به گزارش خبرگزاری ایمنا، وقتی از بودجه شهری صحبت میشود، معمولاً اعداد و جداول خشک مالی به ذهن میآید؛ میلیاردها تومان که در سطرهای بودجه مینشینند و سرنوشت پروژهها را رقم میزنند، اما بودجه ۱۴۰۵ شهرداری اصفهان، پیش از آنکه یک سند مالی باشد، روایتی از تغییر نگاه مدیریت شهری به نقش شهروندان در تصمیمسازی است؛ روایتی که اینبار «فرمان» آن، بیش از گذشته، در دست مردم قرار گرفته است.
در سالهای اخیر، شهرداری اصفهان تلاش کرده فاصله میان اتاقهای تصمیمگیری و زندگی روزمره شهروندان را کوتاهتر کند؛ تلاشی که در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵، شکلی عملیتر و ملموستر به خود گرفته است. اجرای پویش «فرمان دست شماست» بهعنوان یکی از ابتکارات شاخص مدیریت شهری، بستری فراهم کرده تا شهروندان نهتنها مخاطب پروژهها، بلکه یکی از بازیگران اصلی در تعیین اولویتهای هزینهکرد منابع عمومی باشند.
در این مدل، شهروندان از طریق سامانههای ارتباط مردمی، درگاه اینترنتی «اصفهان من» و پویش «فرمان دست شماست»، نیازهای محلهای، مطالبات شهری و پروژههای اولویتدار خود را ثبت کردهاند؛ پیشنهادهایی که پیش از آغاز فرایند رسمی بودجهریزی دریافت و در تدوین برنامه عملیاتی و بودجه سال ۱۴۰۵ مورد استفاده قرار گرفته است. به این ترتیب، بخشی از تصمیمگیریها از دل کوچهها، محلهها و تجربه زیسته مردم بیرون آمده و به متن بودجه راه یافته است.
بودجه ۱۴۰۵ شهرداری اصفهان، علاوه بر انطباق کامل با «برنامه راهبردی اصفهان ۱۴۱۰»، تلاشی است برای پیوند زدن مشارکت مردمی با شفافیت، پاسخگویی و عدالت شهری؛ بودجهای که میخواهد هر ریال آن، بازتابی از یک مطالبه واقعی و یک اولویت ملموس برای شهروندان باشد.
آنچه در ادامه میخوانید، حاصل گفتوگوی خبرنگار ایمنا با سیدمصطفی اعتصامی، مدیرکل برنامهریزی و بودجه شهرداری اصفهان است که به بررسی همه جنبههای بودجه ۱۴۰۵، جزئیات رویکرد مشارکتی، نقش «فرمان دست شماست» در شکلدهی به بودجه ۱۴۰۵ و تأثیر آن بر زندگی روزمره شهروندان اصفهان میپردازیم؛ از انطباق آن با اهداف کلان اصفهان ۱۴۱۰، سهم هر حوزه از خدمات شهری، سازوکار توزیع عادلانه منابع، مشارکت شهروندان و تبصرههای ویژه برای افزایش انعطافپذیری و کارآمدی، تا راهکارهای مدیریت ریسکهای مالی و تحقق بودجه به شیوهای پایدار که هر بخشی از این بودجه، تصویری از شهری هوشمند، زیستپذیر و عدالتمحور را به نمایش میگذارد و نشان میدهد که هر ریال هزینه شده، برای زندگی بهتر شهروندان و آیندهای روشن برای اصفهان برنامهریزی شده است.
ایمنا: بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ با رشد ۴۵ درصدی نسبت به سال گذشته تدوین شده است؛ مهمترین تفاوتهای کیفی این بودجه نسبت به بودجههای سالهای قبل چیست و این افزایش عددی چگونه به افزایش واقعی قدرت اجرا تبدیل میشود؟
اعتصامی: در فرایند تدوین بودجه سال ۱۴۰۵ شهرداری، انطباق حداکثری با «برنامه راهبردی اصفهان ۱۴۱۰» بهعنوان نقشه راه مجموعه بزرگ شهرداری اصفهان (ستاد، مناطق و سازمانها)، بهطور نظاممند و هدفمند مورد توجه قرار گرفته است، بهنحوی که اولویتها، راهبردها و جهتگیریهای کلان مندرج در این برنامه، مبنای تعریف، انتخاب و تخصیص منابع به پروژهها و فعالیتهای بودجهای قرار گرفتهاند.
