به گزارش خبرگزاری حوزه، در این مقاله با عنوان «تبیین تحولات نهاد دین در جامعه ایران» که در نشریه جامعهپژوهی فرهنگی انتشار یافته، این مساله مورد تأکید قرار گرفته که نهاد دین در ایران گرچه از خردهنظام به نهاد مسلط ارتقا یافته، اما همچنان با چالشهای نوین اجتماعی و رسانهای روبروست. البته در نگارش این مقاله پژوهشی علاوه بر دکتر سید محسن میرسندسی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، دکتر سید محمد میرسندسی، استادیار جامعهشناسی دانشگاه امام حسین(ع) نیز مشارکت داشته است.
نهاد دین بهمثابه یک سیستم پیچیده
نویسندگان در طلیعه سخن، هدف اصلی از نگارش این مقاله را تحلیل تحولات نهاد دین در جامعه ایران با اتکا به چارچوب نظری پیچیدگی برشمرده و ابراز داشته اند: پژوهشگران با بهرهگیری از روش تحلیلی و مرور منابع علمی، نهاد دین را نه یک ساختار ایستا، بلکه سیستمی پویا، غیرخطی و خودسازمانده معرفی کردهاند که دارای قابلیت ظهور ویژگیهای نوظهور و سازگاری با تحولات اجتماعی است.
ارتقای جایگاه نهاد دین پس از انقلاب اسلامی
در این مقاله همچنین مستنبط از یافتههای پژوهش اشاره شده که پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نهاد دین در ایران از جایگاه یک خردهنظام اجتماعی به سطح یک نهاد مسلط ارتقا یافته است؛ تحولی که جایگاه دین را در سیاست، فرهنگ و ساختار اجتماعی تقویت کرده، اما همزمان با چالشهای بنیادین همراه بوده است.
از جمله مهمترین چالشهای شناساییشده در این پژوهش میتوان به کاهش مرجعیت سنتی روحانیت، گسترش شتابان رسانههای نوین، و تحول در سبکهای دینداری اشاره کرد؛ تحولاتی که الگوهای سنتی دینداری را دستخوش تغییر کردهاند.
تحلیل چندسطحی از عوامل تحول
در این مقاله همچنین ضمن بررسی و تحلیل تحولات در سه سطح کلان، میانی و خرد، عواملی نظیر افزایش سطح سواد عمومی، توسعه شهرنشینی، و دگرگونی در فرآیند جامعهپذیری دینی از جمله محرکهای اصلی این تغییرات عنوان شده و در ادامه بر ظهور اشکال نوین و غیرقابل پیشبینی دینداری فردگرا و خودبنیاد تأکید شده است؛ پدیدهای که بهعنوان پیامد طبیعی رفتار سیستمهای پیچیده در عرصه دینداری معاصر تحلیل شده است.
آینده نهاد دین؛ پویایی، انطباق و خودترمیمی
نویسندگان در این مقاله همچنین به این نکته پرداختهاند که مسیر آینده نهاد دین در ایران وابسته به ظرفیتهای انطباقپذیری، پویایی درونی و قدرت خودترمیمی آن خواهد بود و بر این اساس نیز پیشبینی کردهاند که نهاد دین، با حفظ انسجام و بازتعریف نقش اجتماعی خود، همچنان میتواند نقشآفرینی مؤثر و سازندهای در جامعه ایرانی ایفا کند.