هوش مصنوعی از یک فناوری نوظهور به زیرساختی تعیینکننده در اقتصاد، امنیت، سلامت و فرهنگ جهانی تبدیل شده است. همین تحول سریع، دولتها را ناگزیر کرده تا میان «حمایت از نوآوری» و «حفاظت از جامعه» توازن برقرار کنند. در این میان، کرهجنوبی با تصویب «قانون اساسی هوش مصنوعی» (AI Basic Act) گامی بلند و پیشدستانه برداشته است، قانونی که بسیاری آن را نخستین چارچوب جامع و یکپارچه جهان برای حکمرانی بر هوش مصنوعی میدانند.
به گزارش برنا، این گزارش ضمن بررسی دقیق قانون جدید کرهجنوبی، آن را در بستر جهانی تنظیمگری هوش مصنوعی قرار میدهد و به قوانین مشابه یا رویکردهای اتخاذشده میپردازد.
دولت کرهجنوبی در ژانویه ۲۰۲۶ قانونی را معرفی کرد که هدف آن ایجاد چارچوبی جامع برای استفاده ایمن، شفاف و قابل اعتماد از هوش مصنوعی است. این قانون که با عنوان AI Basic Act شناخته میشود، زودتر از «قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا» اجرایی شده و جاهطلبی سئول برای تبدیل شدن به یکی از سه قدرت برتر جهان در حوزه هوش مصنوعی را آشکار میکند.
دولت کرهجنوبی تاکید دارد این قانون نه برای محدودسازی نوآوری، بلکه برای ایجاد اعتماد عمومی و زیرساخت حقوقی پایدار تدوین شده است. با این حال، واکنشها به آن، بهویژه در میان استارتاپها، یکدست نبوده است.
مفاد کلیدی قانون «AI Basic Act»
نظارت انسانی بر سامانههای «با تاثیر بالا»
مهمترین ستون این قانون، الزام نظارت انسانی بر سامانههای هوش مصنوعی با تاثیر بالا است. این دسته شامل حوزههایی میشود که مستقیما با جان، سلامت، امنیت یا حقوق بنیادین شهروندان در ارتباط هستند که به شرح زیر است:
ایمنی هستهای
تولید و توزیع آب شرب
حملونقل عمومی و هوشمند
خدمات درمانی و پزشکی
خدمات مالی مانند اعتبارسنجی و اعطای وام
در این حوزهها، تصمیمگیری کاملا خودکار ممنوع است و انسان باید «نقش معنادار» در کنترل یا تایید خروجی سیستم داشته باشد.
شفافیت و برچسبگذاری
قانون کرهجنوبی شرکتها را ملزم میکند که کاربران را از استفاده از هوش مصنوعی مولد یا با تاثیر بالا مطلع کنند و محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی را در صورت شباهت به واقعیت، بهطور واضح برچسبگذاری کنند.
هدف این بند، مقابله با گسترش اطلاعات نادرست، دیپفیکها و فریب رسانهای است، مسالهای که به یکی از نگرانیهای اصلی دولتها در عصر هوش مصنوعی تبدیل شده است.
جریمهها و دوره تطبیق
برای جلوگیری از شوک ناگهانی به صنعت، یک دوره تطبیق حداقل یکساله در نظر گرفته شده است. پس از آن، تخلفات میتوانند به جریمههایی تا سقف ۳۰ میلیون وون (حدود ۲۰ هزار دلار) منجر شوند؛ رقمی که برای استارتاپهای کوچک قابل توجه است.
اگرچه دولت کرهجنوبی از «تعادل میان ایمنی و نوآوری» سخن میگوید، اما بسیاری از استارتاپها نگراناند که زبان مبهم قانون و گستردگی دامنه آن، ریسک حقوقی فعالیت را افزایش دهد. منتقدان هشدار میدهند که شرکتهای کوچک ممکن است بهدلیل ترس از جریمه یا ابهام قانونی، از آزمون و خطا و نوآوری فاصله بگیرند.
این نگرانیها دولت را واداشته تا وعده ایجاد مراکز مشاوره، پلتفرمهای راهنمایی و حتی بازنگری در زمانبندی اجرا را مطرح کند.
قانونگذاری هوش مصنوعی در جهان؛ کرهجنوبی تنها نیست
اتحادیه اروپا
«قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا» (EU AI Act) جامعترین چارچوب حقوقی هوش مصنوعی در غرب محسوب میشود. این قانون نیز بر اساس سطح ریسک، کاربردهای هوش مصنوعی را طبقهبندی میکند و برای سیستمهای پرخطر، الزامات سختگیرانهای در نظر گرفته است. تفاوت اصلی با کرهجنوبی، اجرای مرحلهای آن تا سال ۲۰۲۷ و تمرکز شدید بر حقوق شهروندی است.
ایالات متحده
آمریکا تاکنون از تصویب یک قانون فدرال جامع برای هوش مصنوعی خودداری کرده است. رویکرد واشنگتن بیشتر بر دستورالعملهای داوطلبانه، استانداردهای صنعتی و مقررات بخشی (مانند سلامت یا مالی) استوار است. منتقدان میگویند این سیاست ممکن است در بلندمدت به شکاف اعتماد عمومی منجر شود.
چین
چین مجموعهای از قوانین هدفمند درباره الگوریتمها، هوش مصنوعی مولد و مدیریت داده تصویب کرده است. تمرکز اصلی پکن بر کنترل محتوا، ثبات اجتماعی و حاکمیت داده است. چین همچنین پیشنهاد ایجاد نهادی بینالمللی برای هماهنگی حکمرانی جهانی هوش مصنوعی را مطرح کرده است.
رقابت برای تعیین استاندارد جهانی
همانطور که GDPR اروپا به الگویی جهانی برای حریم خصوصی تبدیل شد، اکنون این پرسش مطرح است که کدام چارچوب حقوقی، الگوی غالب حکمرانی هوش مصنوعی خواهد شد. کرهجنوبی با AI Basic Act تلاش دارد در این رقابت نقشآفرینی کند، اما موفقیت آن به میزان انعطافپذیری قانون در برابر تحولات سریع فناوری وابسته است.
قانون اساسی هوش مصنوعی کرهجنوبی را میتوان یک آزمایش بزرگ در حکمرانی فناوری دانست؛ تلاشی برای پاسخ به این پرسش اساسی که آیا میتوان همزمان نوآور بود و مسئولانه عمل کرد؟ پاسخ نهایی نهتنها آینده اکوسیستم فناوری کرهجنوبی، بلکه مسیر جهانی تنظیمگری هوش مصنوعی را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد.
آنچه روشن است، این است که عصر «هوش مصنوعی بدون قانون» رو به پایان است و کشورها، هر یک با فلسفه و اولویتهای خاص خود، در حال ترسیم قواعد بازی جدید هستند.
انتهای پیام/