بر این اساس، تمام پروژههای پیشبینیشده در بودجه ۱۴۰۵ نهتنها همراستا با برنامه راهبردی اصفهان ۱۴۱۰ تعریف شدهاند، بلکه هر یک بهصورت شفاف و قابل ردیابی، ذیل راهبرد متناظر خود در سامانه بودجه شهرداری ثبت و مستندسازی شده و در داشبورد سامانه رصا قابل رصد هستند.
این رویکرد، ضمن ارتقای انسجام میان برنامهریزی راهبردی و بودجهریزی، امکان پایش، ارزیابی و گزارشگیری دقیق از میزان تحقق راهبردها و اثربخشی پروژهها را برای مدیران، تصمیمگیران و نهادهای نظارتی فراهم ساخته و گامی مؤثر در جهت تقویت شفافیت، پاسخگویی و حکمرانی مطلوب شهری محسوب میشود.
در برآورد منابع سال ۱۴۰۵، عوامل زیادی همچون شرایط اقتصادی پیشرو (تورم، رشد اقتصادی، تحلیل بازار مسکن و سایر موارد) و تحلیل توان درآمد زایی مناطق به تفکیک ردیفهای درآمدی درنظر گرفته شده است، بهگونهای که برخی از ردیفها بدون رشد و برخی با رشد منطقی پیش بینی شدهاند.
علاوه بر این اقلام عمده درآمدی همچون ردیفهای ساختمانی، سرمایهگذاری، اوراق مشارکت و وام، فروش اموال براساس نظرات کارشناسی هر حوزه و جلسات متعدد به جمع بندی رسیدهاست که شاهد تحقق حداکثری این ردیفها باشیم. در نمودار زیر روند رشد بودجه در سالهای اخیر قابل مشاهده است.
ایمنا: شهرداری اعلام کرده بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ بهطور کامل مبتنی بر «برنامه اصفهان ۱۴۱۰» تنظیم شده است؛ بهصورت مشخص کدام اهداف و شاخصهای این برنامه در بودجه سال آینده بازتاب عملی پیدا کردهاند؟
اعتصامی: برنامه راهبردی اصفهان ۱۴۱۰ بر مبنای ۵ هدف کلان کاهش آلودگی های زیست محیطی، توسعه گردشگری، ارتقای سرزندگی محلات، تحقق حکمروایی خوب شهری، احیای سبک زندگی ایرانی-اسلامی تدوین شده است.
در فرایند تدوین بودجه سال ۱۴۰۵ شهرداری، انطباق حداکثری با «برنامه راهبردی اصفهان ۱۴۱۰» بهعنوان نقشه راه مجموعه بزرگ شهرداری اصفهان (ستاد، مناطق و سازمانها)، بهطور نظاممند و هدفمند مورد توجه قرار گرفته است، بهنحوی که اولویتها، راهبردها و جهتگیریهای کلان مندرج در این برنامه، مبنای تعریف، انتخاب و تخصیص منابع به پروژهها و فعالیتهای بودجهای قرار گرفتهاند.
بر این اساس، تمام پروژههای پیشبینیشده در بودجه ۱۴۰۵ نهتنها همراستا با برنامه راهبردی اصفهان ۱۴۱۰ تعریف شدهاند، بلکه هر یک بهصورت شفاف و قابل ردیابی، ذیل راهبرد متناظر خود در سامانه بودجه شهرداری ثبت و مستندسازی شده و در داشبورد «رصا» قابل رصد هستند.
این رویکرد، ضمن ارتقای انسجام میان برنامهریزی راهبردی و بودجهریزی، امکان پایش، ارزیابی و گزارشگیری دقیق از میزان تحقق راهبردها و اثربخشی پروژهها را برای مدیران، تصمیمگیران و نهادهای نظارتی فراهم ساخته است و گامی مؤثر در جهت تقویت شفافیت، پاسخگویی و حکمرانی مطلوب شهری محسوب میشود.
