باوری اشتباه میان برخی افراد وجود دارد که در روغنهای خوراکی گیاهی هگزان وجود دارد و از روغنهای گیاهی به عنوان خطرناکترین خوراکی برای کبد نام برده شده است!
هگزان یک حلال آلی فرّار صنعتی است که سالهاست در استخراج روغنهای گیاهی استفاده میشود. استفاده از آن به دلیل بازده بالا، کنترلپذیری و امکان بازیافت کامل رایج است و ذاتاً تقلب یا انحراف محسوب نمیشود؛ این یک فرایند استاندارد صنعتی است.
در تولید صنعتی، هگزان پس از استخراج در مراحل Desolventizing و Deodorization با حرارت، بخار و خلأ تبخیر و بازیافت میشود. به دلیل نقطه جوش پایین، باقیماندن هگزان در روغن از نظر فنی منطقی نیست.
آسیت عارضهای است که در آن مایعات در فضای داخل شکم جمع میشود. این عارضه دلایل گوناگونی از جمله بیماریهای کبدی مانند سیروز کبدی و سرطانهای دستگاه گوارش و نیز مسدودشدن سیاهرگ کبدی دارد.
استانداردهای بینالمللی مانند EFSA و FDA مقدار باقیمانده هگزان در روغنهای گیاهی را معمولاً کمتر از یک میلیگرم در هر کیلوگرم روغن تعیین کردهاند.این مقدار چندین مرتبه پایینتر از حدودی است که اثرات سمی در مطالعات گزارش شدهاند و با مصرف متعارف روغن در رژیم روزانه، حتی در بدبینانهترین حالت هم دوز دریافتی به سطح نگرانکننده نزدیک نمیشود.
حمید خسروی متخصص علوم و صنایع غذایی میگوید: « در اکثر روغنهایی که الان در بازار عرضه میشوند، هگزان حتی باقیماندهای ندارد و صفر است. پس بنابراین آن هگزانی که باور اشتباهی آن را مشکلساز میداند، در روغنها اصلا نیست و اگر هم خود این حلال وارد بدن بشود، قابلیت تجمع ندارد.»
واقعیت آزمایشگاهی در صنعت نشان میدهد که در اغلب روغنهای استاندارد یا هگزان قابل اندازهگیری نیست یا مقدار آن بهمراتب کمتر از حد مجاز یک میلیگرم در هر کیلوگرم است. دلیل آن این است که باقیماندن هگزان باعث بوی نامطلوب و افت کیفی روغن میشود و هیچ تولیدکننده حرفهای چنین ریسکی را نمیپذیرد.روش تشخیص خانگی برای هگزان وجود ندارد و تشخیص فقط با GC یا GC-MS در آزمایشگاههای تخصصی امکانپذیر است. بو یا طعم روغن، معیار علمی برای تشخیص هگزان نیست.
جمعبندی علمی نشان میدهد که هگزان «سم پنهان» نیست و یک ابزار صنعتی کنترلشده محسوب میشود. حد مجاز آن بسیار پایین و ایمنسازی شده تعریف شده است و در مصرف واقعی روغنهای استاندارد، عملا چیزی به بدن نمیرسد حتی اگر ردی وجود داشته باشد.نگرانیهای مهمتر در مصرف روغنها درواقع اکسیداسیون روغن، سرخکردن مکرر و الگوی نامتعادل مصرف چربیها هستند.