به گزارش خبرنگار مهر، آیین اختتامیه چهارمین دوره دوسالانه جشنواره ادبی شهید سرلشکر حاجحسین همدانی، امروز با حضور سردار حسن حسن زاده، گلعلی بابایی، محمدرضا سنگری و جمعی از نویسندگان، پژوهشگران، مترجمان و فعالان حوزه ادبیات مقاومت در سالن مهر حوزه هنری برگزار و برگزیدگان بخشهای مختلف این جشنواره معرفی شدند.
سردار حسن حسنزاده، فرمانده سپاه حضرت محمد رسولالله(ص) تهران بزرگ و رئیس شورای سیاستگذاری چهارمین دوسالانه جایزه ادبی شهید همدانی، در آیین اختتامیه این رویداد ادبی، با گرامیداشت یاد و خاطره شهدا، بر نقش ادبیات در ماندگاری اندیشه و مکتب مقاومت تأکید کرد.
وی در ابتدای سخنان خود، ضمن قدردانی از حضور خانوادههای معظم شهدا، مسئولان، فرماندهان و فرهیختگان فرهنگی و ادبی در این مراسم، یاد همه شهدای انقلاب اسلامی، دفاع مقدس، شهدای گمنام، شهدای مدافع حرم، شهدای محور مقاومت و شهدای حوادث اخیر را گرامی داشت و این دوسالانه را ادای دینی به مقام شهید سرلشکر حاج حسین همدانی دانست.
فرمانده سپاه تهران بزرگ با اشاره به تقارن برگزاری این مراسم با ایام اعیاد شعبانیه، بهویژه میلاد حضرت علیاکبر(ع) و نیمه شعبان، این همزمانی را به فال نیک گرفت و آن را نشانهای از برکت و توفیق این حرکت فرهنگی دانست.
رئیس شورای سیاستگذاری جایزه ادبی شهید همدانی با استناد به بیانات اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی درباره «ادبیات مقاومت»، تصریح کرد: هر اندیشه و مکتبی برای ماندگاری و اثرگذاری، نیازمند ادبیات است و مکتب مقاومت نیز بدون تولید ادبیات فاخر، عمیق و ماندگار، نمیتواند استمرار تاریخی پیدا کند.
وی افزود: اندیشه، راهبرد و مکتب مقاومت در سالهای اخیر نهتنها در داخل کشور، بلکه فراتر از مرزها گسترش یافته و روزبهروز عمیقتر در جان و دل آزادگان جهان نفوذ کرده است و ادبیات، مهمترین بستر تثبیت و انتقال این فرهنگ است.
سردار حسنزاده تولید آثار مکتوب را یکی از مهمترین پایگاههای توسعه ادبیات مقاومت دانست و گفت: در سالهای اخیر، آثار ارزشمند و قابل توجهی در این حوزه تولید شده که برخی از آنها با استقبال مخاطبان در کشورهای مختلف، بهویژه در میان نسل جوان و نوجوان مواجه شدهاند.
وی با قدردانی از تلاش نویسندگان، پژوهشگران و محققان حوزه مقاومت، تأکید کرد: ماندگاری مکتب مقاومت ارتباط مستقیمی با ارتقای کمی و کیفی ادبیات این حوزه دارد و فعالیتهایی مانند دوسالانه جایزه ادبی شهید همدانی میتواند نقش موتور محرک و پیشران را در این مسیر ایفا کند.
فرمانده سپاه تهران بزرگ ادامه داد: این جایزه ادبی با رویکردی فرامرزی، آثار مرتبط با ادبیات مقاومت را در قالبهای مختلف، از جمله آثار ترجمهشده و تولیدشده به زبانهای دیگر، گردآوری، ارزیابی و معرفی میکند که این روند، به تعمیق و گسترش ادبیات مقاومت کمک شایانی خواهد کرد.
وی با اشاره به گزارشهای ارائهشده در شورای سیاستگذاری این جایزه، اظهار داشت: کیفیت آثار مرتبط با شهدای مدافع حرم و محور مقاومت نسبت به گذشته رشد قابل قبولی داشته و این نشاندهنده بلوغ تدریجی ادبیات مقاومت در کشور است.
