به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، در بحبوحه انتشار اخبار و شایعاتی مبنی بر بازگشایی قریبالوقوع و جزئی مرز میان ارمنستان و ترکیه، تعدادی از مقامات دولتی جمهوری ارمنستان با حضور در منطقه مرزی، از گذرگاه «مارگارا» در سمت ارمنستان بازدید به عمل آوردند.
در جریان این بازدید، مقامات ایروان بار دیگر به صراحت ثبت و اعلام کردند که این گذرگاه مرزی برای بهرهبرداری کامل آماده است؛ موضوعی که ایروان از دسامبر سال 2023 بر آن تأکید داشته است.
بر اساس گزارشهای منتشر شده در برخی رسانههای ارمنستان، گمانهزنیهایی وجود دارد که مرز زمینی دو کشور در تاریخ یکم فوریه به روی شهروندان کشورهای ثالث و همچنین دارندگان گذرنامههای دیپلماتیک بازگشایی شود. این در حالی است که روبن روبینیان و سردار کلیچ، نمایندگان ویژه ارمنستان و ترکیه در روند عادیسازی روابط، پیشتر در ژوئیه سال 2022 بر سر چنین اقدامی به توافق رسیده بودند، اما اجرای آن تاکنون به تعویق افتاده است.
سکوت دیپلماتیک و سیگنالهای مثبت از آنکارا
ایروان تاکنون اخبار مربوط به بازگشایی جزئی مرز در روزهای آتی را نه تکذیب و نه تأیید کرده است.
روبن روبینیان، نایبرئیس مجلس ملی و نماینده ویژه ارمنستان در مذاکرات با ترکیه، در گفتگو با خبرنگاران با احتیاط سخن گفت و اظهار داشت: «تنها میتوانم آنچه را که علنی است بگویم؛ اینکه ترکیه در حال بازسازی و مرمت گذرگاه و پل "علیجان" است.»
در همین حال، نلی میناسیان، کارشناس ارمنی مسائل ترکیه، در تحلیل تحولات اخیر بعید نمیداند که آنکارا بخواهد گامهای ملموسی در جهت عادیسازی روابط بردارد.
به عقیده وی، این تمایل بهویژه پس از تحولات اخیر در روابط ارمنستان و جمهوری آذربایجان و همچنین توافقات صورت گرفته پیرامون پروژه «TRIPP» (مسیر ترامپ) قوت گرفته است.
میناسیان در گفتگو با «فاکتور تیوی» تأکید کرد: «ترکیه منافع راهبردی خود را پیش میبرد. اگر برای جمهوری آذربایجان ثبت موفقیتهای تاکتیکی در هر لحظه سودمندتر است، برای ترکیه مسائل استراتژیک و در وهله اول، تحکیم نفوذ در منطقه از اولویت و سودمندی بیشتری برخوردار است.»
شایان ذکر است که ترکیه جمهوری ارمنستان را در دسامبر 1991 به رسمیت شناخت، اما تا به امروز روابط دیپلماتیک میان دو کشور برقرار نشده و مرز زمینی مشترک از سال 1993 به صورت یکجانبه از سوی ترکیه بسته شده است.
پس از جنگ دوم قرهباغ، گفتگوها پیرامون عادیسازی روابط شدت گرفت. اگرچه این روند به صورت دوجانبه پیش میرود، اما طرف ترک همواره تأکید دارد که دستور کار مذاکرات با ایروان را با هماهنگی باکو پیش میبرد.
گامهای اولیه: تسهیل صدور ویزا برای دیپلماتها
در اواخر سال 2025، وزارت امور خارجه ارمنستان اعلام کرد که ایروان و آنکارا تصمیم گرفتهاند روند صدور ویزا را برای دارندگان گذرنامههای دیپلماتیک، ویژه و خدماتی تسهیل کنند. بر اساس این توافق، از تاریخ اول ژانویه 2026، دارندگان این نوع گذرنامهها از هر دو کشور قادر خواهند بود ویزای الکترونیکی (e-visa) را به صورت رایگان دریافت کنند.
در بیانیه دستگاه دیپلماسی ارمنستان آمده بود: «به این مناسبت، ارمنستان و ترکیه بار دیگر تعهد خود را برای ادامه روند عادیسازی روابط بین دو کشور با هدف دستیابی به عادیسازی کامل و بدون هیچ پیششرطی مورد تأکید قرار میدهند.»
پرهیز از آسیب به روند مذاکرات
روبن روبینیان در مواجهه با پرسشهای خبرنگاران درباره تحولات احتمالی آینده سکوت اختیار کرد اما اطمینان داد که چیزی برای پنهان کردن وجود ندارد.
وی تصریح کرد: «تجربه من در روند عادیسازی روابط ارمنستان و ترکیه نشان میدهد که بهتر است صبر کنیم تا اتفاقی رخ دهد و سپس آن را اعلام کنیم. من نمیخواهم به هیچ وجه به روندها آسیبی وارد شود.» نایبرئیس پارلمان ارمنستان بار دیگر موضع رسمی ایروان را تکرار کرد: «تمایل ما این است که همین فردا مرزهایی کاملاً باز و روابط دیپلماتیک برقرار شده داشته باشیم.»
