اوضاع عجیبی است. هر کس بر اساس ارزیابی و درک خود نسخهای میپیچد. یکی از قطعی بودن تهاجم آمریکا میگوید و دیگری همه چیز را در حد یک تنش حساب شده و بازی سیاسی پیش از رسیدن به توافق کاهش میدهد. در ارتباط با وضعیت مواجهه این روزهای کشورمان مقابل اقدامهای خصمانه آمریکا و رژیم صهیونیستی میگویم. در رویارویی بیش از چهار دههای با محور شر اکنون پردهها افتاده. تحریم، تطمیع و تهدید سیاست اعلامی آنها بود که پس از ۷ اکتبر و سپس تجاوزات چندباره رژیم صهیونیستی علیه مراکز دیپلماتیک و نظامی ایران که در نهایت به جنگ تحمیلی ۱۲روزه و حمایت مستقیم دشمن از تروریستهای مسلح در اغتشاشات اخیر ختم شد، چهره عریان خشن خود را به رخ کشید.
۵ سناریو
حالا دیگر انگار همه انتظار رخدادی عجیب را میکشند. صهیونیستها لفاظی و تهدید میکنند و دونالد ترامپ ناوگان بزرگ و زیبایی! را به سوی خلیج فارس گسیل کرده. امیدها به دیپلماسی برای حل تنشها نیز همچنان وجود دارد، اما اینکه منازعه تهران با واشنگتن و تلآویو به چه سمت و سویی روان است پرسشی مهم است که بررسی آن خالی از لطف نیست. در شرایط کنونی دستکم پنج سناریو (در موازنه میان جنگ تا گفتوگو) مطرح است که به اختصار به آنها پرداخته میشود.
الف. تهاجم نظامی گسترده؛ مطلوب نتانیاهو، تردید ترامپ: حمله مستقیم به خاک کشورمان که از سوی رژیم صهیونیستی یا آمریکا آغاز شود، هم اکنون توسط برخی محافل مطرح میشود، گزینهای که البته خودشان به غیر قابل پیشبینی و تبعات بسیار خطرناک آن برای منطقه و جهان اشاره دارند. چنین ایدهای با هدف نهایی فروپاشی جمهوری اسلامی مطلوب تلآویو بوده و ترویج میشود. آنها این گونه تبلیغ میکنند که تهران در ضعیفترین حالت خود قرار داشته، پس بهترین زمان برای زدن ضربه است. در فاز نهایی تصمیمگیری، چنین حملهای میتواند از سوی آمریکا یا اسرائیل کلید بخورد. مقامات رژیم به انجام اقدام تهاجمی دیگری علیه کشورمان تمایل دارند اما خود میدانند در صورت ورود تنهایی به چنین نزاعی شانس پیروزی نخواهند داشت، از این رو با سناریوسازی مانند ضریب دادن به آمار کشتهشدگان در اغتشاشات به دنبال متقاعد کردن آمریکا به مشارکت در چنین روندی هستند. این در شرایطی است که دونالد ترامپ با وجود همه لفاظیها، به دلیل تجربه گرفتاری کشورش در باتلاق جنگ عراق و افغانستان، از جنگی گسترده و طولانی گریزان است.
ب. حمله محدود و حساب شده: با این اوصاف و محاسبه سود و زیان، جنگی محدود که در حالت حداکثری یکی دو ماه به طول انجامد مد نظر حاکمان کاخ سفید خواهد بود. برخی تکرار سناریوهایی مانند آنچه علیه ونزوئلا اتفاق افتاد، البته با اشکال دیگر برای ضربه زدن به کشور را نیز بعید نمیدانند. به این معنی که آمریکا و رژیم صهیونیستی با استفاده از خاک برخی کشورهای منطقه و همچنان ناوگان دریایی خود برخی مراکز نظامی، اقتصادی و حتی چهرههای نظام را هدف گرفته و سپس پرچم صلح را بالا ببرند. جالب آنکه پیشتر برخی رسانهها مدعی شدند واشنگتن به جمهوری اسلامی اطلاع داده چند نقطه از ایران را هدف قرار داده و تهران هم نباید پاسخ دهد؛ در این صورت هم ترامپ نیت خود در اعلام حمایت از اغتشاشگران را محقق کرده و هم جنگ طولانی نخواهد شد، موضوعی که طبق گزارش همین رسانهها به شدت از سوی ایران رد شده و مقامات ما به صراحت اعلام کردهاند اگر کاخ سفید حماقت کرده و دوباره به کشورمان حمله کند، برخلاف جنگ ۱۲روزه کوتاه نیامده و تا آخر به دشمن ضربه خواهند زد. در قالب چنین سناریویی موضوع دمیدن در آتش آشوبهای داخلی ایران هم مطرح است. ترامپ به اغتشاشگران وعده داده بود برای کمک آنها خواهد آمد، گزینه جنگ محدود هم میتواند تحقق این وعده رئیس جمهور به حساب آمده و هم نوعی اعلام حمایت و تنفس مصنوعی دادن به آشوبها تلقی شده، بنابراین باید درباره چنین سناریویی هوشیار بود.