سردار حسنزاده با تحلیل شرایط کنونی منطقه و جهان، گفت: امروز مکتب مقاومت به یکی از دغدغههای اصلی جبهه استکبار جهانی تبدیل شده و افزایش تهدیدها و هجمههای دشمن علیه جمهوری اسلامی ایران، بیش از آنکه نشانه قدرت باشد، بیانگر نگرانی عمیق آنان از گسترش فرهنگ مقاومت است.
وی تأکید کرد: توسعه کمی و کیفی ادبیات مقاومت، خود شکلی از مبارزه با استکبار جهانی است و این عرصه، یکی از مؤثرترین شیوههای مقابله فرهنگی با نظام سلطه به شمار میرود.
رئیس شورای سیاستگذاری جایزه ادبی شهید همدانی با اشاره به تعریف رهبر انقلاب از مفهوم مقاومت، آن را مفهومی فراتر از صبر و تحمل دانست و گفت: مقاومت به معنای ایستادگی، تابآوری، تسلیمنشدن و در نهایت وادار کردن دشمن به عقبنشینی است؛ مفهومی که در تحولات اخیر منطقه بهوضوح قابل مشاهده است.
وی افزود: آثار مکتوب، جشنوارهها و رویدادهای ادبی مرتبط با مقاومت، این مفهوم را از یک برداشت منفعلانه خارج کرده و به یک راهبرد فعال و تمدنساز تبدیل میکنند.
سردار حسنزاده با خطاب قرار دادن نویسندگان، پژوهشگران و فعالان حوزه نشر، خاطرنشان کرد: فعالان این عرصه، پیامآوران مقاومت هستند و نقش آنها در ماندگاری نام و راه شهدایی همچون حاج قاسم سلیمانی، شهید همدانی، شهید زاهدی، شهید نیلفروشان، شهید سید حسن نصرالله و دیگر چهرههای برجسته محور مقاومت، نقشی تاریخی و تعیینکننده است.
وی در پایان، ضمن قدردانی از اعضای شورای سیاستگذاری دوسالانه جایزه ادبی شهید همدانی و دستاندرکاران اجرایی این رویداد، تأکید کرد: هر کاری که با اخلاص و نیت الهی انجام شود، هم ماندگار خواهد شد و هم برکت خواهد یافت؛ مسیری که به گفته رهبر انقلاب، از مرزها عبور میکند و بر دلها مینشیند.
فقدان نقد، پژوهش و ترجمه، ادبیات مقاومت را با خطر فرسایش مواجه کرده است
محمدرضا سنگری نویسنده و پژوهشگر ادبیات انقلاب اسلامی در سخنانی با اشاره به جایگاه شهید سرلشکر حاجحسین همدانی در منظومه فرماندهان دفاع مقدس، اظهار کرد: در میان سرداران سپاه، کمتر شخصیتی را میتوان یافت که به اندازه شهید همدانی اهل کتاب، مطالعه و برخوردار از پشتوانههای عمیق فرهنگی باشد. او نهتنها فرماندهای میدانی، بلکه چهرهای فرهنگی بود که برای کشور سرمایه فکری و معنوی تدارک دید.
وی با تأکید بر مفهوم «شهادت» در فرهنگ دینی افزود: اگر در قرآن کریم، خداوند بر شهیدان درود میفرستد، ما نیز باید درود خود را نثار کسانی کنیم که با اخلاص، صفا و رفتار مؤمنانه به این جایگاه رفیع دست یافتهاند. اخلاص و تواضع شهید همدانی، که بسیاری از همرزمانش نیز به آن اشاره کردهاند، یکی از شاخصههای اصلی شخصیت او بود؛ شخصیتی که به تعبیر قرآن، خداوند مودت و محبتش را در دلها قرار میدهد.
سنگری با بیان اینکه نباید در معرفی شهدا دچار افراط در القاب و عناوین شد، تصریح کرد: بالاترین و کاملترین عنوان برای این بزرگان، همان «شهید» است. در فرهنگ روایی ما، هیچ سقف پروازی فراتر از شهادت تعریف نشده و این جایگاه، نهایت تعالی انسان مؤمن به شمار میآید.