آمادگی کامل فنی و گمرکی در نقطه صفر مرزی
در جریان بازدید از گذرگاه «مارگارا»، رافائل گورگیان، معاون کمیته درآمدهای دولتی ارمنستان (اداره گمرک)، اعلام کرد که این گذرگاه مرزی از نظر فنی کاملاً مجهز شده و تمامی تجهیزات لازم برای بازرسی مسافران و محمولهها در محل مستقر هستند.
وی تأکید کرد: «گذرگاه به طور کامل نوسازی و تجهیز شده و آماده اجرای خدمات گمرکی است.» به گفته گورگیان، کمیته درآمدهای دولتی حتی کارکنانی را که قرار است وظایف گمرکی را در این گذرگاه انجام دهند، مشخص و گزینش کرده است.
آرام پطروسیان، رئیس اداره خدمات و نظارت گمرکی در گذرگاههای زمینی، نیز در تشریح جزئیات فنی گفت: «تجهیزات اشعه ایکس لازم برای بازرسی فیزیکی چمدان مسافران، باسکولهای الکترونیکی و همچنین تجهیزات نظارت بر وسایل نقلیه در محل نصب و آماده بهرهبرداری است.»
سرهنگ روبرت غارسویان، فرمانده یگان کنترل مرزی نیروهای مرزبانی سرویس امنیت ملی ارمنستان نیز یادآور شد که در حال حاضر خدماترسانی 24 ساعته در این گذرگاه انجام میشود و به محض بازگشایی مرز، نیروها آماده اجرای تمامی مأموریتهای محوله خواهند بود.
چشمانداز اقتصادی: دسترسی به بازارهای جدید و کاهش هزینههای لجستیک
آنوشیک آوتیان، معاون وزیر اقتصاد ارمنستان که در این بازدید حضور داشت، به بررسی ابعاد اقتصادی بازگشایی مرز پرداخت.
وی خاطرنشان کرد که این رویداد تأثیرات عملی و مثبتی بر اقتصاد ارمنستان خواهد داشت که سریعترین آن، افزایش جریان گردشگری خواهد بود.
آوتیان با یادآوری اینکه ارمنستان کشوری محصور در خشکی است و دو مرز از چهار مرز آن (با ترکیه و آذربایجان) بسته است، گفت: «سالهای طولانی بسته بودن مرزها هزینههای لجستیکی را افزایش داده، رقابت را محدود کرده و مشکلات بزرگی برای فعالان اقتصادی ارمنی، بهویژه در زمینه حضور در بازارهای جهانی ایجاد کرده است.»
به گفته معاون وزیر اقتصاد، بازگشایی مرز با ترکیه از چند جهت به فعالان اقتصادی کمک خواهد کرد: «اولاً هزینههای حملونقل کاهش مییابد، زنجیرههای تأمین کوتاهتر میشوند و دسترسی به بازارها گسترش مییابد.»
وی معتقد است که بازگشایی مرز امکان کاهش وابستگی به مسیرهای محدود فعلی (گرجستان و ایران)، ورود به بازارهای جدید و تنوعبخشی به صادرات را فراهم میکند.
آوتیان افزود: «بر اساس برخی مطالعات کارشناسی، انتظار میرود حجم جریانهای سرمایهگذاری نه تنها در ارمنستان بلکه در کل منطقه تا 20 درصد افزایش یابد.»
وی همچنین تأکید کرد که در شرایط رفع انسداد جادهها و با توجه به همسایگی با اتحادیه گمرکی اتحادیه اروپا و ترکیه، فرصتهای صادراتی ارمنستان به اتحادیه اروپا، بهویژه در بخش کالاهای صنعتی، میتواند گسترش یابد. فعالسازی جریانهای ترانزیتی و کوتاهتر شدن زنجیرههای تأمین به نفع همه طرفهای درگیر خواهد بود و رقابتپذیری منطقه را در مسیرهای تجاری بینالمللی افزایش میدهد.
پیشینه توافقات: از انتصاب نمایندگان تا مذاکرات ریلی
ایروان و آنکارا در دسامبر 2021 آمادگی خود را برای برداشتن گامهایی در جهت عادیسازی روابط اعلام کردند و نمایندگان ویژهای را بدین منظور منصوب کردند. تاکنون 6 دور دیدار میان روبینیان و کلیچ برگزار شده است.
در دیدار سپتامبر 2025 در ایروان، طرفین توافق کردند که اجرای توافق ژوئیه 2022 (بازگشایی مرز برای اتباع کشور ثالث و دیپلماتها) را تسریع کنند. علاوه بر این، توافقاتی برای انجام مطالعات فنی جهت راهاندازی راهآهن «گیومری-قارص»، ارزیابی نیازهای فنی گذرگاه ریلی «آخوری/آکیاکا» و تسهیل متقابل روادید صورت گرفته که تاکنون تنها بخش تسهیل روادید به مرحله اعلام عمومی و اجرایی نزدیک شده است.
انتهای پیام/