اینترنت موجود، بهدلیل ناپایداری و کیفیت پایین، امکان برنامهریزی و پیشبینی را از بین برده است. این وضعیت که به حالتی مزمن تبدیل شده، فراتر از یک اختلال فنی، موجب زیانهای میلیاردی، فرسایش سرمایه انسانی، تضعیف اعتماد کاربران و افزایش نااطمینانی سرمایهگذاری شده است. کسبوکارهای دیجیتال شامل استارتآپها، فروشگاههای آنلاین، پلتفرمهای خدماتی، فینتکها، تولیدکنندگان محتوا و فریلنسرها بیشترین آسیب را متحمل شدهاند؛ پرداختها، پشتیبانی، تبلیغات و ارتباط با مشتری مختل شده و اعتبار برند و روحیه تیمها آسیب دیده است.
این شرایط هزینه ماندن را افزایش داده و مهاجرت نیروهای متخصص را از یک انتخاب به استراتژی بقا تبدیل کرده است.
برآوردهای غیررسمی نشان میدهد هر روز اختلال اینترنتی بهطور متوسط ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد تومان به اقتصاد دیجیتال خسارت وارد میکند.
تنها در یک هفته بیش از ۲.۵ همت به سوشالکامرس آسیب وارد شده و در ۱۱ روز، خسارتها تا ۳۳ هزار میلیارد تومان برآورد شده است.
تداوم این وضعیت، خطر تعدیل نیرو، کوچکسازی یا خروج شرکتها از بازار را افزایش داده و اقتصاد دیجیتال را از مسیر توسعه به فاز بقا سوق میدهد.
در این رابطه،معاون ستاد اقتصاد دیجیتال معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری درباره میزان خسارت واردشده به شرکتهای دانشبنیان حوزه اقتصاد دیجیتال گفت: در حال حاضر برآورد دقیق از میزان خسارتها وجود ندارد، اما بدون تردید این ارقام قابل توجه است. به گزارش تجارت، حسین رفیعیان، معاون ستاد اقتصاد دیجیتال معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، از دریافت بیش از ۲۰ نامه درخواست از سوی شرکتها و مجموعههای فعال در حوزه اقتصاد دیجیتال خبر داد و گفت: این شرکتها در روزهای گذشته سه مطالبه اصلی شامل دسترسی به اینترنت بینالملل، رفع فیلتر IP شرکتها و جبران خسارت ناشی از قطعی اینترنت را مطرح کردهاند.وی با اشاره به اهمیت موضوع اتصال به اینترنت بینالملل برای فعالیت شرکتهای حوزه اقتصاد دیجیتال، ابراز امیدواری کرد که دسترسیها حداکثر ظرف یکی دو روز آینده برای شرکتها برقرار شود.معاون ستاد اقتصاد دیجیتال معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری با تأکید بر اینکه تصمیمگیری درباره اتصال به اینترنت بینالملل مستقیماً در حوزه اختیارات این معاونت نیست، افزود: با این حال، بهصورت مستمر و از طریق رایزنی با نهادهای ذیربط در تلاش هستیم شرایط فعالیت شرکتها را تسهیل کنیم.رفیعیان در پاسخ به پرسشی درباره میزان خسارت واردشده به شرکتهای دانشبنیان حوزه اقتصاد دیجیتال اظهار کرد: در حال حاضر برآورد دقیقی از میزان خسارتها وجود ندارد، اما بدون تردید این ارقام قابل توجه است. بهعنوان نمونه، یکی از شرکتهای آنلاین حوزه اقتصاد دیجیتال به ما اعلام کرده است، طی دو هفته قطعی اینترنت، حدود یکمیلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان خسارت متحمل شده است.
رفیعیان با اشاره به اینکه در هفته نخست اینترنت بهطور کامل قطع بوده و در هفته دوم تنها اینترنت داخلی در دسترس قرار گرفته است، تصریح کرد: شرکتهایی که بخش عمده دادهها و زیرساختهای آنها خارج از کشور بوده، بیشترین آسیب را متحمل شدهاند.معاون ستاد اقتصاد دیجیتال در تشریح جزئیات حمایت از شرکتهای آسیبدیده گفت: بر اساس فراخوان اعلامشده، شرکتهایی که با افت محسوس فروش و درآمد مواجه شدهاند، در اولویت دریافت حمایت قرار میگیرند. شرط اصلی این است که فروش کل شرکت در سال ۱۴۰۳، بر اساس اظهارنامه و صورتهای مالی حسابرسیشده، کمتر از هزار میلیارد ریال باشد.وی افزود: سقف درخواست هر شرکت حداکثر ۱۰ برابر سرمایه ثبتی آن خواهد بود و شرکتها نباید دارای مطالبات غیرجاری بانکی، چک برگشتی یا بدهی مالیاتی مشمول ماده ۱۶۸ باشند.رفیعیان با اشاره به زمان ثبتنام در این فراخوان گفت: شرکتهای دانشبنیان میتوانند از ۸ تا ۱۸ بهمن ۱۴۰۴ درخواست خود را ثبت کنند. میزان تسهیلات بر اساس سطح آسیب وارده و معادل حقوق یک تا سه ماه پرسنل متخصص شرکت محاسبه میشود.
