گروه بینالملل دفاعپرس: در تاریخ ۱۸ ژانویه، نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) اعلام کردند که از شهرهای شمال شرقی سوریه یعنی رقه و دیرالزور عقبنشینی میکنند. بلافاصله پس از این اعلام، تصاویری از جشنهای خودجوش در میان جمعیت این دو شهر که اکثریت آنها عرب هستند، در شبکههای اجتماعی منتشر شد. این رویدادها نشاندهنده یک داستان دوگانه در سوریه شامل شادی و استقبال در مناطق عربنشین از یک سو و ترس و نگرانی عمیق در مناطق کردنشین از سوی دیگر است.
واکنشهای مثبت در مناطق عربنشین
ورود نیروهای دولت سوریه به شهرهای رقه و دیرالزور، با استقبال گستردهای روبهرو شد. «عدنان خدیر» یکی از ساکنان عرب دیرالزور، در گفتوگو با الجزیره توصیف کرد که واکنش مردم به ورود ارتش دولت سوریه و کنترل آن بر منطقه، غیرقابل توصیف است. او از شادی عظیم ناشی از «آزادی» سخن گفت. خدیر با تأکید بر اینکه بسیاری از مردم منطقه از سرکوب نیروهای نیروهای دموکراتیک سوریه واهمه داشتند توضیح داد، «من قادر نبودم از نیروهای دموکراتیک سوریه انتقاد کنم و بزرگترین ترس مردم منطقه، سربازی اجباری بود. اما وضعیت فعلی بسیار بهتر از قبل است.»
این احساسات در ویدیوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی نیز منعکس شده است. مردم محلی پرچمهای زرد نیروهای دموکراتیک سوریه را زیر پا گذاشته و پرچم کنونی سوریه را به اهتزاز درآوردهاند. علاوه بر این، وزارت دادگستری سوریه اعلام کرد که ۱۲۶ نوجوان را از زندان «الاقطان» در استان «رقه» آزاد کرده است، که این اقدام به عنوان نشانهای از بهبود شرایط تلقی میشود. این جشنها نشاندهنده نارضایتی عمیق از اداره نیروهای دموکراتیک سوریه در این مناطق است؛ جایی که اکثریت جمعیت عرب هستند و احساس میکنند که تحت کنترل نیروهای کرد قرار داشتهاند.
تحلیلگران معتقد هستند این استقبال ناشی از اتحاد موقتی دولت با قبایل محلی در دیرالزور و رقه است. این اتحاد و حمایت آمریکا به دولت کمک کرد تا پیشروی سریعی داشته باشد. از طرف دیگر، «تام باراک» فرستاده ویژه آمریکا، در پلتفرم ایکس نوشت که نقش نیروهای دموکراتیک سوریه به عنوان نیروی اصلی ضدداعش عمدتاً به پایان رسیده است، زیرا دمشق اکنون آماده و قادر است تا مسئولیتهای امنیتی، از جمله کنترل زندانها و اردوگاههای داعش را بر عهده بگیرد. همچنین «توماس مکگی» پژوهشگر متخصص سوریه در مؤسسه دانشگاهی اروپا در فلورانس، به الجزیره گفت، «واضح است که آمریکا چراغ سبزی برای پیشروی دولت در دیرالزور را داده است.»
مسیر طی شده تا توافق کنونی میان جولانی و نیروهای دموکراتیک سوریه
پس از سقوط بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، نیروهای دموکراتیک سوریه کنترل بخش عمدهای از شمال شرقی سوریه که حدود یکچهارم خاک کشور و غنی از منابع است را در دست داشت. مذاکراتی بین این گروه و دولت «احمد الشرع» آغاز شد تا منطقه تحت کنترل مقامات جدید قرار گیرد و مبارزان نیروهای دموکراتیک سوریه در نیروهای مسلح سوریه ادغام شوند.
