگاه سکونت و زیارت و این‌ها نبود و یک‌سری تخریبگر اجاره‌ای بودند. خیلی از افراد از شهرهای دیگر و برخی هم از سایر کشورها به مشهد آمده بودند. پس از اینکه بازداشت شدند، به این موضوع پی بردیم. این نشان می‌دهد کسی که شهروند این شهر باشد، چنین آسیبی به زیرساختی که خودش و خانواده‌اش از آن استفاده می‌کنند، نمی‌زند.
او افزود: ان‌شاءالله همان‌طور که آثار تخریب‌ها به سرعت از شهر جمع‌آوری می‌شود، جایگزینی هم انجام شود. به هر حال آسیب به اقتصاد شهر و سرمایه‌های مردم اتفاق افتاده است. امیدواریم این تجربه موجب شود آمادگی بیشتری برای بروز اتفاق‌ها داشته باشیم؛ چرا که ما دشمن داریم و دشمن همه تلاشش را به کار می‌گیرد تا به کشورمان آسیب بزند. از این رو ما باید آمادگی کافی داشته باشیم.
فرهمندی ادامه داد: امیدوارم برای اقشاری که به هر حال معترض هستند و تحت فشار اقتصادی حق هم دارند، تجربه‌ای شود که مراقب باشند کسی از اعتراضات و نگرانی‌های بحقشان سوءاستفاده نکند. با وجود اینکه اعتراضات اقتصادی بود؛ اما تخریب‌هایی که صورت گرفت سبب شد اقتصاد ما ضعیف‌تر شود. اگرچه حجم آسیب‌ها زیاد نبود، به هر حال می‌توانست آسیب جدی به اقتصاد بزند و معیشت مردم را سخت‌تر کند، همان‌طور که آثار گرانی‌های ناشی از این اتفاق‌ها را اکنون در جامعه می‌بینیم.