ایمنا: با توجه به اینکه سرانه بودجه هر شهروند از ۲۲.۴ میلیون تومان به ۳۱.۷ میلیون تومان افزایش یافته، این رشد سرانه در زندگی روزمره شهروندان اصفهانی چگونه و در چه حوزههایی ملموس خواهد شد؟
اعتصامی: با توجه به اینکه نرخ تورم اعلام شده توسط مرکز آمار ایران در آذر ۱۴۰۴ معادل ۴۲.۲ درصد است، رشد ۴۱ درصد سرانه شهروندان اصفهانی در سال آینده جهت حفظ کمیت و کیفیت خدمات ارائه شده در سال بعد معقول به نظر میرسد.
بیشترین سهم آن مربوط به حملونقل و ترافیک با ۳۶.۵ درصد است که شامل موضوعات قطارشهری، اتوبوسرانی، معابر شهری (حلقه حفاظتی، تقاطعهای غیرهمسطح و سایر موارد) و بعد از آن خدمات شهری با ۲۰.۰۲ درصد شامل موضوعات شبکه آبیاری (پساب، تصفیه خانه و سایر موارد)، فضای سبز بیشترین سهم از بودجه سال ۱۴۰۵ را به خود اختصاص می دهد.
ایمنا: بیش از ۵۶ درصد بودجه به حوزههای ترافیک و خدمات شهری اختصاص یافته است؛ این تمرکز بالا چه پیام روشنی درباره اولویتهای مدیریت شهری اصفهان در رویارویی با بحرانهای زیستمحیطی دارد؟
اعتصامی: با توجه به اینکه موضوع آلودگی هوا و کم آبی از جمله مهمترین بحرانهای زیستمحیطی کلان شهر اصفهان محسوب میشوند، شهرداری اصفهان به عنوان متولی اصلی مدیریت شهری تمام عزم و همیت خود را جهت رفع و کاهش این دو معضل بهکار گرفته است.
در این راستا پروژههایی همچون قطارشهری، حلقه حفاظتی، توسعه و نوسازی ناوگان حملونقل همگانی، خرید اتوبوس و تاکسی برق و ایجاد جایگاههای شارژ خودرو برقی و سایر موارد در حوزه حملونقل و ترافیک و پروژههایی از جمله احداث تصفیه خانه، خرید پساب، تکمیل خطوط انتقال آب و پساب، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، کاشت گیاهان مقاوم به کم آبی و سایر موارد در حوزه خدمات شهری تعریف و در بودجه سال ۱۴۰۵ لحاظ شده است.
ایمنا: نسبت ۷۰ درصد بودجه عمرانی به ۳۰ درصد بودجه جاری طی سالهای اخیر حفظ شده است؛ این نسبت چه تأثیری بر توسعه زیرساختها و کاهش هزینههای بلندمدت اداره شهر خواهد داشت؟
اعتصامی: طبق ماده ۶۸ قانون شهرداری (اصلاحی ۱۳۴۵/۱۱/۲۷)، بودجه و تخصیص اعتبارات شهرداری برای تامین هزینههای سازمانی و اداری شهرداری و امور دفاع غیر نظامی امور خیریه و سایر تکالیفی که به موجب قانون به عهده شهرداریها محول است.
بر اساس تقسیماتی خواهد بود که با توجه به احتیاجات و مقتضیات محل به پیشنهاد شهرداری و تصویب انجمن شهر رسیده باشد و در هر صورت میزان اعتبارات عمرانی نباید از چهل درصد بودجه سالانه کمتر باشد.
بنابراین شهرداری اصفهان براساس قانون میتواند ۶۰ درصد کل بودجه را به بودجه جاری اختصاص دهد اما با توجه به اینکه رویکرد مدیریت شهری بر حفظ و افزایش توان بودجه عمرانی بوده است، در این سالها سعی کرده نسبت ۳۰ درصد جاری و ۷۰ درصد عمرانی حفظ شود.
بنابراین حفظ این درصد تنها با مدیریت هزینههای اداره شهر با رویکرد بهرهوری و کاهش هزینه های غیرضروری امکانپذیر است.
ایمنا: در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ به عدالتمحوری و پروژههای محلهمحور تأکید شده است؛ چه سازوکاری برای توزیع عادلانه منابع بین مناطق برخوردار و کمتر برخوردار شهر در نظر گرفته شده است؟
اعتصامی: برنامه و بودجه شهرداری، نقش تعیینکنندهای در توسعه متوازن و یکپارچه شهری، عدالت مکانی و ارتقای سطح خدماترسانی به شهروندان دارد. تدوین برنامه عملیاتی و بودجه شهرداری با رویکردی منسجم و هماهنگ از اهمیت ویژهای برخوردار است.