بر همین اساس، در ۱۰ مارس، توافقی امضا شد که ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ارتش سوریه تا پایان ۲۰۲۵ را وعده میداد. با این حال، اختلافاتی بر سر نحوه ادغام، یعنی ادغام فردی یا حفظ گردانها و همچنین تقاضای نیروهای دموکراتیک سوریه برای نوعی خودمختاری یا تمرکززدایی سیاسی در شمال شرقی، باقی ماند. درگیریها در حلب و حمله سریع دولت، نیروهای دموکراتیک سوریه را عقب راند. این پیشروی با حمایت قبایل محلی و آمریکا تقویت شد که نشاندهنده پایان حمایت یکساله از نیروهای دموکراتیک سوریه بود.
با این تغییرات میدانی، توافق جدیدی در ۱۸ ژانویه امضا شد که شرایط بهتری برای دمشق فراهم کرد. بر همین اساس، «نانار هاواچ» تحلیلگر ارشد سوریه در گروه بحران بینالمللی (ICG)، به الجزیره گفت: «توافق ژانویه جایگزین توافق مارس شده است که تحت فشار نظامی و بر اساس شرایط دمشق امضا شد. هر دو طرف بر ادغام فردی توافق کردهاند. بدین ترتیب نیروهای دموکراتیک سوریه به طور انفرادی و نه واحدهای حفظشده، به ارتش سوریه میپیوندند. این تقاضای اصلی دمشق بود.»
علاوه بر این، «مظلوم عبدی» (معروف به مظلوم کوبانی)، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه، ظاهراً پیشنهادهایی برای سمت معاون وزیر دفاع یا استاندار حسکه دریافت کرده است. «الکساندر مککیور» نویسنده خبرنامه «این هفته در شمال سوریه»، از دمشق به الجزیره گفت: «به نظر میرسد دولت سوریه همه برگهای برنده را در اختیار دارد».
ترس و نگرانی شدید در مناطق کردنشین
در مقابل، در مناطق کردنشین، مانند قامشلی و کوبانی، ساکنان بیشتر از پیشروی نظامی دولت هراس دارند. «عباس موسی» هماهنگکننده پلتفرم خانوادههای مفقودین در شمال و شرق سوریه (MPFP-NES) که ساکن قامشلی است، به الجزیره گفت: «ترس زیادی بر منطقه مستولی است؛ این ترس البته بر اساس تجربیات واقعی مردم است». تجربه کشتار بیرحمانه علویها در لاذقیه و دروزیها در سویدا، ترس زیادی را به دل مردم مناطق کردنشین انداخته است.
همچنین از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷، داعش نسلکشیهای وحشتناکی را علیه یزیدیها، اقلیت مذهبی کردزبان مرتکب شد. علاوه بر این جنایات، حوادث دیگری مانند حمله ترکیه یا گروههای مورد حمایت ترکیه، مانند حمله به عفرین در ۲۰۱۸، از دلایل مستند دیگر برای نگرانی مردم نسبت به تجاوزات احتمالی ارتش جولانی است. ارتش سوریه هم شامل گروههایی است که کردها را نه هموطن بلکه دشمن میبینند. تمام این فاکتورها در کنار یکدیگر، ترسی عمیق در دل مردم ایجاد میکند».
هزاران خانواده، پس از آغاز درگیریها، به کوبانی پناه آوردهاند. محلیها و تحلیلگران میگویند منطقه بیش از حد شلوغ شده است و برخی از خانوادههای آواره در خودروها یا خانههای پرجمعیت میخوابند. به گزارش سازمان ملل متحد، بیش از ۱۳۴ هزار نفر در استان حسکه به دلیل درگیریها آواره شدهاند.
ساکنان کوبانی ادعا میکنند که دولت از ۱۷ ژانویه آب و برق را قطع کرده است. اگرچه دولت سوریه اتهام محاصره منطقه را انکار کرده و گفت سد تشرین، که تامین کننده برق منطقه است در درگیریهای اخیر آسیب دیده است. علاوه بر این، موج سرمای شدید با دماهای زیر صفر، که محلیها آن را بدترین در سالهای اخیر میدانند، وضعیت را بدتر کرده است. هلال احمر کُرد نیز گزارش داد که پنج کودک در هفته گذشته در اثر سرما جان باختهاند.