نرخ این تسهیلات مطابق نرخ مصوب هیأت عالی بانک مرکزی بوده و دوره تنفس و بازپرداخت آن حداکثر ۱۱ ماه است.
خسارتهایی که جبران نمیشود
بسیاری از کسبوکارها اعلام میکنند که قطعشدن اینترنت در سه روز ابتدایی باعث شد سطح تراکنش آنها بین ۹۰ تا ۸۰ درصد کاهش پیدا کند. از سوی دیگر پلتفرمهای خرید و فروش آنلاین نیز اعلام میکنند که در ثبت و ارسال سفارش با مشکلات بیپایانی روبهرو هستند. صرافیهای رمزارز هم میگویند در شرایط قطعی اینترنت امکان بهروزرسانی قیمتها فراهم نیست و با اینکه این پلتفرمها بدون مشکل در حال کار هستند، اما بسیاری از کاربران امکان دسترسی به دارایی خود را ندارند.
کسبوکارهای آنلاین خانگی هم میگویند تلاش چندسالهشان برای رشد و پیداکردن مخاطب در این چند روز قطعبودن اینترنت بر باد رفته است. از سوی دیگر در شرایط قطعی اینترنت و دسترسینداشتن کسبوکارهای آنلاین به این وسیله ارتباطی برای توسعه کسبوکارشان بسیاری درباره تعطیلی و همچنین شروع سونامی تعدیل نیرو در شرکتها هشدار میدهند.
وزیر ارتباطات در ششمین روز قطعی اینترنت اعلام کرد که تلاششان این است که ارتباطات در اسرع وقت و با تأیید مراجع امنیتی به روال عادی برگردد.
او همچنین خبر داد که در تعامل با کسبوکارهای اینترنتی، قصد دارند خسارتهای قطعی اینترنت را برآورد کنند. اما سؤال این است که بعد از مشخصشدن خسارتهای کسبوکارها در دوران قطعبودن اینترنت، قرار است این خسارتها چگونه جبران شود.
طبق گفتههای مدیران و صنف فناوری اطلاعات و ارتباطات تاکنون و بعد از هر بار قطع و وصل اینترنت، دولت وعده جبران خسارت داده، اما در نهایت خسارتی جبران نشده است.
اولینبار بعد از قطعی اینترنت و فیلترینگ شدید در پاییز ۱۴۰۱، وزارت ارتباطات دولت سیزدهم خبر از فعالشدن بستههای حمایتی از کسبوکارهایی داد که در دوران قطعی و اختلال شدید اینترنت دچار خسارت شدهاند. در آبان ماه هم آییننامه حمایت از کسبوکارهای اقتصاد دیجیتال با حضور عیسی زارعپور، وزیر ارتباطات و احسان خاندوزی، وزیر اقتصاد و امور دارایی دولت سیزدهم، در محل وزارت ارتباطات با حضور خبرنگاران رونمایی شد.
در آن زمان و در اوج محدودیتهای اینترنت، دولت سیزدهم امیدوار بود با مانور رسانهای که روی این بسته حمایتی میدهد، زخم کسبوکارها از قطعی و اختلال اینترنت را بپوشاند. از جمله حمایتهایی که در این بستهها در نظر گرفته شده بود، انتقال کسبوکار به پلتفرمهای بومی بود.
پشوتن پورپزشک، مدیرعامل پادرو، در آن زمان اعلام کرد آنچه برای کسبوکارهای داخلی مهم است ارتباط با مردم است و بیشتر مردم در پلتفرمهای بینالمللی از جمله اینستاگرام و تلگرام فعال هستند، در این شرایط نمیتوان انتظار داشت کسبوکارها به محیطی بروند که در آن هیچ بازدیدکنندهای وجود ندارد.
از سوی دیگر مدیران پلتفرمهای بومی مانند سروشپلاس که قرار بود براساس این طرح از آنها حمایتهای مالی صورت بگیرد تا کسبوکارها به سمت آنها بیایند نیز در آن زمان اعلام کردند که نهتنها از آنها هیچ حمایتی صورت نگرفت، بلکه در نهایت این برنامه حمایتی به فراموشی سپرده شد.
از سوی دیگر در تیر ماه سال جاری، معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری خبر داد با همکاری صندوق نوآوری و شکوفایی، دو بسته حمایتی ویژه تا سقف ۷ و ۱۰۰ میلیارد تومان برای شرکتهای دانشبنیانی تدارک دیدهاند که در جریان جنگ ۱۲روزه اخیر دچار آسیب شدهاند. با این حال در پیگیری از برخی کسبوکارها آنها اعلام میکنند هیچ بسته حمایتی دریافت نکردهاند.
به باور کارشناسان هیچ بسته حمایتی مالی نمیتواند خسارت چندهزار میلیاردیای را که روزانه به کسبوکارها وارد میشود، جبران کند و بهتر است به جای درنظرگرفتن بسته حمایتی برای کسبوکارها که بهخاطر قطعی اینترنت آسیب دیدهاند، اینترنت را بهعنوان اولین ابزار کنترلی در بحران قربانی نکنند. آنطورکه معاون وزیر ارتباطات بهتازگی اعلام کرده، اینترنت، مصداق خون در حوزه اقتصاد دیجیتال است که بدون آن، این حوزه دچار چالشهای جدی میشود.