این پژوهشگر ادبیات با اشاره به ضرورت شناخت «معروف وجودی» انسان گفت: امیرالمؤمنین(ع) میفرمایند هیچ کشفی بزرگتر از کشف خویشتن نیست. اگر انسان ظرفیتها و استعدادهای پنهان خود را بشناسد، به جایگاه حقیقی خویش دست مییابد. انبیا نیز برای همین آمدهاند؛ برای آنکه انسان خود را بشناسد و به مسیر درست هدایت شود. شهدا به این معرفت دست یافتند و همین شناخت، آنان را در مدار جاذبه الهی قرار داد.
وی تأکید کرد: در تبیین شخصیتهایی مانند شهید همدانی باید از اسطورهسازیهای غیرواقعی پرهیز کرد و بهجای آن، با تحلیل و تبیین دقیق، الگوهایی قابل فهم برای نسل امروز ارائه داد. نسل جدید نیازمند ارتباط زنده و واقعی با اسوههای خود است و در این مسیر، ظرفیتهای ادبی و روایی هنوز بهطور کامل بهکار گرفته نشدهاند.
سنگری با اشاره به یک روایت تاریخی از جنگ جمل که از زبان امام حسین(ع) نقل شده است، گفت: این روایت حاوی دهها نکته ظریف و عمیق است که نشان میدهد امیرالمؤمنین(ع) حتی جنگ را نیز با رویکردی فرهنگی مدیریت میکرد. پیام این روایت آن است که جامعه دینی نباید در وضعیت ایستایی باقی بماند؛ اگر امروز ما شبیه دیروز باشد، دچار خسران شدهایم.
وی در ادامه با انتقاد از وضعیت تولید و مصرف آثار فرهنگی اظهار کرد: امروز به پژوهش جدی نیاز داریم تا بدانیم ادبیات انقلاب اسلامی در چه جایگاهی ایستاده است؛ کجا دچار ضعف شدهایم، کجا دچار کجفهمی هستیم و کدام آثار، بهدلیل ضعف مفهومی یا محتوایی، عملاً از چرخه اثرگذاری خارج شدهاند. نقد صریح و درونزا یک ضرورت است، نه تهدید.
این نویسنده و پژوهشگر با اشاره به تغییر مفهوم کتاب و مطالعه در عصر جدید گفت: باید تعریف خود از کتاب، خواندن و مخاطب را بهروز کنیم. فضای مجازی نیز بخشی از زیست مطالعاتی امروز است و نمیتوان آن را نادیده گرفت. در عین حال، حمایت از نویسندگان و آفرینندگان فرهنگی باید جدی، مؤثر و متناسب با شرایط واقعی آنان باشد.
سنگری همچنین با طرح مسئله توزیع و رساندن آثار به مخاطب افزود: تولید اثر بهتنهایی کافی نیست؛ باید سازوکار مشخصی برای رساندن آثار شاخص به دست مخاطب وجود داشته باشد. رهبر معظم انقلاب نیز همواره بر این مسئله تأکید داشتهاند که آثار تولیدشده چگونه و از چه مسیری به مخاطب میرسد.
وی با انتقاد از ضعف جدی در حوزه ترجمه آثار انقلاب اسلامی خاطرنشان کرد: قلمرو ترجمه ما در عرصه بینالمللی بهشدت دچار خلأ است و در حالی که دیگران در حال تصاحب این فضا هستند، ما هنوز برنامهای منسجم و مؤثر ارائه نکردهایم.
سنگری در پایان با هشدار نسبت به سه خسران بزرگ پیشروی جریان فرهنگی کشور گفت: از دست دادن زمان، از دست دادن توان و از دست دادن منابع مالی، سه تهدید جدی هستند که اگر به آنها توجه نکنیم، فرصتهای فراوان پیشرو را از دست خواهیم داد.