پ. محاصره دریایی: در پازل جنگ محدود و حساب شده دشمن علیه کشورمان این روزها برخی روی یک موضوع ویژه دست میگذارند؛ محاصره دریایی با هدف جلوگیری از صادرات نفت ایران. در این راستا برخی مانند پیتر زیهان، تحلیلگر آمریکایی حمله نظامی را بعید دانسته ولی او معتقد است محتملترین گزینه مد نظر ترامپ از اعزام ناو آبراهام لینکلن به منطقه، محاصره دریایی ایران و مختل کردن چرخه صدور نفت کشورمان است. او البته این گام را به عنوان مرحله نخست پیش از حمله گسترده میداند. وی اعتقاد دارد ترامپ با الگوگیری از تحولات ونزوئلا به دنبال پیشبرد منافع خود در قبال ایران با کمترین هزینه بوده و این گزینه جدی در این مسیر است. این در شرایطی است که پیشتر تهران با استقرار ناو گروه ۸۶ نیروی دریایی ارتش و ۱۰فروند ناو کلاس غدیر به پشتیبانی دو ناو کلاس شهید سلیمانی سپاه، ناو اطلاعاتی و جنگ الکترونیک زاگرس و ناو پهپادبر شهید باقری در ۱۰۰کیلومتری ناو گروه آبراهام لینکلن راه اجرای چنین سناریویی را بر دشمن بسته است.
ت. صفآرایی نظامی؛ اهرم امتیازگیری: وال استریت ژورنال دیروز در گزارشی تحلیلی با اشاره به تحولات داخلی آمریکا، علت عقبنشینی سریع ترامپ در مینهسوتا و فراخواندن مأموران فدرال از این ایالت نوشت: ذات ترامپ عقبنشینی از ترس مواجهه با هزینههاست. در همین زمینه، بسیاری افزایش تهدیدهای دشمن را در نهایت با هدف متقاعد کردن تهران به انجام مذاکره میدانند. برخی در ایران هم که روی این نظریه تأکید دارند، معتقدند ترامپ به عنوان یک تاجر و قمارباز حاضر به ریسک کردن در حمله به ایران، اقدامی که میتواند برای وی تبعات داشته باشد، نیست، بنابراین هدف او از تدارک سازوبرگ نظامی، فشار بر تهران با هدف تن دادن به خواستههای وی است.
ج. دیپلماسی؛ مطلوب طرفهای منطقهای: همزمان با آمادگی تهران برای مواجهه با سناریوهای مختلف تدارک دیده شده از سوی دشمن، قطعاً تهران و واشنگتن نیمنگاهی به مسیر دیپلماسی هم خواهند داشت. بر همین مبنا ترامپ همزمان با ادامه طرح تهدیدها مدعی شده ایرانیها خواستار مذاکره هستند. حتی اخیراً شایعاتی درباره ارسال پیام مکتوب واتساپی توسط عراقچی به ویتکاف هم طرح شد که البته از سوی وزیر امور خارجه رد شده است. هر چند جمهوری اسلامی دیپلماسی را به طور کلی کنار نگذاشته، اما با توجه به پیشینه بدعهدی شخص ترامپ، خروج وی از برجام و مهمتر از همه دستور حمله به ایران همزمان با مذاکرات، چندان اعتمادی به این گزینه نیست. در این فضا به نظر طرفهای منطقهای به دلیل هراس از تبعات یک درگیری گسترده مایل به حل تنش میان ایران با آمریکا از کانال دیپلماسی هستند. بر این اساس بود که روز گذشته برخی رسانهها از ورود دوباره مصر به گود میانجیگری در پرونده هستهای و گفتوگوی وزیر امور خارجه این کشور با عراقچی خبر دادند. همچنین ترکیه، عراق، پاکستان و... حمایت خود از دیپلماسی را اعلام و حتی عربستان سعودی، امارات و قطر نیز به صراحت اعلام کردهاند به آمریکا اجازه نخواهند داد از پایگاههای نظامی و خاک آنها حملهای علیه ایران صورت دهد.
عوامل بازدارنده
سناریوهای طرح شده در شرایطی است که تهران برای به چالش کشیدن هر گونه اقدام تهاجمی دشمن ابزارهای مهمی در اختیار دارد؛ از جمله ناوگان سطحی، زیرسطحی و قایقهای پرسرعت که در کنار قدرت آتش پهپادی و موشکی میتواند با محقق کردن تهدید بستن تنگه هرمز در شرایط بحرانی - گذرگاهی که روزانه ۲۱میلیون بشکه نفت از آن به بازارهای جهانی میرود - طرفهای متخاصم را در وضعیت پیچیدهای قرار دهد. همزمان از موج بیعت گروههای مقاومت در سرتاسر منطقه با ملت و رهبر ایران اسلامی و هشدار آنها درباره اینکه هر گونه تعرض به کشورمان، به معنای یک جنگ همهجانبه در منطقه است نمیتوان گذشت، موضوعی که تهاجم به ایران را به مسئلهای پیچیده برای دشمن تبدیل خواهد کرد. همین توان دفاعی است که طبق گفته سردار احمد وحیدی، جانشین فرمانده کل سپاه، اقدام نظامی دشمن را پرریسک و پرهزینه کرده و آنها را از فکر درباره هر گونه ماجراجویی بازخواهد داشت.
خبرنگار: هدایت جاوید