خبرگزاری تسنیم ـ حسن یونسی*؛ در شرایط پیچیده و حساس امروز، توجه به روابط متقابل میان اعتراضات اجتماعی، فضای مجازی و حکمرانی فرهنگی از اهمیت ویژهای برخوردار است و بررسی این موضوعات در چارچوب امنیت ملی و چالشهای تمدنی، ضروری به نظر میرسد.
تفاوت اصلی بین اعتراض و اغتشاش در هدف، روش و اثرات اجتماعی آنها نهفته است. اعتراض، نشاندهنده یک خواسته مدنی و مشروع برای اصلاح ساختارها است و معمولاً با روشی مسالمتآمیز دنبال میشود. اما اغتشاش اغلب با رفتارهای خشونتآمیز، تخریب اموال عمومی و بینظمی همراه است و آسیب جدی به انسجام اجتماعی وارد میکند. اعتراض به عنوان عامل پویایی و گفتگو در جامعه عمل میکند، اما اغتشاش ریشه در نارضایتیهای عمیقتر فرهنگی و ساختاری دارد که ناشی از فقدان فضای گفتوگوی مؤثر و کاهش سرمایه اجتماعی است. این سرمایه اجتماعی شامل اعتماد عمومی، شبکههای حمایت جمعی و حس تعلق به منافع مشترک است که در صورت کاهش، بستر مناسبی برای بروز اغتشاش فراهم میآورد. بنابراین، اصلاح ساختارهای فرهنگی و تقویت عدالت اجتماعی و فضای گفتوگوی سازنده، از الزامات مهم پیشگیری از تبدیل اعتراض به اغتشاش است.
در کنار این، جهانزیست اینستاگرام به عنوان یک بستر ارتباطی و فرهنگی دوگانه عمل میکند؛ از یک سو محل تبادل آزادانه نظرها و اطلاعات، و از سوی دیگر محیطی برای انتشار سریع شایعات، اخبار نادرست و تحریک احساسات جمعی. نمونه آشوبهای دیماه 1404 نشان داد که استفاده نادرست و غیرمسئولانه از این شبکه میتواند به بحرانهای اجتماعی و فرهنگی دامن زده و امنیت ملی را به خطر اندازد. الگوریتمهای اینستاگرام و شیوههای شبکهسازی مجازی، این امکان را فراهم میآورد تا تفاسیر نادرست تقویت شده و شکافهای اجتماعی عمیقتر شود. از این رو، ضرورت حکمرانی فعال، قانونمند و مبتنی بر فرهنگ در فضای مجازی بیش از هر زمان دیگری احساس میشود تا ضمن حفظ آزادی بیان، از بروز جنگ نرم و تخریب انسجام تمدنی جلوگیری گردد.
از سوی دیگر، حکمرانی فضای مجازی در جنگ تمدنی، مفهومی فراتر از مدیریت فنی و امنسازی شبکه است. این حکمرانی باید با نگرشی همهجانبه به آثار فرهنگی، اجتماعی و امنیتی فضای دیجیتال بپردازد. در فضای مجازی که عرصه رقابت میان ارزشها و ایدئولوژیهاست، حکمرانی موفق باید تعادلی میان حق آزادی اطلاعات و حفظ امنیت ملی و فرهنگ ایجاد نماید. تقویت تولید محتوای فاخر و فرهنگمحور، مقابله با پروپاگاندا و ایجاد فضای گفتوگوی سازنده و آموزش کاربران، از وظایف مهم این حکمرانی محسوب میشود.
همچنین، نقد جدی بر شعار ضرورت کار فرهنگی وارد است؛ به ویژه زمانی که فاقد حکمرانی فعال در رسانهها باشد. با وجود اهمیت بالای فرهنگ در تحولات اجتماعی و هویتی، نبود سیاستهای مشخص و اجرایی در حوزه رسانه سبب شده این ضرورت تنها در حد شعار باقی بماند. ترک فعلها در سیاستگذاری رسانهای موجب کاهش اثرگذاری برنامههای فرهنگی شده و به گسترش محتوای ناقص و بیکارکرد میانجامد که جامعه را دچار سردرگمی فرهنگی و آسیب به هویت میکند. بازسازی ساختار حکمرانی رسانهای، تربیت نیروهای متخصص و تدوین سیاستهای روشن، گامهای ضروری برای تحقق کار فرهنگی واقعی هستند.
نقش ضدتمدنی محارب به عنوان نماد تهدیدی چندوجهی علیه امنیت ملی، سیاسی و فرهنگ، اهمیت فراوانی دارد. این پدیده فراتر از تهدید صرف امنیتی، چالشی تمدنی است که با نفوذ فکری، عملیاتی و رسانهای، میکوشد ساختارهای بنیادین جامعه را تضعیف کند. مقابله مؤثر با این تهدید، نیازمند رویکردی هوشمندانه و جامع است که ترکیبی از تقویت زیرساختهای امنیتی، فرهنگسازی و رعایت قواعد حقوقی و اخلاقی میباشد. تقویت انسجام ملی و هویت تمدنی، بهرهگیری از ظرفیتهای بومی و هماهنگی میان حوزههای مختلف، کلید مهار این تهدید است.
به طور کلی، این پنج حوزه مرتبط تصویری جامع از چالشهای امنیت ملی و جنگ تمدنی ارائه میدهند. اعتراض مدنی زمانی سازنده است که تبدیل به اغتشاش نشود و این بدون اصلاح ساختارهای فرهنگی و اجتماعی ممکن نیست. فضای مجازی، به ویژه شبکههایی مانند اینستاگرام، گرچه به تقویت ارتباطات یاری میرسانند، اما میتوانند زمینه ساز تنش و خشونت گردند که حکمرانی مسئولانه ضرورت دارد. حکمرانی فضای مجازی باید سنگری در برابر جنگ نرم و تخریب هویت تمدنی باشد. کار فرهنگی بدون حکمرانی رسانهای فعال نیز ناتمام و کماثر است. در نهایت، شناخت و مقابله هوشمندانه با تهدیدات ضدتمدنی محارب، شرط بقای امنیت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است.
بدین ترتیب، دستیابی به حکمرانی هوشمند، مشارکتی و فرهنگمحور در فضای مجازی و رسانهها، همراه با تدابیر امنیتی کارآمد، راهگشای مقابله با چالشهای پیچیده معاصر خواهد بود. آینده ثبات ملی و تداوم تمدنی بیش از پیش به تحقق چنین حکمرانیهایی وابسته است و تلاش پیگیر در این مسیر، ضامن ارتقاء و پایداری هویت و منافع ملی خواهد بود.
* مبلغ و فعال فرهنگی
انتهای پیام/