این نشست که در بافت پیچیده تنشهای منطقهای برگزار شد، نه تنها گامی دیگر در مسیر عادیسازی روابط این دو رقیب دیرینه است، بلکه به وضوح نقش بیبدیل و رو به گسترش جمهوری خلق چین را به عنوان معمار، تضمینکننده و بازیگری کلیدی در معادلات امنیتی خاورمیانه به تصویر میکشد. بر اساس گزارش شبکه الجزیره، این روند در حال ایجاد یک بازتعریف ژئوپلیتیک در منطقه است.
تأکید مجدد بر توافق تاریخی پکن: بر اساس گزارش خبری شبکه الجزیره، این نشست که در ماه پیش در ساختمان وزارت امور خارجه ایران در تهران و با حضور معاونان وزیر امور خارجه سه کشور برگزار شد. در بیانیه پایانی، طرفین ایرانی و سعودی «تمسک خود به اجرای تمامی مفاد توافق پکن مصوب ۲۰۲۳» و نیز تعهد به اصولی مانند احترام به حاکمیت و عدم مداخله در امور داخلی را مورد تأکید قرار دادند. این توافق که در مارس ۲۰۲۳ با میانجیگری مستقیم مقامات ارشد چینی به امضا رسید، پس از هفت سال قطع رابطه، دیپلماسی بین ریاض و تهران را از سر گرفت. برگزاری منظم نشستهای کمیته سهجانبه، نشاندهنده نهادینه شدن این مکانیسم و تبدیل نقش چین از یک «میانجی مقطعی» به یک «ضامن استراتژیک» دایمی برای این فرآیند دیپلماتیک است.
نقش چین: از میانجیگری تا رهبری دیپلماتیک: گزارش الجزیره با وضوح تمام، به بزرگنمایی نقش محوری چین در این پروسه میپردازد. در بیانیه نشست، چین رسماً اعلام کرد که «آمادگی خود را برای تداوم حمایت از گامهای متقابل تهران و ریاض و تشویق توسعه روابط دوجانبه در همه عرصهها» حفظ میکند. این موضع، عصاره استراتژی فعال و خستگیناپذیر پکن در تثبیت دستاوردهای دیپلماتیک خود و تبدیل شدن به یک بازیگر indispensable (اجتنابناپذیر) در پروندههای امنیتی منطقه است. به گفته «برهم پوررمضان»، کارشناس سیاسی در مصاحبه با الجزیره، این نقشآفرینی از نیازهای توسعهای و انرژی چین و نیز تمایل آن برای تقویت چندجانبهگرایی منطقهای به منظور متوازنسازی نفوذ سایر قدرتها در غرب آسیا سرچشمه میگیرد. به بیان دیگر، چین با موفقیت در حال تبدیل یک رابطه خصمانه به یک رابطه مبتنی بر تعامل است و در این مسیر، اعتبار و نفوذ ژئوپلیتیک خود را به میزان قابل توجهی افزایش میدهد.
دستاوردهای ملموس و دیپلماسی عمومی: عادیسازی روابط، تنها به گفتوگوهای سیاسی محدود نمانده و ثمرات عینی و ملموسی برای مردم دو کشور داشته است. گزارش الجزیره با ذکر جزئیات آماری قابل توجه اشاره میکند که همکاری کنسولی بهبود یافته، باعث تسهیل سفر ۸۵ هزار زائر ایرانی به حج و اعزام بیش از ۲۱۰ هزار معتمر ایرانی به عربستان تنها در ۲۰۲۵ شد. این رقم، گواهی بر شتاب گرفتن چشمگیر تبادلات انسانی و معنوی است. این گزارش تأکید میکند که این «دیپلماسی عمومی» اکنون به موتوری اساسی برای بازسازی اعتماد بدل شدهاست، تا جایی که به نظر میرسد روابط بین دو جامعه، از روابط رسمی نیز پیشی گرفته است. چنین دستاوردی، پایههای مردمی محکمتری برای فرآیند صلح ایجاد کرده و بازگشت به دوران تنش را دشوارتر میسازد.
همگرایی در پروندههای حساس منطقهای: نکته برجسته دیگر که در گزارش الجزیره بر آن تأکید شده، گسترش حوزه توافق دو کشور به برخی از حساسترین مسائل منطقهای تحت چتر حمایتی چین است. بیانیه مشترک سهجانبه، خواستار «توقف فوری تجاوزات اسرائیل» علیه فلسطین، لبنان و سوریه شد و هرگونه تعدی به حاکمیت ایران را محکوم کرد. همچنین، بر ضرورت یافتن یک «راهحل سیاسی جامع» برای بحران یمن تحت نظارت سازمان ملل پافشاری شد. این همسویی نسبی در مواضع، نشان میدهد که دیالوگ تهران-ریاض فراتر از مسائل دوجانبه، در حال ایجاد یک چارچوب مشترک برای مدیریت اختلافات منطقهای نیز هست. کارشناسان در گزارش الجزیره تحلیل میکنند که این همکاری، مسیر را برای شکلگیری یک نظم منطقهای مستقلتر و متوازنتر هموار میسازد.
افق یک نظم منطقهایی نوین: سومین نشست کمیته سهجانبه در تهران، صرفا بررسی روتین نبود، تأییدی قدرتمند بر تثبیت و تعمیق «مسیر پکن» بود. نقش چین به عنوان قدرت فراگیر که هم توانایی و هم اراده لازم برای میانجیگری پایدار در عمیقترین شکافهای منطقه را دارد، بیش از پیش پررنگ شده است. بر اساس تحلیلهای مندرج در گزارش الجزیره، این روند، نشانه حرکت منطقه به سوی یک «بازتعریف ژئوپلیتیک» است؛ بازتعریفی که در آن، چین به یک بازیگر کلیدی در مدیریت روابط بین بازیگران اصلی خاورمیانه تبدیل شده است. اگر این پویایی مثبت ادامه یابد، میتوان شاهد تولد تدریجی یک معماری امنیتی جدید در منطقه بود که در آن، دیپلماسی و گفتوگو بر تنش و رویارویی اولویت دارد و نقش آفرینان خارجی سنتی، با یک رقیب راهبردی نوظهور و مصمم مواجه هستند. موفقیت توافق پکن ۲۰۲۳ و تداوم آن، بیتردید بزرگترین دستاورد دیپلماتیک چین در خاورمیانه در دهه اخیر به شمار میآید.
انتهای پیام/