ماندگاری اندیشه مقاومت در گرو تقویت ادبیات مقاومت
گلعلی بابایی، دبیر علمی جایزه شهید حاجحسین همدانی، در آیین اختتامیه چهارمین دوره دوسالانه انتخاب آثار ادبی برتر محور مقاومت و مدافعان حرم، با اشاره به شرایط برگزاری این دوره گفت: چهارمین دوره این مناسبت ادبی در حالی برگزار میشود که چند ماهی از دهمین سالگرد عروج فخرآفرین بزرگ، سرداری که این همایش به نام نامی او مزین است، سپری شده است؛ همو که رهبر فرزانه انقلاب اسلامی در بزرگداشت مقام شامخ وی و همرزمانش در نبردهای محور مقاومت و دفاع از حریم حرمهای آلالله فرمودند: «اگر این جوانها، این شهدا و امثال سردار سپیدروی و سپیدموی ما، شهید حاجحسین همدانی، به جنگ دشمنان خبیث ملت و انقلاب ایران نمیرفتند، امروز مجبور بودیم در خیابانهای کرمانشاه و همدان و قزوین با آنان بجنگیم.
وی افزود: حوادث ماههای اخیر نشان داد که این هشدارهای معظمله تا چه اندازه با واقعیتهای صحنه نبرد همخوانی داشته و مقرون به صحت بوده است. علیایحال، ضمن گرامیداشت یاد مجاهدتهای ماندگار یکایک رزمندگان شهید، جانباز و ایثارگر محور مقاومت، با ذکر خیر اسامی معطر شهیدان سیدحسن نصرالله، سیدهاشم صفیالدین، حاج قاسم سلیمانی، ابومهدی المهندس، سیدرضی موسوی، محمدرضا زاهدی، عباس نیلفروشان، اسماعیل هنیه، یحیی سنوار، محمد ضیف، غلامعلی رشید، محمدحسین باقری، حسین سلامی، امیرعلی حاجیزاده، علی شادمانی، محمد کاظمی، محمدحسن محققی، مهدی ربانی، غلامرضا محرابی، محمد سعید ایزدی و یکایک ۱۰۶۴ شهید نبرد قهرمانانه ۱۲روزه ملت ایران در مصاف با متجاوزان صهیونی ـ آمریکایی، و همچنین تمامی شهدای مظلوم فتنه اهریمنی ۱۸ دیماه امسال، مراسم اختتامیه چهارمین دوره دوسالانه جایزه ادبی سردار شهید حاجحسین همدانی را آغاز میکنیم.
بابایی با اشاره به تغییر زمان برگزاری جشنواره تصریح کرد: برخلاف دورههای پیشین که این مناسبت ادبی همواره در مهرماه و مقارن با ایام شهادت حبیب مدافعان حرم، سردار شهید حاجحسین همدانی، برگزار میشد، امسال به دلیل پیامدهای جنگ تحمیلی ۱۲روزه شیاطین صهیونی ـ آمریکایی علیه کشورمان، ناچار شدیم موعد برگزاری مراسم اختتامیه را به آغاز ماه بهمن منتقل کنیم و یقین داریم روح مظلومپناه شهید همدانی نیز از این جابهجایی خرسند است.
دبیر علمی جشنواره در ادامه با ارائه گزارشی از روند دریافت و داوری آثار گفت: پس از پایان مهلت ارسال آثار که تا پایان آبانماه ۱۴۰۴ تعیین شده بود، در مجموع ۲۹۲ عنوان اثر چاپشده طی سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به دبیرخانه جشنواره واصل شد. این آثار به زبانهای فارسی، عربی، اردو، ترکی و انگلیسی بودند که پس از مرحله پالایش اولیه، در قالب ۹ گروه اصلی دستهبندی شدند.
وی این گروهها را شامل زندگینامه مستند با ۳۶ اثر، زندگینامه داستانی با ۱۵ اثر، داستان و رمان با ۱۵ اثر، کودک و نوجوان با ۱۸ اثر، پژوهش و مستند با ۲۰ اثر، خاطره با ۳۸ اثر، و گروه ترجمه و بینالملل با ۱۵۰ اثر عنوان کرد و افزود: همچنین دو بخش جنبی ویراستاری و مقالات نیز در این دوره در نظر گرفته شده بود. تمامی آثار دستهبندیشده در اختیار داوران ارجمند قرار گرفت و داوری آثار طی سه مرحله و با دقت و وسواس انجام شد.