در این مدت، یک کاروان سازمان ملل با ۲۴ کامیون در روز یکشنبه به کوبانی رسید و پتو و نیازهای اساسی آورد، اما یک ساکن ناشناس به الجزیره گفت: «این کافی نیست. ما سبزیجات نداریم، اقلام اساسی مانند شکر یا برنج نداریم. نیم میلیون نفر بدون برق، بدون آب و با مشکلات عمده اینترنت دستوپنجه نرم میکنند.»
آتشبس و چشمانداز آینده منطقه
به دنبال آخرین توافق، یک آتشبس ۱۵ روزه در روز شنبه برقرار شد، اما تحلیلگران و ناظران براین باور هستند که درگیریها ادامه خواهد یافت. آنها معتقدند این آتشبس احتمالاً توسط آمریکا برای انتقال زندانیان داعش به عراق، پیش از حمله شدیدتر دولت، میانجیگری شده است. ضمن اینکه، ساکنان محلی نگران هستند که پس از آتشبس، نیروهای دولت به شهرهای کردنشین یورش ببرند. بر همین اساس، موسی گفت: «تشدید درگیریهای نظامی، محدودیتهای شدید آمد و شد و قطع خدمات اساسی منجر به آوارگی گسترده و ترس جمعی بیسابقهای شده است».
«عبیده غدبان» پژوهشگر وزارت امور خارجه سوریه، در گفتوگو با الجزیره با صراحت گفت: «این ترس و اضطراب کاملا قابل درک است. زیرا پس از دههها تبعیض و به حاشیه رانده شدن و همچنین تبلیغات گسترده و سیستماتیک علیه دولت در سالهای اخیر، طبیعی است که چنین نگرانیهایی وجود داشته باشد. علاوه بر این، من چیزی را پنهان نمیکنم: اشتباهاتی در سویدا و مناطق ساحلی رخ داد که به این نگرانیها دامن زده است.» وی در ادامه تأکید کرد: «اراده اصلی دولت سوریه، تصرف نظامی نیست. گزینه نظامی روی میز است، اما جهتگیری اصلی ما به سوی حل سیاسی و گفتوگو است و امیدواریم همین مسیر پیروز شود، نه رویکرد نظامی یا امنیتی.»
غدبان افزود که احمد الشرع و دولت جدید متعهد به تأمین حقوق کردها هستند و به عنوان نمونه به فرمان ریاستجمهوری صادرشده در ۱۶ ژانویه اشاره کرد که گامی در جهت به رسمیت شناختن حقوق فرهنگی و زبانی کردهای سوریه برداشته است. موسی هشدار داد: «آنچه شاهد هستیم، آزمون واقعی برای دولت انتقالی است. یا از غیرنظامیان و حقوق آنها حفاظت میکند و یا منطقه به فاجعه انسانی و حقوق بشری عمیقتری فرو میرود که بهای آن را نسلهای آینده پرداخت خواهند کرد».
آینده شمال شرقی سوریه اکنون به این بستگی دارد که آیا دولت انتقالی جولانی میتواند اعتماد کردها را جلب کند، حقوق فرهنگی و زبانیشان را تضمین نماید و از تکرار اشتباهات گذشته در سویدا و مناطق ساحلی جلوگیری کند یا آنکه فشار نظامی و ادغام اجباری به چرخه جدیدی از درگیری، آوارگی و بیثباتی دامن خواهد زد. آزمون واقعی نه در میدان جنگ، بلکه در چگونگی مدیریت این تنوع قومی و پاسخ به ترسهای مشروع کردها نهفته است؛ تصمیمی که میتواند سوریه را به سوی وحدت واقعی سوق دهد یا بار دیگر به سوی تجزیه و خشونت بکشاند.
انتهای پیام/ ۱۳۴
∎