برای تحقق عدالت محوری ابتدا جانمایی فعلی تمام مراکز فرهنگی، معابر شهری، گلوگاهها، ایستگاههای آتشنشانی و سایر موارد تعیین شده است و با توجه به شاخصهای برنامه نیاز هر منطقه مشخص شده است و براساس آن سبد پروژههای سال ۱۴۰۵ تعریف شد.
با توجه به تفاوت ظرفیتهای درآمدی مناطق مختلف شهر و برای جلوگیری از تمرکز نامتوازن منابع و ایجاد فرصتهای برابر توسعه، بخشی از درآمد مناطق برخوردار تحت عنوان «اعتبارات متمرکز» کسر میشود و بهعنوان اعتبارات محرک توسعه به مناطق کمبرخوردار اختصاص پیدا میکند.
اعتبارات محرک توسعه به اجرای پروژههای شاخص، زیرساختی و محرک اقتصاد شهری در مناطق ضعیفتر اختصاص پیدا میکند، این اعتبارات ابزاری برای کاهش نابرابری، افزایش عدالت اجتماعی و تقویت سرمایه اجتماعی شهر است.
توزیع متوازن منابع و کاهش شکافهای توسعه، تصویر کلی شهر را برای سرمایهگذاران و گردشگران بهبود میبخشد و موجب رونق و فعالیت اقتصادی پایدار در کل شهر خواهد شد؛ اعتبارات محرک توسعه به اجرای پروژههای شاخص، زیرساختی و محرک اقتصاد شهری در مناطق ضعیفتر اختصاص پیدا میکند.
این اعتبارات ابزاری برای کاهش نابرابری، افزایش عدالت اجتماعی و تقویت سرمایه اجتماعی شهر است. توزیع متوازن منابع و کاهش شکافهای توسعه، تصویر کلی شهر را برای سرمایهگذاران و گردشگران بهبود میبخشد و باعث رونق و فعالیت اقتصادی پایدار در کل شهر خواهد شد.
ایمنا: مشارکت شهروندان در تدوین بودجه یکی از محورهای مهم این دوره مدیریت شهری است؛ پیشنهادهای مردمی دقیقاً چگونه وارد فرایند تصمیمگیری بودجه شده و چه میزان از آنها به پروژههای اجرایی تبدیل شده است؟
اعتصامی: یکی از ورودیهای مورد استفاده در تدوین سبد برنامه عملیاتی مورد استفاده در بودجه ۱۴۰۵ نظرات مطرح شده از سمت شهروندان از طریق ورودیهای مختلف همچون سامانه ارتباط مردمی ۱۳۷، ملاقات حضوری با شهردار اصفهان و مدیران مناطق، پروژههای نیازسنجی مناطق، برنامه رادیویی مردم سلام، برنامه گوش به زنگ و سایر موارد بودهاست.
برای دومین سال طرح فرمان دست شماست اجرا شد که در آن شهروندان این امکان را داشتند که از طریق درگاه اینترنتی http://app.isfahan.ir پروژههای مورد نیاز محله و منطقه خود را ثبت و به آن امتیاز دهند.
در تدوین برنامه و بودجه سال ۱۴۰۵ قبل از آغاز فرایند برنامه ریزی، پیشنهادهای شهروندان در پویش «فرمان دست شماست» جهت استفاده در بودجه ریزی سال ۱۴۰۵ دریافت شد و در حال حاضر که بودجه در حال بررسی شورای اسلامی شهر است، تمام پروژه های شهری در سال ۱۴۰۵ در سامانه «اصفهان من» بارگذاری شده و شهروندان می توانند مجدد با ورود به این سامانه از پروژه های تعریف شده آگاه شده و نظرات خود را نسبت به این پروژه ها اعلام کنند.
این برنامه تا دهم بهمن سال جاری ادامه خواهد داشت و پس از إتمام مهلت اعلام شده نتیجه نظرات شهروندان در بودجه نهایی لحاظ خواهد شد.
