با وجود خواص متعدد درمانی گل گاوزبان، متخصصان حوزه طب سنتی و داروهای گیاهی همواره نسبت به مصرف خودسرانه و بیرویه آن هشدار میدهند، این گیاه همانقدر که میتواند در کاهش استرس، بهبود عملکرد گوارش و آرامش اعصاب مؤثر باشد، در صورت مصرف نادرست ممکن است موجب افزایش فشار خون، تداخل دارویی و بروز عوارض ناخواسته شود.
در همین راستا سارا فوضی کارشناس تغذیە استان در گفتوگو با ایسنا به بررسی علمی خواص، شیوه صحیح مصرف و موارد منع استفاده از دمنوش گل گاوزبان پرداخته است و میگوید: گل گاوزبان یکی از گیاهان دارویی پرکاربرد و شناختهشده است که بهصورت علفی و یکساله رشد میکند و ارتفاع آن به حدود ۶۰ سانتیمتر میرسد.
فوضی اظهار کرد: بخش مورد استفاده این گیاه، گلبرگهای آن است که از نظر ظاهری شباهت بسیارس به گزنه دارد و دارای بافت اسیدی و طعمی گس است.
وی افزود: گل گاوزبان به دلیل دارا بودن رنگدانههای بنفشرنگ، بهویژه ترکیبات آنتوسیانینی، دارای خاصیت آنتیاکسیدانی و ضدسرطانی است، این رنگدانهها نقش مهمی در کاهش استرس بدن دارند و از این نظر مصرف اصولی آن میتواند برای سلامت عمومی مفید باشد.
این کارشناس با اشاره به ترکیبات مؤثر گل گاوزبان گفت: این گیاه حاوی ترکیبات آلکالوئیدی است که در پیشگیری از برخی مشکلات عصبی مؤثر هستند، به همین دلیل گل گاوزبان در حوزه فیتوشیمی و حتی در برخی موارد در کنار داروهای شیمیایی مورد استفاده قرار میگیرد، اما باید توجه داشت که مصرف همزمان آن با داروهای اعصاب میتواند خطر تداخل دارویی داشته باشد.
فوضی ادامه داد: یکی از شناختهشدهترین کاربردهای گل گاوزبان، خاصیت آرامبخشی آن است، این گیاه میتواند به کاهش اضطراب، تنشهای عصبی و بهبود کیفیت خواب کمک کند و به همین دلیل توصیه میشود مصرف آن بیشتر در ساعات عصر انجام شود تا در روند خواب شبانه تأثیر مثبتی داشته باشد.
روش صحیح تهیه دمنوش گل گاوزبان
وی درباره نحوه صحیح دمآوری گل گاوزبان توضیح داد: برای تهیه دمنوش این گیاه، استفاده از حرارت غیرمستقیم و روش بنماری ضروری است، گل گاوزبان باید حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه دم بکشد و پس از آن نیز توصیه میشود دمنوش به مدت ۱۰ دقیقه در حالت سکون باقی بماند تا ترکیبات مؤثر آن بهطور کامل آزاد شود.
به گفته این کارشناس، مقدار مصرف مناسب، یک تا دو قاشق غذاخوری گل گاوزبان در هر قوری است و مصرف بیش از این مقدار میتواند عوارضی به همراه داشته باشد.
تأثیر بر فشار خون و طعم دمنوش
فوضی با هشدار نسبت به اثر گل گاوزبان بر فشار خون گفت: برگهای گل گاوزبان میتوانند باعث افزایش فشار خون شوند، به همین دلیل افرادی که مبتلا به پرفشاری خون هستند یا داروهای کنترل فشار خون مصرف میکنند، اصولاً نباید از این دمنوش استفاده کنند.
وی افزود: در صورتی که افراد سالم تمایل به مصرف گل گاوزبان داشته باشند، توصیه میشود برای تعدیل اثر آن بر فشار خون، لیمو عمانی به دمنوش اضافه کنند؛ همچنین به دلیل طعم گس گل گاوزبان، استفاده از چوب دارچین میتواند طعم دمنوش را متعادلتر و دلپذیرتر کند.
نقش گل گاوزبان در سلامت گوارش
این کارشناس تغذیە با اشاره به اثرات گل گاوزبان بر دستگاه گوارش گفت: گل گاوزبان یکی از گیاهان دارویی مؤثر برای سلامت سیستم گوارشی است و میتواند در بهبود مشکلاتی مانند ورم معده، سوءهاضمه و نفخ نقش داشته باشد، البته به شرطی که فرد داروی شیمیایی خاصی مصرف نکند.
وی تأکید کرد: برخی داروهای گیاهی با داروهای شیمیایی تداخل دارند و مصرف همزمان آنها میتواند برای سلامت مضر باشد، بنابراین پیش از مصرف مداوم گل گاوزبان، باید وضعیت دارویی فرد بهطور دقیق بررسی شود.
فوضی افزود: گل گاوزبان یکی از دمنوشهایی است که میتوان در قالب یک پروتکل درمانی سهماهه از آن استفاده کرد، این دمنوش بهویژه در کاهش علائم سندرم روده تحریکپذیر که به دلیل سبک زندگی کمتحرک و استرسهای روزمره شیوع آن رو به افزایش است، مؤثر بوده و به کاهش استرس و اضطراب بیماران کمک میکند.
تأثیر بر قند خون، پوست و مو
وی در ادامه گفت: افرادی که قند خون بالایی دارند نیز میتوانند با نظر متخصص از گل گاوزبان استفاده کنند، گلبرگهای این گیاه به دلیل دارا بودن ترکیبات آنتوسیانینی میتوانند به بهبود وضعیت متابولیکی بدن کمک کنند؛ همچنین گل گاوزبان در سلامت پوست و مو نیز نقش مؤثری دارد و به دلیل خاصیت آنتیاکسیدانی، در کاهش التهابات پوستی مفید است.
موارد منع مصرف گلگاوزبان
این کارشناس تغذیە در ادامە با تأکید بر موارد منع مصرف گل گاوزبان گفت: مصرف دمنوش گل گاوزبان برای مادران باردار، کودکان زیر ۱۲ سال، افراد مبتلا به فشار خون بالا و کسانی که دچار سنگ کلیه هستند، بهطور کامل ممنوع است.
فوضی در پایان خاطرنشان کرد: اگرچه گل گاوزبان بهطور طبیعی خاصیت آرامبخشی دارد، اما افرادی که داروهای اعصاب مصرف میکنند، حتی در دوزهای پایین، باید از مصرف این دمنوش پرهیز کنند زیرا احتمال تداخل دارویی وجود دارد و این موضوع میتواند برای سلامت فرد خطرناک باشد.