بابایی مراحل داوری را شامل بررسی و ارزیابی اولیه از نظر رعایت استانداردهای ادبی و نگارشی، انتخاب نامزدها و در نهایت داوری نهایی طی نشستهای تخصصی دانست و گفت: آثار برگزیده و شایسته تقدیر هر بخش در همین مراسم معرفی و از صاحبان آنها تجلیل میشود.
وی ضمن تبریک به نامزدهای راهیافته به مرحله پایانی، بهویژه حائزین رتبههای برتر، از تمامی نویسندگان و پژوهشگرانی که با ارسال آثار خود به غنای علمی این جشنواره کمک کردند قدردانی کرد و افزود: از داوران و سرداوران محترم که با وجود محدودیت زمانی، امر مهم داوری را به احسن وجه انجام دادند، صمیمانه سپاسگزاریم. همچنین از همراهی و مساعدتهای سردار حسنزاده، سردار رمضان شریف، سردار آزادی، آقای دادمان، دکتر علیرضا زاکانی، مسئولان بنیاد فرهنگی شهید همدانی و تمامی دستاندرکاران این جشن ادبی، قدردانی میکنیم.
بابایی در ادامه با اشاره به تلاشهای دبیر اجرایی جشنواره، جواد کلاته عربی، و اعضای کادر اجرایی گفت: این مجموعه طی بازهای هشتماهه با تلاشی مضاعف، گردآوری و تفکیک آثار، هماهنگی جلسات داوری، دعوت از مدعوین و برگزاری مراسم اختتامیه را به نحو احسن انجام دادند.
وی در پایان، به نیابت از داوران محترم، به بیان چند نکته کلیدی پرداخت و گفت: در بخش رمان بزرگسال و کودک و نوجوان همچنان با فقر شدید آثار روبهرو هستیم و با وجود سوژههای متنوع، تا رسیدن به آثاری شاخص و ماندگار در حوزه ادبیات محور مقاومت، راهی طولانی در پیش داریم. آثاری که بتوانند اوج حماسه و مظلومیت شهیدان و رزمندگان مدافع حرم را بهدرستی به مخاطب منتقل کنند.
بابایی افزود: در بخش پژوهش، فقدان روش پژوهشی مشخص همچنان از معضلات عمده آثار است، بهگونهای که پس از مطالعه کتاب نیز مشخص نیست نویسنده از چه روشی استفاده کرده یا چرا آن موضوع یا شخصیت را برای پژوهش برگزیده است. همچنین گویاسازیهای افراطی در آثار پژوهشی و زندگینامهها، شخصیتپردازی ضعیف در آثار داستانی و مستند و بیتوجهی به اصول روایتپردازی از دیگر آسیبهای جدی آثار ارسالی است.
وی در ادامه با اشاره به بیانیه داوران بخش زندگینامه و خاطرات شفاهی گفت: خطاب داوران به نویسندگان این حوزه آن است که با وجود محدودیتها و ملاحظات فراوان، با تحقیقات گستردهتر و کنشگری علمی فراتر از حد متوسط، زمینه خلق آثاری ماندگار در تبیین سیره و جهاد رزمندگان محور مقاومت را فراهم کنند.
دبیر علمی جایزه شهید همدانی در پایان به گلایه داوران بخش ویراستاری از برخی ناشران اشاره کرد و گفت: درج نشدن نام ویراستار در شناسنامه بسیاری از کتابها، تضییع حق معنوی ویراستاران است و از این رو، تنها آثاری در داوری ویراستاری بررسی شدند که نام ویراستار در شناسنامه آنها درج شده بود. همچنین بیتوجهی به رسمالخط مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی همچنان در برخی آثار مشاهده میشود و انتظار میرود ناشران با پرهیز از شیوهنامههای متفرقه، به این میثاق ملی و فرهنگی پایبند باشند.