ایمنا: ۶۱ تبصره در متن بودجه ۱۴۰۵ گنجانده شده است؛ این تبصرهها چه نقشی در افزایش انعطافپذیری، شفافیت و کارآمدی اجرای بودجه خواهند داشت؟
اعتصامی: طبق بخشنامه بودجه سال ۱۴۰۵ شهرداریهای کشور ابلاغی سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور مبنی بر اینکه شهرداریها میتوانند برخی مجوزهای لازم در اجرای بودجه را همزمان با تدوین لایحه پیشنهادی بودجه به عنوان احکام بودجه سال ۱۴۰۵ به شورای اسلامی شهر ارسال و مجوزات لازم را دریافت کند.
با توجه به اینکه برخی از اقدامات شهرداری نیاز به اعتبار ندارد و تنها با برگزاری جلسات و پیگیری برای اجرا قابل تحقق است، همچون توافقات ملکی با سایر دستگاهها، شرایط لازم و ضروری جهت آغاز پروژه و سایر موارد، شهرداری اصفهان ۶۱ تبصره به همراه بودجه ۱۴۰۵ به شورای اسلامی شهر تقدیم کرد.
مزیت آن این است که برای این اقدامات ههمچون پروژههای شهری، برنامه زمانبندی تهیه و میزان پیشرفت آن در طی سال رصد خواهد شد که این عوامل منجر به شفافیت و کارآمدی اجرای بودجه میشود و این درحالی است که در سالهای گذشته فقط پروژههای دارای اعتبار رصد و کنترل می شود.
ایمنا: با توجه به شرایط اقتصادی کشور و محدودیت منابع، شهرداری اصفهان برای تحقق کامل بودجه سال آینده چه راهکارهایی برای مدیریت ریسکهای مالی و پایداری منابع درآمدی پیشبینی کرده است؟
اعتصامی: مدیریت شهری اصفهان در سالهای اخیر با تمرکز بر تنوع منابع مالی و تقویت شفافیت اقتصادی، توانسته ظرفیتهای پایدار درآمدی را افزایش دهد و این مسیر از درآمدهای سنتی فراتر رفته است و با بهرهگیری از فناوری و برنامهریزی هوشمند، امکان اداره شهر با کیفیت بالاتر و همراهی شهروندان فراهم شده است.
استفاده از منابع متنوع شامل مولدسازی داراییها، اوراق مشارکت و بهرهگیری از بازار سرمایه، چارچوبی جدید برای اداره شهر ایجاد کرده است و این رویکرد ضمن کاهش فشار مستقیم بر مردم، امکان تأمین بودجه پروژههای عمرانی و خدماتی را به شکل پایدار فراهم کرده و به رشد متوازن اقتصاد شهری کمک میکند.
ایمنا: اگر بخواهید بودجه ۱۴۰۵ شهرداری اصفهان را در یک جمله برای شهروندان توصیف کنید، این بودجه چگونه قرار است اصفهان را به شهری زیستپذیرتر، هوشمندتر و عادلانهتر تبدیل کند؟
اعتصامی: یکی از برجستهترین ویژگیهای این بودجه، مشارکت مستقیم مردم در فرایند تدوین آن است؛ مطالبات بهحق شهروندان در تمام مراحل تنظیم بودجه لحاظ گردید تا سند مالی سال آینده، بازتابی واقعی از خواستههای مردم باشد.
در تدوین بودجه سال ۱۴۰۵ تلاش کردهایم با نگاهی واقعبینانه به منابع و مصارف، پروژهها و اقداماتی مؤثر برای توسعه متوازن شهر، ارتقای کیفیت خدمات شهری با محوریت هوشمندسازی و پاسخگویی عادلانه به نیازهای واقعی شهروندان پیشبینی کنیم.
به بیان دیگر، بودجه جدید تلاشی است برای اینکه هر ریال هزینه در مسیر ساختن شهری باشد که مردمش در آن راحتتر، ایمنتر و با عدالت بیشتر زندگی کنند؛ بنابراین اگر بخواهم در یک جمله بگویم، بودجه ۱۴۰۵ شهرداری اصفهان، بودجهای مردمی، واقعبینانه و آیندهنگر است که با تکیه بر نظر و مشارکت شهروندان و سرمایهگذاری برای آیندهای روشن، مسیر حرکت اصفهان به سوی شهری پایدار، زیستپذیرتر، هوشمندتر و عدالتمحورتر را هموار میکند.