برنامه راهبردی جهش با هدف جریانسازی، هدایت و شتابدهی به بروندادهای علمی باکیفیت اعضای هیئت علم امروز هشتم بهمنماه طی دو نشست جداگانه در محل معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری معرفی شد. این نشستها با حضور رئیس بنیاد ملی علم ایران و مدیران ارشد پژوهشی دانشگاههای برتر کشور برگزار شد.
به گزارش معاونت علمی ریاست جمهوری، در نشست نخست رؤسا و معاونان پژوهشی ۱۱ دانشگاه برتر زیرمجموعه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری حضور داشتند و در نشست دوم، معاونان تحقیقات و فناوری ۹ دانشگاه علوم پزشکی برتر وابسته به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به بررسی ابعاد این برنامه پرداختند.
محمدرضا هرمزینژاد، رئیس بنیاد ملی علم ایران در این نشستها با تاکید بر اهمیت راهبردی برنامه جهش گفت: این طرح آغازگر حرکتی اثرگذار و هدفمند در دانشگاههای برتر کشور خواهد بود و میتواند مسیر ارتقای کیفیت و مرجعیت علمی ایران را تقویت کند.
وی با اشاره به پشتوانه مالی این برنامه افزود: در سال جاری و با دستور معاون علمی رئیسجمهور مبلغ یک همت اعتبار برای آغاز اجرای این طرح اختصاص یافته است. این منابع بهطور ویژه برای حمایت از نهادهایی تخصیص داده شده که بیشترین نقش را در تولید و ارتقای خروجیهای علمی و پژوهشی کشور دارند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با ارائه دادههایی از وضعیت تولیدات علمی کشور اظهار کرد: اگرچه در دو دهه نخست پس از انقلاب، بروندادهای علمی کشور رشد جهشی قابل توجهی را تجربه کرد و حمایت وزارت علوم و وزارت بهداشت به افزایش شتاب تولیدات علمی انجامید اما در چهار تا پنج سال اخیر با کاهش تعداد بروندادهای علمی مواجه شدهایم که این روند نگرانکننده است.
هرمزینژاد با اشاره به جایگاه علمی ایران در سطح بینالمللی گفت: بر اساس آمارهای سال ۲۰۲۴، ایران در رتبه هفدهم تولید علم جهان قرار دارد اما کشورهایی مانند عربستان و اندونزی با شتاب زیادی در حال نزدیک شدن به ایران هستند. در صورت تداوم روند نزولی کنونی این احتمال وجود دارد که در آمارهای سال ۲۰۲۵، کشور با افت رتبه علمی مواجه شود.
وی افزود: در حال حاضر ایران در جهان اسلام پس از ترکیه در رتبه دوم و پیش از عربستان در جایگاه سوم قرار دارد.
وی تاکید کرد: رصد دقیق تعداد، کیفیت و نرخ رشد انتشارات علمی در حوزههایی که ایران سهم بالایی در آنها دارد نشاندهنده روندی نزولی است و این موضوع ایجاب میکند نهادهای حمایتی با جدیت بیشتری برای جلوگیری از تداوم این وضعیت وارد عمل شوند.
به گفته رئیس بنیاد ملی علم ایران، برنامه جهش با دستور مستقیم معاون علمی رئیسجمهور و با هدایت بنیاد ملی علم ایران در راستای پنج هدف اصلی شامل حفظ مرجعیت علمی بینالمللی کشور، توقف روند نزولی انتشارات علمی، ارتقای کیفیت بروندادهای اعضای هیئت علمی، افزایش انگیزه اعضای هیئت علمی، پژوهشگران پسادکتری و دانشجویان تحصیلات تکمیلی و ارتقای رتبه علمی دانشگاههای برتر کشور در تراز بینالمللی طراحی شده است.
هرمزینژاد چارچوب اجرای این برنامه را در سه گام اصلی شامل انتخاب دانشگاههای مشمول حمایت تعیین شاخصهای ارزیابی و طراحی روش اجرا و نظارت تشریح کرد.
وی درباره گام نخست گفت: برای معیارسازی، نظامهای رتبهبندی معتبر بینالمللی از جمله ISC-۲۰۲۴، QS ۲۰۲۶، Times ۲۰۲۶، شانگهای ۲۰۲۵ و Nature Index مورد بررسی قرار گرفت. بررسی دادههای رتبهبندی دانشگاههای جهان اسلام در بازه ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ نشان داد که ۲۰ دانشگاه برتر، حدود ۸۰ درصد مقالات علمی کشور را تولید میکنند؛ بر این اساس و با مشورت معاونان پژوهشی دو وزارتخانه این ۲۰ دانشگاه بهعنوان دانشگاههای مشمول حمایت انتخاب شدند.
وی افزود: در گام دوم شاخصهایی با هدف ارزیابی دورهای عملکرد دانشگاهها و انطباق با نقشه جامع علمی کشور طراحی شده است. دانشگاهها موظفاند در قالب پروپوزال پیشنهادی خود، شاخصهای متناسب را انتخاب و برای تحقق آنها برنامهریزی کنند. از جمله این شاخصها میتوان به تعداد کل مقالات چاپشده در سال ارزیابی، مقالات یک درصد و ۱۰ درصد برتر، تعداد و سرانه مقالات چارک اول و دوم مقالات منتشرشده در Nature Index، سرانه مقالات نمایهشده در پایگاه WoS به ازای پژوهشگر تماموقت و نسبت مقالات مشترک با پژوهشگران خارجی اشاره کرد. بر اساس این برنامه انتظار میرود دانشگاهها بتوانند تا حدود ۷۰ درصد از افزایش هدفگذاریشده را از طریق سازوکارهای داخلی و با بهرهگیری از اعتبارات مالیاتی خود محقق کنند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران در تشریح گام سوم خاطرنشان کرد: روش اجرا و نظارت بر برنامه در حال طراحی است و در همین راستا داشبوردی برای رصد عملکرد پژوهشی دانشگاهها در دست توسعه قرار دارد که پیشبینی میشود تا پیش از عید نوروز در اختیار رؤسا و معاونان پژوهشی دانشگاهها قرار گیرد. این سامانه امکان پایش حتی روزانه عملکرد پژوهشی دانشگاهها را فراهم خواهد کرد.
وی افزود: دانشگاههای منتخب سه هفته فرصت دارند تا برنامه اجرایی خود را بهصورت مکتوب ارائه کنند و پس از تایید ۴۰ درصد از اعتبار مصوب برنامه به آنها تخصیص داده خواهد شد. نظارت بر اجرای برنامه نیز بر عهده کمیتهای با عنوان کمیته هدایت و نظارت در بنیاد ملی علم ایران خواهد بود.
در بخش پایانی این نشستها رؤسا و معاونان دانشگاهها به طرح پرسشها و ارائه دیدگاهها و پیشنهادهای خود پرداختند. از جمله محورهای مطرحشده در این بخش میتوان به ضرورت توجه بیشتر به علوم پایه، تحلیل دقیقتر دلایل کاهش تولیدات علمی کشور، مسئلهیابی عمیقتر و پیگیری حل این چالشها از طریق طرح آنها در سطوح تصمیمگیری بالادستی اشاره کرد.
انتهای پیام/